Αιώνια θα μείνει η μνήμη του σκαπανέα της αρχαιολογικής έρευνας στη Θράκη

Τον χαρακτηρίζουν μέχρι και σήμερα, 22 χρόνια μετά το θάνατό του, ως «σκαπανέα της αρχαιολογικής έρευνας στη Θράκη», αναγνωρίζοντας ότι η σημερινή αρχαιολογική εικόνα της περιοχής μας οφείλει πολλά στη δουλειά και στην παρουσία του, ενώ και η νεότερη αρχαιολογική έρευνα βαδίζει στο δρόμο που εκείνος χάραξε, τόσο ως «ιχνευτής» αρχαιολόγος όσο και ως ανασκαφέας. Ο αρχαιολόγος Γιώργος Μπακαλάκης τιμήθηκε μετά θάνατον σε μία εκδήλωση αναμνήσεων από την κόρη του, τους μαθητές και τους αρχαιολόγους που συνεργάστηκαν μαζί του αλλά και συγκίνησης από ανθρώπους που εργάστηκαν στις ανασκαφές στο πλάι του ανακαλύπτοντας σπιθαμή προς σπιθαμή τον αρχαιολογικό πλούτο της Θράκης. Το Αρχαιολογικό Μουσείο Κομοτηνής, η γενική γραμματεία Πολιτισμού και η Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας – Θράκης και η ΙΘ’ Εφορεία Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων συνδιοργάνωσαν την Κυριακή 13 Ιανουαρίου στο χώρο του μουσείο της πόλης μας την εκδήλωση μνήμης του Γεωργίου Μπακαλάκη διοργανώνοντας παράλληλα τα εγκαίνια περιοδικής έκθεσης από την ανασκαφή της Στρύμης (1957-9). 

Επίσημα η ανασκαφική δράση του Γ. Μπακαλάκη στη Θράκη ξεκινάει το 1957, όμως το ενδιαφέρον του για την περιοχή μας ανάγεται πολλά χρόνια πριν. Ο αρχαιολόγος Γ αμέσως μετά το διορισμό του στην εφορεία αρχαιοτήτων της Καβάλας στο τέλος του 1933 και στην προσπάθειά του να γνωρίσει το παλαιότερο παρελθόν της Θράκης από νωρίς «σημάδεψε πως επάνω σε μία χαμηλοχώματη και ερημική χερσόνησο ανάμεσα στο Πόρτο Λάγος και τη Μαρώνεια θα πρέπει να υψωνόταν μία μικρή και απέρριτη πόλη». Την περιοχή επισκέφτηκε πρώτη φορά το 1939 και αρκετές φορές πριν την έναρξη της ανασκαφής το καλοκαίρι του 1957, διαπιστώνοντας τα χρόνια αυτά πως η μηχανική καλλιέργεια των αγρών είχε αρχίσει να προκαλεί μη αναστρέψιμες για την αρχαία πόλη βλάβες. Μπορούσε να δει κανείς κάθε είδους οικοδομικό υλικό που προερχόταν από τα σπίτια της ανάμεσα στους σωρούς των λίθων, οι οποίοι υψώνονταν σαν «σκηνές στρατοπέδου» στο ανατολικό μίτο της χερσονήσου. Προλογίζοντας το πρώτου βιβλίο για την περιοχή με τίτλο «Προανασκαφικές έρευνες στη Θράκη αναφέρεται στην προσπάθεια ταύτισης του αρχαιολογικού χώρου στη χερσόνησο Σ, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει τη Μολυβωτή, με τη Στρύμη, τον τελευταίο προς τα ανατολικά εμπορικό σταθμό των Θασίων, ευελπιστώντας να επιβεβαιώσει την ταύτιση αυτή η αρχαιολογική έρευνα. Η τελευταία πραγματοποιήθηκε σε λίγες ολιγοήμερες περιόδους τα καλοκαίρια από το 1957 έως το 1959 εντός και εκτός των τειχών της πόλης. Το εγκώμιο του αρχαιολόγου έπλεξαν ο προϊστάμενος της τοπικής εφορείας αρχαιοτήτων Δημήτρης Μάτσας, ο Διαμαντής Τριαντάφυλλος επίτιμος έφορος αρχαιοτήτων που συνεργάστηκε μαζί του στην ανασκαφή της Στρύμης και ο Μιχάλης Τιβέριος, καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών.

Στο πλαίσιο της περιοδικής έκθεσης αφιερωμένης στον Γ. Μπακαλάκη που φιλοξενείται από χθες στο αρχαιολογικό μουσείο Κομοτηνής παρουσιάζονται τα αποτελέσματα της έρευνας του σε δύο σύνολα. Στο πρώτο συγκεντρώθηκαν τα ευρήματα των πέντε ταφικών μνημείων και των συνοδευτικών πυρών που χρονολογούνται στα μέσα περίπου του 5ου αιώνα π. Χ.. Τα μνημεία αυτά, το ένα δίπλα στο άλλο, ήταν κατασκευασμένα από τοπικό λίθο, ενώ στο εσωτερικό τους υπήρχε γέμισμα από μικρότερες πέτρες και χώματα. Σε πυρά, ανατολικά του μνημείου Γ, βρέθηκαν τα πιο σημαντικά αντικείμενα, θραύσματα από δύο ερυθρόμορφους αμφορείς, του ζωγράφου του Κλεοφώτοος και του ζωγράφου του Πηλέως και μίας ερυθρόμορφης πελίκης του ζωγράφου της Κενταυρομαχίας του Λούβρου. 

