Συνεντεύξεις με τον πρόεδρο Νίκο Χατζημιλιούδη και τον υπεύθυνο του λαογραφικού μουσείου Πασχάλη Ξανθόπουλο Εκπαίδευση και πολιτισμός είναι εφικτοί σε καθαρά εθελοντική βάση, χωρίς τεράστιους προϋπολογισμούς αρκεί να υπάρχει αγάπη και θέληση
Ένα από τα σημαντικότερα πολιτιστικά γεγονότα του Σεπτεμβρίου για την περιοχή είναι αναμφίβολα οι γιορτές παλιάς πόλης που ολοκληρώθηκαν και φέτος με επιτυχία στην Ξάνθη. Τα σοκάκια της παλιάς πόλης πλημμυρίζουν από κόσμο όλης της περιοχής, μουσικές, αρώματα, χρώματα. Σε κάθε πλατεία και ένα διαφορετικό γλέντι. Κλαρίνα, λύρες, γκάιντες, σαξόφωνα, ηλεκτρικές κιθάρες, νταούλια… στήνουν ένα πολύχρωμο μωσαϊκό ανθρώπων, ήχων, διαθέσεων. «Ο Χρόνος» βρέθηκε εκεί και στάθηκε με ιδιαίτερο ενδιαφέρον στη ΦΕΞ την (Φιλοπρόοδος Ένωση Ξάνθης). Σ΄ έναν φορέα που για πάνω από μισό αιώνα δραστηριοποιείται και μπορεί να υπερηφανευθεί πως επηρεάζει και συνδιαμορφώνει το πολιτισμικό γίγνεσθαι της περιοχής.
Προκειμένου να ερμηνεύσουμε το φαινόμενο ΦΕΞ συνομιλήσαμε με δύο ανθρώπους της ένωσης, τον πρόεδρό της Νίκο Χατζημιλιούδη και τον συντονιστή και υπεύθυνο του Λαογραφικού Mουσείου της ΦΕΞ Πασχάλη Ξανθόπουλο.
Αναγνωριστικά θα μας μιλήσετε για τους τομείς στους οποίους δραστηριοποιείται η ΦΕΞ και για τους σκοπούς της;
Ν. Χατζημιλιούδης: Η ΦΕΞ ιδρύθηκε το 1952, δραστηριοποιείται σε μια περιοχή με πολλές θρησκευτικές, κοινωνικές και φυλετικές ομάδες, αντιλαμβάνεται αυτήν την πολυπολιτισμικότητα και θέλει να την αναδείξει. Αφουγκράζεται τις ανάγκες της κοινωνίας και προσπαθεί να τις υλοποιήσει. Σήμερα είναι σε θέση να λειτουργεί 21 τμήματα και εργαστήρια για μικρούς και μεγάλους (ζωγραφικής, παραδοσιακών χορών, latin, tango, animation, κινηματογράφου, φωτογραφίας χοροθεάτρου, μικρογλυπτικής, κοσμήματος κ.ά.) να διοργανώνει 4 φεστιβάλ: κλασικής μουσικής, λόγιας Ανατολίτικης μουσικής, avanx festival και φεστιβάλ κωμωδίας και να διοργανώνει επίσης πλήθος σεμιναρίων και διαλέξεων. Σ’ αυτά τα τμήματα κινητοποιούνται και δραστηριοποιούνται περίπου 900 άτομα. Αν μας είχε παρατηρήσει λίγο πιο προσεκτικά το υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού θα μπορούσε να δει ότι η εκπαίδευση και ο πολιτισμός είναι εφικτοί σε καθαρά εθελοντική βάση χωρίς τεράστιους προϋπολογισμούς αρκεί να υπάρχει αγάπη και θέληση.
Έρχονται σε μας άνθρωποι, καταρχήν ζητούν το χώρο μας για να πραγματοποιήσουν μια δράση τους και σταδιακά γίνονται κομμάτι μας και συγχωνεύονται μαζί μας. Το τμήμα ζωγραφικής ξεκίνησε με 5 παιδάκια και αυτή τη στιγμή απασχολεί πάνω από 100. Πολλά από αυτά τα παιδιά πιθανόν να μεταπηδήσουν στο τμήμα κινουμένων σχεδίων, χορού, ή σε κάποιο άλλο τμήμα. Οι άνθρωποι δηλαδή μέσα στη ΦΕΞ βρίσκουν πολλά σημεία ενδιαφέροντος.
