ΣΕ ΕΝΕΣΤΩΤΑ ΧΡΟΝΟ 26.04.2014

Αλλάζουν οι τεχνικές, οι τεχνολογίες, τα υλικά, τα μέσα, Αλλάζει το ύφος,, η αισθητική, η παραδοχή τι είναι τέχνη και τι όχι, οι θεωρίες. Αλλάζει ο χώρος του έργου, τα μεγέθη, οι ισορροπίες, Αλλάζουν οι εκθεσιακοί χώροι και το έργο ως εμπορεύσιμο προϊόν. Αλλάζουν οι μορφές, τα θέματα, τα περιεχόμενα, τα μηνύματα, οι ιδέες, οι μόδες, οι απόψεις. Αλλάζει η σχέση θεατή, έργου και καλλιτέχνη.

Κατά την άποψή μου οι εικαστικοί καλλιτέχνες εξελίσσονται, πάνε μπροστά, προσαρμόζεται η Τέχνη στις εκάστοτε οικονομικές και πολιτιστικές συνθήκες. Δεν συμμερίζομαι τις απόψεις που καταστροφολογούν. Όμως αυτό δεν σημαίνει ότι θα αποδεχόμαστε άκριτα κάθε τι πού μας σερβίρουν για τέχνη. Πρέπει να έχουμε τεκμηριωμένη άποψη, να κρίνουμε, να σχολιάζουμε, ή και να κάνουμε πολεμική εκεί που χρειάζεται.

Τυχαίνει να έχω δυο- τρεις ιδιότητες. Είμαι ζωγράφος και χαράκτης από τις σπουδές μου στην Φλωρεντία και το εικαστικό μου έργο, δάσκαλος από τη δουλειά μου σε σχολεία και πανεπιστήμια, θεωρητικός από τις σπουδές μου στη Σορβόννη και από το συγγραφικό μου έργο. Δικαιούμαι λοιπόν να ομιλώ, όπως και κάθε ένας, είτε καλλιτέχνης, είτε θεατής. 

Επανέρχομαι στην πρόσφατη 13η Documenta του Kassel που έγινε το καλοκαίρι του 2012, ως παράδειγμα. Η διευθύντρια της έκθεσης προσκάλεσε διακόσιους καλλιτέχνες από πενήντα χώρες. Πρότεινε ένα πολιτικό θέμα : την αλληλεπίδραση του καλλιτέχνη με το κοινωνικό γίγνεσθαι, το οποίο τα περισσότερα έργα το διαπραγματεύτηκαν με πρωτότυπους και ενδιαφέροντες τρόπους. Η έκθεση ήταν ένα γιγαντιαίο θέαμα πού απλωνόταν σε όλη την πόλη. Δεν ήταν δυνατό να δει κανείς όλα τα εκθέματα, έπρεπε να κάνεις επιλογή και λυπόσουν που δεν είχες δει άλλα έργα που σου περιέγραφαν με ενθουσιασμό οι φίλοι που συναντούσες. Ο μοντερνισμός και η πρωτοτυπία κυριαρχούσαν. Ελάχιστα έργα είχαν τα χαρακτηριστικά που εδώ και αιώνες ήταν αυτό που λέγαμε ζωγραφική ή γλυπτική. Τα περισσότερα είχαν το στοιχείο της πρόκλησης και του ξαφνιάσματος του θεατή. Τα multimedia, video, installation, performance, ήταν κυρίαρχα παντού. Τεράστια σε μέγεθος και έκταση έργα με τις πιο απίθανες τεχνολογίες και εφέ. Ένας καλλιτέχνης χρησιμοποίησε τον αέρα ως μέσο, τον άνεμο που σε φύσαγε από κρυφές τουρμπίνες μέσα σε μια άδεια αίθουσα .Μια άλλη καλλιτέχνιδα είχε στοιβάσει ( χρησιμοποιώντας γερανούς και φορτηγά) τεράστιους σε όγκο σωρούς από παλιά μέταλλα σκραπ σε τυχαίες συνθέσεις, μέσα σ’ ένα πάρκο δεκάδων τετραγωνικών μέτρων, φτάνοντας στα άκρα και την απόλυτη υπερβολή την έννοια του ready made. Οι σκοτεινές αίθουσες με τα video και τις κινούμενες κατασκευές ήταν πολυάριθμες. Θυμάμαι ένα κτήριο πού ζούσαν μέσα καμιά εικοσαριά αμερικάνοι καλλιτέχνες σπουδαστές και οι οποίοι εκθέτανε ζωντανά τον εαυτό τους, την καθημερινή ζωή τους στους χώρους των διαμερισμάτων τους, και διάφορα έργα και παραστάσεις με τη συμμετοχή των θεατών. Κάθε έργο στην Documenta ήταν ένα τεράστιο σε χρόνο υλοποίησης και μέγεθος project εντελώς μοναδικό και ξεχωριστό .