Το δεύτερο σύνολο παρουσιάζει τα αποτελέσματα της ανασκαφικής έρευνας εντός των τειχών, που στοχευμένα περιορίστηκε σε τμήμα του οχυρωματικού περιβολου των σπιτιών της πόλης και του υπόγειου υδραγωγείου της. Ο οχυρωματικός περίβολος, την πορεία του οποίου αποτύπωσε ο Μπακαλάκης, καθώς τα ίχνη του την εποχή εκείνη ήταν ορατά σε διάφορα σημεία, χρονολογείται στις αρχές του 4ου αιώνα π. Χ.. Το πλάτος του έφτανε στα 2 ? 2,5 μέτρα και εξωτερικά ενισχυόταν με τετράπλευρους πύργους σε απόσταση περίπου 40 μέτρων. Ξεχωριστή θέση σε αυτήν την έκθεση κατέχει ο θησαυρός των 28 αργυρών τετράδραχμων Μαρώνειας που ανακαλύφθηκαν το 1958, φυλάσσονται στο νομισματοκοπείο Αθηνών και παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο ευρύ κοινό.

Τα νομίσματα αυτά αποκάλυψε με τα ίδια του τα χέρια ο συμπολίτης μας από τον Ίμερο Νικόλαος Κατσαρίδης όταν 16 ετών συμμετείχε ως εργάτης σε ανασκαφή στην αρχαία Στρύμη με επικεφαλής τον αείμνηστο Γ. Μπακαλάκη. Ο ίδιος ήταν παρών στην εκδήλωσε και θυμήθηκε εκείνη τη στιγμή, «Ήμασταν 15 εργάτες από τον Ίμερο και συμμετείχαμε σε ανασκαφή με τον Μπακαλάκη και τέσσερις φοιτητές. Αυτός είχε το χάρτη στα χέρια και μας είπε πάμε να βρούμε τα τείχη της πόλης. Αφού τα βρήκαμε ξεκινήσαμε να σκάβουμε και βρήκαμε ένα σπίτι, σκουπίσαμε καλά και βρήκαμε τα θεμέλια, εκεί ακριβώς εγώ ο ίδιος βρήκα ένα πήλινο με 32 νομίσματα που έγραφαν Θάσος ? Μαρωνείας και τα πήρα και τα παρέδωσα στον Μπακαλάκη». Η έκθεση συνοδεύεται από εποπτικό υλικό στα ελληνικά και αγγλικά για τον ανασκαφέα και την ανασκαφή, ενώ στους επισκέπτες θα διανέμεται δωρεάν εικονογραφημένο ενημερωτικό τετράπτυχο στα ελληνικά με όλη τη σχετική πληροφόρηση.

Στο τέλος της εκδήλωσης έγιναν τα αποκαλυπτήρια αναμνηστικής στήλης του Γεωργίου Μπακαλάκη που κατασκευάστηκε με πρωτοβουλία των μαθητών του στον αύλειο χώρο του Αρχαιολογικού Μουσείου Κομοτηνής, ως ελάχιστο δείγμα αναγνώρισης του έργου του. Η στήλη διαστάσεων 0,28Χ0,45Χ1,16 μ. είναι καμωμένη από θασίτικο μάρμαρο και έχει τοποθετηθεί στην αυλή του Μουσείου Κομοτηνής. Τα αποκαλυπτήριά της έγιναν από την Αλεξάνδρα Μπακαλάκη, κόρη του Γ. Μπακαλάκη, η οποία είπε με «τα παιδικά μου χρόνια είναι συνυφασμένα με τα χρόνια της ανασκαφής στη Στρύμη. Πάντως είμαι σίγουρη πως αν οι γονείς μου βρίσκονται κάπου και μας παρακολουθούν, αν αυτό συμβαίνει έστω και στη φαντασία, θα ήταν πολύ χαρούμενοι». 

Γεννήθηκε στην Χηλή της Κωνσταντινούπολης το 1908. Εργάστηκε ως επιμελητής και ως Έφορος αρχαιοτήτων και στη συνέχεια ως καθηγητής αρχαιολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Γνωστός κυρίως για το ανασκαφικό έργο του στη Θράκη, το Δίον και τη Βεργίνα. Συγγραφέας μυθιστορήματος με τίτλο "Το τσιφλίκι του Μιχαλάκη". Απεβίωσε στις 26 Απριλίου του 1991 στη Θεσσαλονίκη. Ήταν παντρεμένος με την φιλόλογο Ευδοκία Εμπέογλου και πατέρας μιας κόρης. Σπούδασε στην Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, του οποίου ανακηρύχθηκε διδάκτωρ (τίτλος διδ. διατριβής: Ελληνικά αμφίγλυφα).

Μετεκπαιδεύτηκε στα Πανεπιστήμια της Βιέννης, του Μονάχου και John Hopkins της Νέας Υόρκης.