Οι δράσεις μας δεν περιορίζονται μόνο στα στενά όρια της Ξάνθης αλλά αφορούν την ευρύτερη περιοχή. Με διάφερες θεματικές ενότητες που προωθούμε προσπαθούμε να φέρουμε στην Ξάνθη ακόμη και Τούρκους ή Βούλγαρους επισκέπτες. Δεν μας ενδιαφέρει να υποκαταστήσουμε τους είδη υπάρχοντες θεσμούς αλλά να συλλειτουργήσουμε μαζί τους και να τους ενισχύσουμε. Συνεργαζόμαστε με πανεπιστήμια, καλούμε σπουδαίους σολίστ διαφόρων οργάνων, συνεργαζόμαστε με το φεστιβάλ Μαρώνειας, με τον δήμο Αβδήρων στα Δημοκρίτεια, με το φεστιβάλ ταινιών μικρού μήκους Δράμας κ.ά.
Πόσο δύσκολο είναι να διοικηθεί ένας τέτοιος πολυσχιδής φορέας; Καταφέρνετε να ξεπερνάτε τις συνήθεις έριδες; Και πως κινητοποιείτε εθελοντικά τόσο κόσμο προκειμένου να βγουν σε πέρας οι δράσεις σας;
Ν. Χατζημιλιούδης: Η διοίκηση του φορέα δεν είναι καθόλου εύκολη. Εμείς απλά αφουγκραζόμαστε την εθελοντική διάθεση του καθενός και την αξιοποιούμε στο έπακρο, επιτελώντας ρόλο συντονιστικό. Δεν είμαστε αποστασιοποιημένοι από τα τμήματα αλλά συμμετέχουμε ενεργά σ’ αυτά, ‘πλασαριζόμαστε’ ανάμεσα στους ανθρώπους. Για παράδειγμα μετά το γλέντι με τα χάλκινα της Γουμένισσας έπρεπε να τακτοποιηθεί ο χώρος της ΦΕΞ για να φιλοξενήσει την επομένη έκθεση φωτογραφίας. Οι άνθρωποι της ΦΕΞ έμειναν μέχρι τα χαράματα καθάρισαν και προετοίμασαν την αίθουσα. Συμμετέχουν ενεργά γιατί έχουν προσωπική ικανοποίηση από τη συμμετοχή. Εμπλέκονται σε πολλά τμήματα και νιώθουν συνυπεύθυνοι για τη ΦΕΞ. Το μυστικό είναι η κατανομή, να εντοπιστεί ο δραστήριος άνθρωπος να τον μπολιάσεις με ενθουσιασμό, να τον φιλιώσεις με το περιβάλλον και μετά θα αρχίσει να δουλεύει μόνος του.
Οι σχέσεις σας με την τοπική επιχειρηματικότητα ποιες είναι; Λειτουργείτε συμπληρωματικά ή ανταγωνιστικά; Δηλαδή αντιμετωπίζεται ποτέ γκρίνια ότι με τις δράσεις σας αποσπάτε τον κόσμο από τα μαγαζιά.
Ν. Χατζημιλιούδης: Όχι σε καμιά περίπτωση, εδώ συμβαίνει το αντίθετο. Οι επιχειρηματίες συμμετέχουν και αυτοί στα δρώμενα, γιατί αντιλαμβάνονται ότι μπορούν να επωφεληθούν όλοι. Η δυσκολία μας συνήθως είναι να πείσουμε τους επιχειρηματίες για την σπουδαιότητα μιας δράσης ώστε να συμμετάσχουν ως χορηγοί. Για παράδειγμα ως φορέας θέλουμε να αναβαθμίσουμε το φεστιβάλ για τον Μάνο Χατζηδάκι. Δίνουμε ιδέες αλλά αδυνατούν να υλοποιηθούν από το Δήμο λόγω του πολυδάπανου κόστους τους. Εκεί χρειαζόμαστε την εμπιστοσύνη και τη συμβολή των χορηγών.
Ο υπεύθυνος του λαογραφικού μουσείου Πασχάλη Ξανθόπουλο
Σας ευχαριστούμε πάρα πολύ.
«Οι εκδηλώσεις μας αφηγούνται την ιστορία του τόπου» θα πει ο Πασχ. Ξανθόπουλος
Ο πρόεδρος της ΦΕΞ μας παρέπεμψε για μια πιο σφαιρική ενημέρωση γύρω από τη φιλοσοφία του συλλόγου και τη λειτουργία του Λαογραφικού Μουσείου σ ένα άνθρωπο που έχει επιτελικό συντονιστικό ρόλο αλλά και είναι υπεύθυνος του Μουσείου. Τον Πασχάλη Ξανθόπουλο. Είναι φιλικός και διαθέσιμος να μας πει πράγματα.
Ας συζητήσουμε λοιπόν για τις ιδιαιτερότητες της ΦΕΞ, για τα στοιχεία δηλαδή που την διαφοροποιούν από τους υπόλοιπους συλλόγους και την καθιστούν τόσο δημιουργική και ιδιαίτερη.
