Προύσα: Στη σύγχρονη εποχή με οδηγό την ιστορία της

Υπήρξε πρωτεύουσα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και σήμερα αποτελεί την καρδιά της τουρκικής αυτοκινητοβιομηχανίας. Τα δύο αυτά στοιχεία μπορεί σε πρώτη ανάγνωση να μην δένουν μεταξύ τους, για την Προύσα όμως είναι άρρηκτα συνδεδεμένα και αποδεικνύουν πως μία πόλη μπορεί με οδηγό την ιστορία της να εξελιχθεί στη σύγχρονη εποχή. Η τέταρτη μεγαλύτερη πόλη της Τουρκίας με πληθυσμό 2,5 εκ. κατοίκους ξετύλιξε τις ομορφιές της για μία αποστολή Ελλήνων εκπροσώπων τοπικών ΜΜΕ από Ροδόπη, Ξάνθη και Έβρο, που βρέθηκε εκεί για ένα τριήμερο εμπειριών και εικόνων, μετά από πρόσκληση του δημάρχου Οσμάνγκαζι Προύσας Μουσταφά Ντουντάρ. Ο δήμαρχος με την καταγωγή από τη Δροσιά του Ν. Ροδόπης έκανε πράξη όσα είχε δηλώσει στο «Χ» το Νοέμβριο με αφορμή την επίσκεψή του στον τόπο καταγωγής του για να δει τους ηλικιωμένους γονείς του. Τότε είχε δηλώσει την πρόθεσή του να προωθήσει αδελφοποιήσεις με ελληνικούς δήμους. Αυτό έπραξε με τον δήμο Αρριανών, αποστολή του οποίου βρέθηκε τέλη Νοεμβρίου στον τουρκικό δήμο, όπου και υπεγράφη το πρωτόκολλο συνεργασίας. Η αποστολή εκπροσώπων τοπικών ΜΜΕ της Θράκης έγινε στις 9, 10 και 11 Δεκεμβρίου, λίγες μέρες μετά την υπογραφή του πρωτοκόλλου και είχε ως στόχο τη γνωριμία με το δήμο Οσμανγκαζί, τον έναν από τους 7 δήμους της Προύσας.

Σε απόσταση 7 περίπου ωρών με λεωφορείο ή 4,5 ωρών με αυτοκίνητο από την Κομοτηνή και αφού διασχίσει τα στενά των Δαρδανελλίων με καράβι η Προύσα ανοίγεται μπροστά στα μάτια του επισκέπτη. Στην είσοδο της πόλης εντυπωσιάζουν οι τεράστιες εκθέσεις αυτοκινήτων που υπάρχουν δεξιά και αριστερά του αυτοκινητόδρομου, οι οποίες βέβαια δικαιολογούνται από το γεγονός ότι η Προύσα είναι η καρδιά της τουρκικής αυτοκινητοβιομηχανίας, όπου η ιταλική FIAT και η γαλλική Renault έχουν τα εργοστάσια τους. Τα μοντέλα της FIAT και της Alfa Romeo κατασκευάζονται από την Tofaş. Ο δήμος Οσμάνγκαζι βρίσκεται στην ανατολική πλευρά της πόλης και έχει τα στοιχεία μίας ευρωπαϊκής μεγαλούπολης. Σε ελάχιστα σημεία της, συναντάς τη φτώχεια της Κωνσταντινούπολης. Αντίθετα βλέπεις εμπορικά κέντρα, ακόμα και σε σχήμα πυραμίδας, γειτονιές χτισμένες στα πρότυπα της Ευρώπης και ιατρικούς ιδιωτικούς κολοσσούς. Η σύγκριση με μια οποιαδήποτε ελληνική επαρχιακή πόλη δεν μπορεί να γίνει, γιατί πολύ απλά η Προύσα δεν είναι επαρχία. Διατηρώντας τα στοιχεία της άλλοτε κραταιής οθωμανικής αυτοκρατορίας, έχει καταφέρει να προβάλλει το προφίλ μίας πόλης σύγχρονης, που αναζητεί τον ευρωπαϊκό της βηματισμό. «Εργαζόμαστε για την είσοδό μας στην Ευρώπη, αλλά η Ευρώπη φεύγει από εμάς», ήταν η χαρακτηριστική δήλωση του δημάρχου Οσμάνγκαζι Μουσταφά Ντουντάρ όταν τον ρώτησα την άποψή του για τις προσπάθειες της χώρας του να γίνει ισότιμο κράτος – μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η δήλωση αυτή μου έδωσε την αφορμή να καταγράψω εικόνες του δήμου Οσμάνγκαζι, όχι όπως θα περίμενε κανείς από έναν τουριστικό οδηγό, αλλά όπως τις οραματίζεται ένας δήμαρχος του κυβερνώντος AKP, ιδρυτικό μέλος του κόμματος και άνθρωπος του Τούρκου πρωθυπουργού Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Το πάντρεμα του συντηρητικού Ισλάμ με συνήθειες ευρωπαϊκού τύπου έγινε ξεκάθαρο από τα μνημεία, σύγχρονα έργα, ακόμα και χώρους ψυχαγωγίας, που επέλεξε ο δήμαρχος του Οσμάνγκαζι να παρουσιάσει στην αποστολή των Ελλήνων εκπροσώπων των ΜΜΕ. Ξεκινήσαμε από τον τόπο όπου γεννήθηκε το γνωστό και στους Έλληνες İskender Kebap, το οποίο πήρε το όνομά του από τον δημιουργό του Ισκεντέρ Ισκεντερόγλου. 

