Μέχρι την αυτοκτονία μπορεί να οδηγήσει η ενδοσχολική βία και ο εκφοβισμός

Η ενδοσχολική βία και ο εκφοβισμός μεταξύ των μαθητών έχει αρχίσει να γίνεται αντικείμενο προσοχής, συζήτησης και μελέτης στην Ελλάδα. Θεωρείται πλέον κοινωνικό πρόβλημα, σύμφωνα με τα αποτελέσματα σχετικών ερευνών που διεξάγονται σε σχολεία της χώρας. Οι όροι που χρησιμοποιούνται για να περιγράψουν το φαινόμενο είναι: «ενδοσχολική βία», «εκφοβισμός» και «θυματοποίηση». Ορίζουν μια κατάσταση κατά την οποία ασκείται εσκεμμένη, απρόκλητη, συστηματική και επιλαμβανόμενη βία και επιθετική συμπεριφορά με σκοπό την επιβολή, την καταδυνάστευση και την πρόκληση σωματικού και ψυχικού πόνου σε μαθητές από συμμαθητές τους, εντός και εκτός του σχολείου. Δυστυχώς σε πολλές περιπτώσεις τα περιστατικά βίας και εκφοβισμού στα σχολεία δεν αντιμετωπίζονται κατάλληλα. Σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα τα περιστατικά ενδοσχολικής βίας αποσιωπούνται διότι θεωρείται ότι εκθέτουν και στιγματίζουν τους θύτες, τα θύματα και το κύρος του σχολείου. Γενικά παρατηρείται έλλειμμα ενημέρωσης, περιορισμένη ευαισθητοποίηση και σχετική  άγνοια για τον τρόπο αντιμετώπισης του προβλήματος, καθώς οι γονείς μιλούν ελάχιστα για το πρόβλημα με τα παιδιά τους, οι μαθητές-θύματα συχνά αντιδρούν με απόσυρση και αποφεύγουν να ζητήσουν βοήθεια από τους ενήλικες και τέλος οι εκπαιδευτικοί συζητούν ελάχιστα στην τάξη τις συμπεριφορές βίας και εκφοβισμού. Η ενδοσχολική βία και ο εκφοβισμός έχει πολλές σοβαρές επιπτώσεις τόσο στη σωματική και ψυχική υγεία, όσο και στην ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του παιδιού. Σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα οι συνέπειες είναι ιδιαίτερα επικίνδυνες και είναι δυνατόν να έχουν τραγικά αποτελέσματα. 

Το φαινόμενο της ενδοσχολικής βίας και του εκφοβισμού είναι σύνθετο και στην εκδήλωση του συμβάλλει η αλληλεπίδραση ατομικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Ειδικότερα ρόλο παίζουν τα ατομικά χαρακτηριστικά των παιδιών, τα χαρακτηριστικά του οικογενειακού τους περιβάλλοντος, το ψυχολογικό κλίμα του σχολείου, οι πολιτικές του εκπαιδευτικού συστήματος. Οι στάσεις των ίδιων των παιδιών, των γονέων και των εκπαιδευτικών απέναντι στη βία, ο τρόπος προβολής της βίας από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης καθώς και γενικότερα κοινωνικά προβλήματα που ενισχύουν τις αντικοινωνικές συμπεριφορές. Η ενδοσχολική βία και ο εκφοβισμός που εκδηλώνεται μεταξύ των μαθητών είναι σωματική, λεκτική, ψυχολογική και κοινωνική. Οι πιο συνηθισμένες εκδηλώσεις είναι οι χειρονομίες, σπρωξιές και ξυλοδαρμοί, οι φραστικές επιθέσεις, βρισιές, προσβολές και απειλές, οι εκβιασμοί. Η καταστροφή προσωπικών αντικειμένων. Οι κλοπές, η σεξουαλική παρενόχληση και κακοποίηση και ο αποκλεισμός και απομόνωση από παρέες, ομαδικά παιχνίδια και κοινωνικές δραστηριότητες. 

Όλα τα παραπάνω απαντούν στο ερώτημα «Τι είναι η ενδοσχολική βία και ο εκφοβισμός και πως εκδηλώνεται» από την Εταιρεία Ψυχοκοινωνικής Υγείας του Παιδιού και του Εφήβου.  Το μεγάλο αυτό ζήτημα, εξάλλου ήταν το θέμα ημερίδας που πραγματοποιήθηκε στην Κομοτηνή. Συγκεκριμένα, το Κέντρο Ευρωπαϊκής Πληροφόρησης-Europe Direct Κομοτηνής, η Περιφερειακή Διεύθυνση  Εκπαίδευσης ΑΜΑΘ,  και η Εταιρεία Ψυχοκοινωνικής Υγείας του Παιδιού και του Εφήβου (Ε.Ψ.Υ.Π.Ε.) με τη συνεργασία του 1ου μειονοτικού σχολείου Κομοτηνής, διοργάνωσαν ενημερωτική ημερίδα  με θέμα: «Ενδοσχολική Βία και Εκφοβισμός: Αιτίες, επιπτώσεις, αντιμετώπιση». Οι ειδικοί έδωσαν απαντήσεις στα ερωτήματα των εκπαιδευτικών,  στην εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε χθες στο αμφιθέατρο του 1ου μειονοτικού Σχολείου Κομοτηνής.

Σκοπός της ημερίδας αυτής ήταν η ενημέρωση των εκπαιδευτικών για την ενδοσχολική βία και τον εκφοβισμό, τις αιτίες και τις επιπτώσεις της ενδοσχολικής βίας και την αντιμετώπισή της. Επίσης, δόθηκαν απαντήσεις στα ερωτήματα των εκπαιδευτικών για την  πρωτογενή και δευτερογενή πρόληψη του εκφοβισμού και της βίας μεταξύ των μαθητών στα σχολεία. Το απόγευμα της ίδιας μέρας πραγματοποιήθηκε στα γραφεία του Κέντρου  Ευρωπαϊκής Πληροφόρησης, σχετικό σεμινάριο. 