Π. Ξανθόπουλος: Η ΦΕΞ είναι ο παλαιότερος και πολυπληθέστερος σύλλογος της Ξάνθης. Η σύστασή της έχει ως σκοπό να εξυπηρετήσει τις ανάγκες και απαιτήσεις της περιοχής σε ζητήματα πολιτισμού που τον καιρό της σύστασή της ήταν πολυτέλεια. Για παράδειγμα μια βιβλιοθήκη για την Ξάνθη το 1952 ήταν πολυτέλεια όταν το αποχετευτικό σύστημα δεν ήταν και το καλύτερο δυνατό. Η ΦΕΞ έχει εξαιρετική δομή, είναι σαν μια μεγάλη ομοσπονδία πολλών συλλόγων. Ο σύλλογος είναι λειτουργικός γιατί καλύπτει ανάγκες - απαιτήσεις, αυτός είναι άλλωστε ο σκοπός του. Μας ενδιαφέρει να κάνουμε σωστά κάθε δουλειά γι’ αυτό αξιοποιούμε υλικοτεχνικές υποδομές και ανθρώπινο δυναμικό εξειδικευμένο. Εδώ θα διδάξει θέατρο κάποιος που όχι απλά έχει αγάπη για το θέατρο, αλλά που κατέχει και την κατάλληλη γνώση και παιδεία, που είναι τα εργαλεία για να μεταδώσει τη γνώση του.
Όμως η αξιοποίηση εξειδικευμένου προσωπικού δεν σημαίνει και επιπλέον κόστος και πως καλύπτεται αυτό;
Π. Ξανθόπουλος: Το κόστος είναι ο προσωπικός χρόνος. Η ΦΕΞ πάνω απ’ όλα είναι ένας πυρήνας φίλων που δημιουργεί τέτοιο κλίμα και φιλική ατμόσφαιρά ώστε να κάνει τη συμμετοχή και την προσφορά ευχάριστη. Εδώ θα έρθει κάποιος και θα βρει ανθρώπους, και φιλική ατμόσφαιρα.
Επίσης αυτό που θέλουμε να μας χαρακτηρίζει είναι η συνέπεια και η συνέχεια γι’ αυτό το λόγο εκδίδουμε εξάμηνο πρόγραμμα δράσεων. Η ιδιαιτερότητα των προγραμμάτων μας είναι ότι δεν φιλοξενούμε απλά εκδηλώσεις, όπως άλλοι σύλλογοι ή ακόμη και ο δήμος, αλλά οργανώνουμε εκδηλώσεις ενταγμένες μέσα σε μια θεματική ενότητα. Κάποιος που θα έρθει εδώ δε θα μας πει για την Αθήνα αλλά για το πώς βλέπει εμάς και την πόλη μας. Στην θεματική ενότητα «στη γειτονιά του Αίνου» για παράδειγμα προσκαλέσαμε πανεπιστημιακούς αρχιτέκτονες, οικονομολόγους, κοινωνιολόγους, φιλολόγους, για να μας βοηθήσουν να μάθουμε τα ειδικά χαρακτηριστικά της περιοχής μας τότε και τώρα. Στα Χατζηδάκια καλούμε καλλιτέχνες για να μας μεταφέρουν τις απόψεις του Χατζηδάκι για την γενέτειρά του. Οι εκδηλώσεις δηλαδή αφηγούνται την ιστορία του τόπου.
Τον ίδιο ρόλο επιτελεί και το Λαογραφικό Μουσείο. Είναι ο μοναδικός χώρος μέσα στον οποίο ο Ξανθιώτης και ο επισκέπτης μπορεί να γνωρίσει με αξιοπιστία την ιστορία της Ξάνθης.
Το υπουργείο Πολιτισμού υποστηρίζει την προσπάθεια της ΦΕΞ και του Λαογραφικού της Μουσείου;
Π. Ξανθόπουλος: Είμαστε υπό την αιγίδα του υπουργείου Πολιτισμού αλλά η οικονομική βοήθεια είναι ελάχιστη. Βασιζόμαστε στους μεγάλους ευεργέτες μας, στους χορηγούς μας, στις μηνιαίες συνδρομές των μελών μας και στα έσοδα από την επισκεψιμότητα του Μουσείου. Το Μουσείο σήμερα έχει 8.000 επισκέπτες. Το υπουργείο και ο δήμος έχουν ξεχάσει να πληρώσουν το ρεύμα τα τελευταία δέκα χρόνια.