Το πρόσωπό του κοσμεί κάθε γωνιά του παραδοσιακού εστιατορίου τεσσάρων γενεών, που κάνει την πόλη να κατέχει σημαντική θέση στην γαστρονομία της Τουρκίας. Βέβαια αυτό ισχύει όχι μόνο για τις σπεσιαλιτέ της, αλλά και για την ζαχαροπλαστική της, αφού ξεχωριστή θέση έχουν τα “Kestane Şekeri”, δηλ. ζαχαρωμένα κάστανα, ενώ η αλυσίδα Kafkas είναι από τα πιο παλιά ζαχαροπλαστεία. Το αλκοόλ απουσιάζει από κάθε τραπέζι και εμφανίζεται μόνο στα μοδάτα μπαρ, που βρίσκονται στους τελευταίους ορόφους των εμπορικών κέντρων και μαζί με υπέροχη θέα προσφέρουν κοκτέιλ με καρπούζι, ακόμα και το χειμώνα, και μουσική ντίσκο. Στη θέση του αλκοόλ σερβίρονται χειροποίητοι χυμοί από παντζάρι, αρωματισμένα λικέρ με κανέλα, αρριάνι και νερό από το βουνό του «Ολύμπου»-Uludağ.

Τη δεύτερη μέρα του ταξιδιού μας βρισκόμαστε στην κυριολεξία αντιμέτωποι με το έργο του δημάρχου, αφού μας κατακλύζει με πληροφορίες για τα έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη στο δήμο του. Η παρουσίασή τους μάλιστα γίνεται εντός ενός οθωμανικού χαμάμ, το οποίο έγινε ανακαινιστεί εκ βάθρων και από ερείπια μετατράπηκε σε ένα από τα μεγαλύτερα πολιτιστικά κέντρα. Η ανακαίνισή του έγινε με χρηματοδότηση και προσωπική εργασία της τοπικής Ομοσπονδίας Επαγγελματιών (σ.σ. παράδειγμα για όσους ακόμα αναρωτιούνται στη Ροδόπη τι μπορούν να προσφέρουν τα όργανα των επαγγελματιών στην τοπική κοινωνία) και η διαχείρισή του από το δήμο και την ομοσπονδία. Περνώντας από το άγαλμα του ιδρυτή της πόλης Οσμάν Γκαζί, από τον οποίον ο δήμος πήρε το όνομά του, κατευθυνόμαστε στο σημείο, όπου ανεγείρεται πολυώροφο παρκινγκ. «Πέντε χρόνια, πέντε παρκινγκ» είναι το σλόγκαν του πρότζεκτ που προωθεί ο δήμος για να λύσει το τεράστιο πρόβλημα του κυκλοφοριακού. Σάββατο μεσημέρι και οι εργασίες εξελίσσονται κανονικά, αφού η τήρηση των χρονοδιαγραμμάτων είναι αυστηρή και ο δήμαρχος θέλει τα πέντε παρκινγκ να ολοκληρωθούν μέχρι το τέλος της θητείας του. Στην Προύσα ήδη υπάρχουν κλειστά παρκινγκ για 3000 αυτοκίνητα, ενώ ο δήμος Οσμανγκαζί φιλοδοξεί να προσθέσει 1200 ακόμα θέσεις στάθμευσης. 