Έρευνες από το 2001 και έπειτα δείχνουν ότι το 7-15% των μαθητών στο δημοτικό σχολείο γίνονται θύματα βίας στα σχολεία, ενώ ένα 5% είναι το ποσοστό μαθητών που ασκούν τη βία στους συμμαθητές τους. Αυτά έκανε γνωστά ο Χάρης Ασημόπουλος επίκουρος καθηγητής Κοινωνικής Εργασίας στο τμήμα Κοινωνικής Εργασίας, ΑΤΕΙ Αθηνών, που μίλησε στο πλαίσιο της ενημερωτικής εκδήλωσης. Μετατρέποντας τα ποσοστά σε αριθμούς ο κ. Ασημόπουλος είπε πως είναι εκατοντάδες τα παιδιά στα σχολεία που θυματοποιούνται και αντιμετωπίζουν τις δύσκολες επιπτώσεις της βίας στη ζωή τους. 

Τα παιδιά που ασκούν τη βία, μελέτες, έχουν δείξει ότι έχουν μία τάση να είναι παιδιά συναισθηματικά ανώριμα. Είναι παιδιά τα οποία δεν  έχουν συναίσθηση, δεν μπορούν να νιώσουν δηλαδή πως αισθάνεται το άλλο παιδί. Είναι παιδιά τα οποία δεν αισθάνονται τύψεις για τις πράξεις τους, είναι παρορμητικά και είναι παιδιά «χειριστικά», δηλαδή  μπορούν πολύ εύκολα να ξεφύγουν από δύσκολες καταστάσεις και να χρησιμοποιούν οποιαδήποτε δικαιολογία στους ενήλικες. Αντίστοιχα τα παιδιά που γίνονται θύματα βίας έχει φανεί ότι και αυτά είναι συναισθηματικά ανώριμα, υπερπροστατευμένα από τις οικογένειες τους, δεν έχουν ομαδική νοοτροπία, δεν είναι ανταγωνιστικά παιδιά και είναι συνήθως τα παιδιά που είναι μοναχικά και απομονωμένα στο σχολείο από την ομάδα. «Βέβαια δεν είναι μόνο τα παιδιά θύματα ή θύτες. Όταν υπάρχει ένα περιστατικό εκφοβισμού και γίνεται μέσα στο σχολείο, εμπλέκει όλη τη σχολική κοινότητα και είναι πολλοί παρατηρητές και μάρτυρες αυτού που γίνεται ανάμεσα στα παιδιά. Οπότε όλα τα παιδιά στο σχολείο υιοθετούν ένα ρόλο όταν γίνεται ένα τέτοιο περιστατικό. Άλλα παιδιά «παρατηρητές» μπορούν με τη στάση τους να ενισχύουν το φαινόμενο και άλλα να το αποτρέψουν. Οπότε ανάλογα αν αναπτύξουμε προγράμματα πρόληψης και στοχεύσουμε στο να αναπτύξουν όλοι μαθητές μία στάση τέτοια ώστε να αποτρέπεται το φαινόμενο, πιστεύουμε ότι μπορούμε να το διαχειριστούμε και να το μειώσουμε στο σχολείο μας». 

Κατά τον κ. Ασημόπουλο η πλειοψηφία των θυμάτων δεν μιλάει για τα προβλήματα που αντιμετωπίζει στο σχολείο και γι’ αυτό όπως τόνισε δεν περιμένει βοήθεια από κανέναν. Σε αυτό εμπλέκονται οι μεγάλοι που καλούνται να περάσουν μία νοοτροπία στα παιδιά, ότι «εάν τους συμβαίνει κάτι τέτοιο θα πρέπει να μιλήσουν. Μόνο αν μιλήσουν και δε φοβούνται μπορούν να στηριχθούν και να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα». Όσον αφορά στο ρόλο του εκπαιδευτικού, κατά τον κ. Ασημόπουλο, κάνουν μεγάλες προσπάθειες να ανταποκριθούν στο έργο τους και είναι επιφορτισμένοι με την παροχή ασφάλειας, την διάδοσης της γνώσης στα παιδιά, ενώ δεν είναι εκπαιδευμένοι, για το πώς θα αντιμετωπίσουν το ζήτημα του εκφοβισμού, γιατί το αναγνωρίζουν τα τελευταία χρονιά στα σχολεία. Τα τελευταία χρόνια προσπαθούμε να βρούμε τρόπους αντιμετώπισης του προβλήματος στα σχολεία.  Εμείς οι μεγάλοι, αναγνωρίζουμε περισσότερο τα περιστατικά σωματικής βίας και παραγνωρίζουμε ή δεν αναγνωρίζουμε τόσο πολύ σαν βία τις άλλες μορφές, οπότε οι εκπαιδευτικοί παρεμβαίνουν μόνο σε περίπτωση σωματικής βίας. Οι άλλες μορφές βέβαια είναι πιο ύπουλες και έχουν σοβαρές επιπτώσεις στη ζωή των παιδιών και αν δεν αντιμετωπιστούν μπορούν να έχουμε και κακή εξέλιξη».  Περιστατικά ενδοσχολικής βίας και εκφοβισμού μπορούν να φτάσουν το θύμα μέχρι και την αυτοκτονία, κατά τον κ. Ασημόπουλο. Πρόσφατο παράδειγμα είναι αυτό μίας μαθήτρια στο εξωτερικό που έβαλε τέλος στη ζωή εξαιτίας ηλεκτρονικού εκφοβισμού.  

Όλγα Τσιούλφα