ΣΕ ΕΝΕΣΤΩΤΑ ΧΡΟΝΟ 25.07.2012

Θεόφιλος.  Αγράμματος, βραδύγλωσσος και ζερβοχέρης το πρώτο παιδί από τα οκτώ της οικογένειας του τσαγκάρη Γαβριήλ Κεφάλα και της Πηνελόπης, κόρης του αγιογράφου Κωνσταντή Ζωγράφου ή Χατζημιχαήλ, γεννήθηκε στη Bαρειά Λέσβου το 1870.

Ταξίδεψε ...«οπλαρχηγός και θυροφύλαξ εν Σμύρνη» διέφυγε μετά από επεισόδιο με τις τουρκικές αρχές στην Αθήνα, προσπάθησε να καταταγεί στον Ελληνικό στρατό και στον πόλεμο του 1897 δεν γίνεται δεκτός. Σύμφωνα με τα λεγόμενά του, κατατάσσεται εθελοντής στις μάχες του Βελεστίνου και του Δομοκού - στο Βόλο θα παραμείνει 30 χρόνια να ζωγραφίζει καφενεία, ταβέρνες, μαγαζιά, χάνια, σπίτια… Έπαιξε με τα παιδιά τον Μακεδόνα στρατηλάτη, τον περιγέλασαν. Έστηνε θεατρικές παραστάσεις, άκουγε τα γιούχα. Αντιμετωπίσθηκε ως αδέσποτος σκύλος τρώγοντας τα σκουπίδιά τους. Τοιχογράφησε το 1912 τον τελευταίο όροφο του σπιτιού του μυλωνά Γιάννη Κοντού στην Ανακασιά του Άνω Βόλου. Προστάτης του δήλωνε και ο μυλωνάς ?. Πέθανε στο σπιτόπουλό του στην Λέσβο την 24η Μαρτίου 1934 από τροφική δηλητηρίαση υπαιτιότητα των προστατών του.

Θεόφιλος. Οι ερευνητές και κυνηγοί τού ζωγραφικού του έργου  έφεραν τα στοιχεία ? το πρώτο χρονολογημένο έργο που βρέθηκε στο Βόλο ήταν μια αυτοπροσωπογραφία μικρών διαστάσεων. Στις Μηλιές ζωγράφισε την εκκλησία της Αγίας Μαρίνας. Στην Πορταριά το καφενείο ‘?κάραβος’? που έχει κατεδαφιστεί. Στον Άγιο Βλάση το σπίτι του Γκέκα. Τον μύλο του Κοντογιάννη. Το ελαιοτριβείο του Βαραλή. Τον Άγιο Ονούφριο στο Μύλο του Κοντού. Στην Άλλη Μεριά τον φούρνο του Βελέντζα. Το σπίτι του Γκουντέλια? Το 1925, με την εγκατάσταση των προσφύγων, ζωγραφίζει επιγραφές και παραστάσεις στις προσόψεις των μαγαζιών. Τα παραπήγματα  καταστράφηκαν στην πυρκαγιά το 1930.  Λένε, ο ζωγράφος  Γιώργος Γουναρόπουλος το 1925 σε ένα ταξίδι του στο Βόλο είδε τοιχογραφίες του για πρώτη φορά στο φούρνο του Αθανάσιου Ζαρίκου. Τις φωτογραφίζει ο Βολιώτης φωτογράφος Κώστας Ζημέρης και ο Γουναρόπουλος τις στέλνει στον Τeriade. Ο ??Γουναρό?? χωρίς ουσιαστικό έργο αλλά μιμητικό και διακοσμητικό (όπως και ο Νίκος Χατζηκυριάκος – Γκίκας) ψάχνει  άκρες στο Παρίσι με τους γνωστούς τρόπους αυλοκολακείας προς το σινάφι των τεχνοκριτών?  

Θεόφιλος. Ζωγράφος της σπερματικής δύναμης και όχι λαϊκός τεχνίτης. Οι λαϊκοί τεχνίτες δρούσαν σε «μπουλούκια» μαστόρων με ποικίλες ειδικεύσεις, στους Χιονιάδες, παραμεθόριο χωριό της Ηπείρου -  έχουμε ζωγράφους, ξυλογλύπτες, μαστόρους χτιστάδες να λειτουργούν ως ομάδα. Ο Θεόφιλος δεν συνεχίζει την παράδοση της  βυζαντινής τέχνης, ούτε είναι εκφραστής της ελληνικότητας, αυτά είναι λόγια κολασμένων σοβινιστών του 1930. Ο Θεόφιλος ζωγραφίζει από ανάγκη έκφρασης και επιβίωσης? βλέπει σε λιθογραφίες Γενοβέφες,  εθνικά θέματα  των λιθογράφων  Αθανάσιου Ιατρίδη (1798-1866) και Σωτήρη Χρηστίδη (1858-1940) και λέει: «αυτό το κάνω και εγώ στον τοίχο σου, στην ταμπέλα σου, όπου θες ?» ? μα δεν κάνει ό,τι δεν μπορεί.. δεν κάνει ό,τι τον εμποδίζει να πει όλη του την αλήθεια. Αναπλάθει, αναδημιουργεί, αφαιρεί, προσθέτει και όλα κατά το δοκούν της σύνθεσής του και της προσωπικής του αφήγησης ?. ο Θεόφιλος είναι ο τελευταίος ζωγράφος του μοναχικού ποιητικού ενστίκτου  και όλα τα άλλα είναι εκ του πονηρού ή αφελή. Εκ του πονηρού, γιατί η  κριτική πάντα συναινεί με την εμπορία ή στην αδυναμία του ??συλλέγω και εμπορεύομαι???