Ένα πρότυπο κέντρο περίθαλψης και φιλοξενίας ζώων είναι η επόμενη στάση μας, που παρουσιάζεται ως δείγμα σεβασμού των δικαιωμάτων των ζώων. Πεντακάθαρες εγκαταστάσεις φιλοξενούν δεκάδες σκύλους, γάτες, άλογα ακόμα και πόνι. Εκεί λειτουργεί ακόμα και κέντρο θεραπευτικής ιππασίας για άτομα με ειδικές ανάγκες. Η συνέχεια της περιήγησης είναι σ? ένα κλειστό κολυμβητήριο, το οποίο περιλαμβάνεται στη λίστα των έργων αναψυχής του δήμου. Η έκπληξη όμως έρχεται στην αμέσως επόμενη στάση, που είναι ένα τεχνητό νησάκι μέσα σε μία επίσης τεχνητή λίμνη. Χώρο ψυχαγωγίας τον αποκαλεί ο δήμαρχος, αφού διατίθεται για διοργάνωση εκδηλώσεων, ακόμα και για τη διεξαγωγή θαλάσσιων σπορ. Εύλογα μας δημιουργείται η απορία γιατί σε ένα δήμο περιτριγυρισμένο από βουνά κι ένα υπέροχο χιονοδρομικό κέντρο, αντί να διατεθούν χρήματα για εγκαταστάσεις θερινού τουρισμού και ψυχαγωγίας, διατίθενται για να μάθουν οι δημότες να κάνουν θαλάσσιο σκι. Η απορία μας λύνεται απευθείας, αφού η Ευρώπη απαιτεί …ευρωπαϊκά σπορ.

Η Δύση τελειώνει και αρχίζει η Ανατολή όταν βρισκόμαστε έξω από το Πράσινο Τέμενος, γνωστό και ως Τέμενος του Μωάμεθ Α?. Χτίστηκε μεταξύ 1419 και 1421 από τον αρχιτέκτονα Vezir Haci Ivaz Πασά και αποτελεί ένα χαρακτηριστικό δείγμα οθωμανικής αρχιτεκτονικής. Εντός του κτιριακού συγκροτήματος υπάρχει και το μαυσωλείο του Μωάμεθ Α? Τσελεμπή, του επονομαζόμενου Yesil Türbe (Πράσινος Τάφος). Κατευθυνόμαστε στις σημαντικότερες αγορές της Προύσας, το Koza Han και το Bedesten. Το Koza Han σημαίνει ?αγορά μεταξωτού κουκουλιού? και χτίστηκε το 1491 από τον Σουλτάνο Βαγιαζήτ Β?, με στόχο να αποτελέσει την τελευταία στάση των καραβανιών από το μεγάλο δρόμο του μεταξιού από την Κίνα. Σε αυτή θα βρει κανείς μεταξωτά μαντίλια για τα οποία είναι διάσημη η πόλη. Το Bedesten από την άλλη είναι η κλειστή αγορά της πόλης και βρίσκεται κοντά στο Μεγάλο Τζαμί, εμπεριέχοντας καταστήματα όλων των ειδών.