 Ήταν μια σπάνια αισθητική εμπειρία για έναν καλλιτέχνη και θεατή. Σαφώς προέκυπταν πολλά θέματα για περισυλλογή , για προβληματισμό, για ατελείωτες συζητήσεις .Ορισμένα τα χαρακτήρισα ως «σαβούρες», τα περισσότερα όμως με πείσανε. Ήταν μοντέρνα Τέχνη. Δεν γνωρίζω εάν τέτοιου είδους έργα μπορούν να πουληθούν ως προϊόν, «πράγμα», ή ως μαγνητοσκοπημένο ντοκουμέντο σε μουσεία ή σε συλλέκτες ή θα διατηρηθούν απλώς ως ανάμνηση αφού πιθανώς καταστραφούν. Ρώτησα κάποτε τι απογίνονται τα έργα που για διάφορους λόγους αγοράζουν για εκατομμύρια τα μουσεία και μπορεί να είναι φτιαγμένα από ευτελή υλικά που είναι αδύνατο να συντηρηθούν ή να διατηρηθούν. Επίσης αναρωτιέμαι συχνά τι γίνονται τα «μοντέρνα» έργα που όταν μετά από χρόνια αλλάζει το γούστο και απαξιώνονται, ή όταν διαπιστώνεται ότι το αποκτηθέν έργο είναι τελικά ανάξιο σε αισθητική και οικονομική αξία. Με πληροφόρησαν ότι τα μουσεία του Παρισιού τα κρύβουν στις αποθήκες που βρίσκονται στο ισόγειο της Défense, ή τα φωτογραφίζουν και μετά τα καταστρέφουν.

Η προσωπική μου δουλειά ως καλλιτέχνης δεν ταυτίζεται με τα έργα των διεθνών εκθέσεων .Εγώ είμαι ζωγράφος καβαλέτου, φτιάχνω «φορητές» εικόνες μικρού μεγέθους. Τα απούλητα έργα μου άρχισαν να στοιβάζονται και δεν είχα αποθηκευτικό χώρο πλέον. Μου άρεσε η ελαιογραφία σε μεγάλο μέγεθος αλλά καθώς άλλαξε η ζωή μας τα τελευταία χρόνια, άρχισα να φτιάχνω μικρού μεγέθους έργα σε χαρτί, με εύχρηστα και γρήγορα υλικά όπως τα χρωματιστά μολύβια και οι νερομπογιές, τα οποία να ολοκληρώνονται σύντομα.

 Πάντα με γοήτευαν οι ρεαλιστές ζωγράφοι, θεωρούσα μεγάλη αξία τη μαστοριά και την αναπαραστατική δεξιοτεχνία και αυτό το στόχο είχα στη δουλειά μου. Οι παραστατικοί ζωγράφοι διεθνώς είναι μειοψηφία και θεωρητικά απαξιώνονται από την συνεχή αναζήτηση των νεωτεριστικών τάσεων. Όμως ακόμα υπάρχει κοινό που ενδιαφέρεται για την παραστατική τέχνη.

Παλιότερα ζωγράφιζα πράγματα. Μου άρεσαν τα αντικείμενα που κάποτε ήταν καινούρια, δέθηκαν με τους ιδιοκτήτες τους με πολλές εμπειρίες και μετά μένουν ξεχασμένα. Έκανα μια σειρά έργα σε μια ενότητα που την ονόμασα «η κατάσταση των πραγμάτων» από ένα έργο του Κούντερα ο οποίος εννοούσε κάτι άλλο, αλλά δεν έχει σημασία. Πιο παλιά έφτιαχνα έργα με κοινωνικό μήνυμα. Τώρα σχεδιάζω κάτι σαν σελίδες εικονογραφημένου ημερολογίου, μαζί με χειρόγραφα μοντέρνα δικά μου ποιήματα που θυμίζουν σκίτσα και σημειώσεις παλιών περιηγητών προτού εφευρεθεί η φωτογραφική μηχανή. Το θέμα μου είναι ο άνθρωπος, τα συναισθήματά του, τα προβλήματα του, η καθημερινή ζωή του. Η χειρονομιακή γραφή που προσθέτω, η οποία πλέον χάνεται στα computer,είναι έκφραση από μόνη της. Την ιδέα την πήρα από την Documenta, από ένα καλλιτέχνη πεθαμένο που είχε χίλια χρωματιστά σχέδια διαφορετικών ποικιλιών από μήλα. Ασύλληπτη η επιμονή του σε ένα μοναδικό θέμα. Εγώ έχω προς το παρόν πενήντα. Μόλις τα κάνω εκατό θα βγω στη γύρα να βρω γκαλερί να τα εκθέσω.

Πιστεύω ότι το έργο τέχνης πρέπει να περικλείει ένα μήνυμα, ένα νόημα. Άλλωστε και αυτά που διατείνονται ότι δεν έχουν είναι τα ίδια ένα μήνυμα.

Γιώργης Σιγάλας