Ως εκφραστές του πηγαίου αισθήματος κρατώ πρώτα τον Όμηρο γιο του θεού Απόλλωνα και της μούσας Καλλιόπης, πατέρα της επικής ποίησης και ενδεικτικά αναφέρω τους Παναγιώτη Ζωγράφο από την Βαρδώνια της Λακωνίας, τον Πέτρο Κάτσα από την Αίγινα, τον Αλκιβιάδη Σκουλά (Γρυλλιό) απ? τα Ανώγεια Κρήτης (και αναφέρομαι στις πέτρες του), τον καταγόμενο από την Καλαμάτα μπάρμπα-Γιάννη Βράχαλη (το 1860 εγκαταστάθηκε στο καφενείο, απέναντι από το τελωνείο, στον Άγιο Σπυρίδωνα του Πειραιά. έστησε το μπερντεδάκι του και έπαιζε με τις πρωτόγονες φιγούρες του), τον Κώστα Καράμπαλη (ό,τι καλύτερο έχει να επιδείξει η ζωγραφική του θεάτρου σκιών στο σχεδιασμό χρωματισμό των φιγούρων και στα ντεκόρ). Στον ίδιο χώρο έκφρασης οι Αβραάμ Αντωνάκος, Κώστας Μάνος, Αντρέας  Αγιομαυρίτης, κι ο Φρίξος Γαζέπης με τις ζωγραφιές του των ηρωικών παραστάσεων.  

Αυτοί ενδεικτικά είναι οι εκφραστές του γνήσιου αισθήματος και σε αυτή την παρέα αναπτύχθηκαν δεύτερες και τρίτες φωνές που η εμπορία και το συλλεκτικό πάθος τις είχε ανάγκη?

Θεόφιλος? Μετά τον θάνατό του επικρατεί υστερία ανακάλυψης όχι μόνο των έργων του αλλά και κατασκευής νέων ειδώλων? θάνατο που χρεώνω σε κάποιον πλούσιο συντοπίτη του και στον Στρατή Ελευθεριάδη (Μυτιλήνη 1897 - Παρίσι 1983), γνωστό και με το καλλιτεχνικό Τεριάντ, τεχνοκριτικό, εκδότη εντύπων, συλλέκτη- τεχνέμπορο, συνεργάτη του εκδότη, έμπορα έργων τέχνης Κριστιάν Ζερβός (Αργοστόλι 1889 ? Παρίσι 1970). 

Ο Ελευθεριάδης? αντί μισού πινακίου φακής έδινε παραγγελίες θεμάτων στον Θεόφιλο για να ζωγραφίζει και ας επιδείκνυε ότι αυτός τον ζει και ας το θέλει έτσι και ο συναινετικός ιστορικός λόγος που πάντα συνεργεί σε ό,τι σπρώχνει  τον πένητα ζωγράφο στον δολοφόνο. 

Με την σειρά αυτή των κειμένων στο εδώλιο του χρόνου κάτι τέτοιους  καλώ για να εκτίσουν ποινή. Και στο θάνατο του Θεόφιλου σας δείχνω τους Ελευθεριάδη και τον χαμερπή πλούσιο συντοπίτη του?:

1934 Mυτιλήνη  Bαρειά, απόγευμα? πήγε άρρωστος στο σπίτι του αδελφού του Παναγιώτη. H Mαρία, γυναίκα του αδελφού του, του έδωσε τσάι κι ένα παξιμαδάκι? έφυγε. 

Η αδελφή του Φώτο, σε συνέντευξή της στον Bασίλη Πλάτανο: «Tον φώναξε ένας πλούσιος να του ζουγραφίση μερικά "κάντρα", σαν είδε πως η τέχνη του είχε αξία και του 'δωσε μπαγιάτικο φαγί από ψάρια και κρέας»?

1934 Mυτιλήνη  Bαρειά, στο σπιτόπουλο  Iθάκης 17

Φώτο: «O καϋμένος τα πήρε, γιατί στη χάση και στη φέξη έτρωγε τέτοια φαγητά και σαν πήγε στο δωμάτιό του, που το είχε νοικιασμένο στο Bουνάρι, τα έφαγε με όρεξη κι άφησε τα μισά να τα γιοματίση και ταχιά?αλλά δεν πρόλαβε. Ήταν χαλασμένα, ούτε του σκυλιού τους δεν τα δίνανε, τον πειράξανε και τη νύχτα της παραμονής του Bαγελισμού του 1934, πέθανε από δηλητηρίαση».

 Η γειτόνισσά του, κυρά Σουλτάνα, του ?φερνε κάθε πρωί γάλα, είχε  δυο μέρες να τον δει? Το βράδυ της Κυριακής είχε ακούσει βογκητά? έσπρωξαν την πόρτα, πίσω της μια βαριά πέτρα, δεν άνοιγε. O Παναγιώτης έσπασε το παράθυρο? 

Φώτο: «Tονέ βρήκανε πεθαμένο στερνά από τρεις μέρες που είχε πια βρωμίσει και τονέ πήρε ο Δήμος άρον άρον και τον έθαψε. Δεν προκάναμε ούτε να τον ασπαστούμε, ούτε να τον δούμε».

Θεόφιλος. Αγράμματος, βραδύγλωσσος, ζερβοχέρης...Τον έθαψαν με έξοδα της δημαρχίας. Τον έθαψαν με το «τίποτα» του Στρατή Ελευθεριάδη, ως πένητα μα του ονείρου μακεδόνα στρατηλάτη. Τον έθαψαν στο νεκροταφείο του αγίου Παντελεήμονα...