Συνεχίζουμε τη διαδρομή μας στην παράδοση και βρισκόμαστε στο Sumbullu Bahce Konagi, ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά σπίτια της Προύσας. Μετά τη δωρεά στο δήμο, αναστηλώθηκε από αυτόν, με τη συνδρομή του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Προύσας. Εδώ η ιστορία συναντάει την ιστορία, αφού με τις εργασίες αναστήλωσης αποκαλύφθηκε ότι το σπίτι ήταν χτισμένο πάνω σε ερείπια Οθωμανικών τειχών. Έτσι διασώθηκαν και σήμερα προφυλάσσονται στο υπόγειο του κτιρίου. Η παράδοση της Ανατολής με γερές δόσεις Ισλάμ έρχεται στο «Semahame», ο χώρος όπου οι αποκαλούμενοι δερβίσηδες πραγματοποιούσαν τον περιστρεφόμενο χορό. Η αυλή του κτιρίου είναι κατακλυσμένη από μαντιλοφορούσες γυναίκες, ενώ οι τουρίστες είναι ελάχιστοι. Είναι χώρος μυστικιστικής λατρείας και όχι ψυχαγωγίας. Μέλη του αρχαιότερου δερβίσικου τάγματος των Μεβλεβί, μικρά παιδιά και ενήλικοι άντρες, «χορεύουν» για την κάθαρση της ανθρώπινης ψυχής, την επικοινωνία με το θείο. Και το «σέμα», το μέσο για την πραγμάτωση του στόχου. Ένας περιστρεφόμενος χορός, που ξετυλίγει τους κύκλους της ζωής. Η εικόνα των δερβίσηδων που στροβιλίζονται, σχηματίζοντας ομόκεντρους κύκλους, παραπέμποντας στην αρμονία της φύσης, αλλά και σε μια προσπάθεια να «ζαλίσουν» την... ψυχή, να την ξεγελάσουν και να την αποδεσμεύσουν από το σώμα. 

Οι μουσουλμάνες γυναίκες παρακολουθούν από τα μπαλκόνια του πρώτου ορόφου την τελετή, στο ισόγειο επιτρέπονται μόνο οι τουρίστριες. Τα παπούτσια τα βγάζουν υποχρεωτικά όλοι, αφού εισέρχεσαι σε χώρο λατρείας. Μάλιστα όταν ο διάρκειας μίας ώρας περιστρεφόμενος χορός ολοκληρώνεται, όλοι μαζί οι μουσουλμάνοι προσεύχονται. Το ίδιο πράττουν και οι μουσουλμάνοι, που πλαισιώνουν τα μέλη της ελληνικής αποστολής ΜΜΕ. 

Στο χιονοδρομικό κέντρο Uludag, τον «κράχτη» της τουριστικής Προύσας ολοκληρώνεται η τριήμερη γνωριμία με τον δήμο Οσμανγκαζί. Το όρος Uludag, είναι ο μυθικός Όλυμπος της Μυσίας απ? όπου οι θεοί παρακολουθούσαν τον Τρωικό Πόλεμο και το όνομά του σημαίνει ?Μεγάλο Βουνό?, καθώς αποτελεί το ψηλότερο βουνό της δυτικής Ανατολίας, με ψηλότερη κορυφή την ?Καρά Τεπέ?, σε υψόμετρο 2.543 μέτρων.

Το χιονοδρομικό κέντρο βρίσκεται 36 χιλιόμετρα νότια της Προύσας και είναι ανοιχτό από το Δεκέμβριο έως τα τέλη Μαρτίου. Τα πρώτα χιόνια έπεσαν τις ημέρες που βρισκόμασταν στην Προύσα, οπότε είχαμε την ευκαιρία να δούμε μία «άσπρη μέρα»! 

Είναι ένας οξύμωρος Τρίτος Κόσμος η Τουρκία; αναρωτιέται σε σχετικό του άρθρο το 2002 ο Θρακιώτης συγγραφέας Γιάννης Ξανθούλης αναφερόμενος στην Προύσα και μ? αυτό θα κλείσουμε το σύντομο αυτό αφιέρωμα. Στην αυριανή του συνέχεια θα γίνει αναφορά σε επιμέρους δηλώσεις του δημάρχου Οσμανγκαζί Μουσταφά Ντουντάρ, αλλά και στην υποδοχή της ελληνικής αποστολής ΜΜΕ από Τούρκους δημοσιογράφων τοπικών και εθνικών ΜΜΕ.