Από το φαινόμενο ΦΕΞ ας περάσουμε τώρα στο φαινόμενο Ξάνθη. Και οι δύο πόλεις βρίσκονται στην ίδια γεωγραφική περιοχή, αποτέλεσαν και οι δύο χωνευτήρι πολυπολιτισμικότητας με πολλές φυλετικές ομάδες ντόπιων, Ανατολικοθρακιωτών, Μικρασιατών, Μουσουλμάνων, Αρμένιων κ.ά. ποιες όμως ιδιαίτερες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες δημιούργησαν στην Ξάνθη αυτήν την κουλτούρα ψυχαγωγίας και διασκέδασης σε αντιδιαστολή με την Κομοτηνή;
Π. Ξανθόπουλος: Για να απαντήσουμε πρέπει να ανατρέξουμε αρκετά πίσω στα 1856 όταν μετά τον Ρωσοτουρκικό πόλεμο, με σχετικό φιρμάνι του σουλτάνου μεταφέρονται εδώ από την Κωνσταντινούπολη 100 εύρωστες οικογένειες Εβραίων, Αρμένιων, Οθωμανών προκειμένου να ασχοληθούν, σε προνομιακό καθεστώς, με την επεξεργασία και εμπορία καπνού. Τότε αρχίζουν να χτίζονται τα εντυπωσιακά αρχοντικά. Ενώ υπάρχουν μεγάλες απαιτήσεις σε εργατικό δυναμικό, οι αγρότες της περιοχής δεν αφήνουν την ύπαιθρο για να έρθουν, γιατί λόγω της υψηλής τιμής του καπνού βρίσκουν την καλλιέργεια του καπνού πιο συμφέρουσα ασχολία. Έτσι έρχονται εργάτες από άλλες πόλεις. Η Ξάνθη αποκτά εργατική τάξη από το 1860, ανθρώπους με ταξική συνείδηση που ομαδοποιούνται σε συνδικάτα σωματεία, ομοσπονδίες, που αποτελούν τις πρώτες κοινωνικές συσσωματώσεις.
Η οικονομική ευμάρεια από την εμπορία καπνού και η ταξική διαστρωμάτωση, αρχίζουν να δημιουργούν την κουλτούρα της ψυχαγωγίας και της διασκέδασης. Η αστική τάξη δεν θέλει να ταυτίζεται με την λαϊκή και αφομοιώνει πολλά στοιχεία ευρωπαϊκά προκειμένου να διαφοροποιηθεί. Ανάλογα με ποια ευρωπαϊκή χώρα συναλλάσσεται ο καπνοβιομήχανος βλέπουμε και τις αντίστοιχες επιρροές στην αρχιτεκτονική του σπιτιού του.
Την εποχή εκείνη η Ξάνθη έχει 53 ξενοδοχεία και 2 θέατρα! Την επισκέπτεται ο Βεάκης για να διδάξει σε ερασιτεχνικό σωματείο ηθοποιών. Διαθέτει κινηματογράφο και ωδεία. Το 1925 εδώ ο Χατζηδάκης μαθαίνει πιάνο. Ο ίδιος λέει χαρακτηριστικά για την πόλη ‘η Ξάνθη ζει ένα τουρκομπαρόκ στοιχείο αλλά οι αστοί της χορεύουν τσάρλεστον’. Όποιος αγαπάει τη μουσική του διαπιστώνει πως αυτό που του κληροδότησε η πόλη είναι η γλυκιά μελαγχολία Ανατολής και Δύσης.
Είναι πολύ ενδιαφέρουσα αυτή η περιγραφή στο χθες…
Π. Ξανθόπουλος: Όλα αυτά είναι στοιχεία τα αντιλαμβάνεται η ΦΕΞ και θέλει να τα αναδείξει. Η πόλη είναι οι άνθρωποί της. Σήμερα υπάρχουν πάνω από 20 σύλλογοι με διαφορετικά ήθη, έθιμα γλωσσικά ιδιώματα, θρησκείες και αυτό πιστεύουμε ότι είναι το πιο ωραίο μας στοιχείο. Μερικές φορές είμαστε λίγο κιτς αλλά τις περισσότερες είμαστε προοδευτικοί και παραγωγικοί. Το δεύτερο χαρακτηριστικό είναι ο συγκερασμός ανατολής- δύσης. Βλέπεις στα κτήρια γερμανική αρχιτεκτονική αλλά χαμάμ στην πίσω αυλή. Το ποιο σπουδαίο είναι ότι η Ξάνθη κράτησε αυτό που λέμε «καταγωγή. Όλοι κρατούν την καταγωγή του παππού τους. Θρακιώτης, Μικρασιάτης, Πόντιος, Μαυροθαλασσίτης, Τουρκογενής, Πομάκος, Αθίγγανος, Αρβανίτης, Σαρακατσάνος…. Οι φοιτητές μας στην αρχή είναι Αθηναίοι αλλά μετά πάνε στο «Γέρο του Μωρια», στον κυπριακό σύλλογο, στην Κρητική αδελφότητα, θυμούνται την καταγωγή του παππού τους. Εμείς που παρακολουθούμε το φαινόμενο στην εξέλιξή του βλέπουμε στην καθημερινότητα να μεταφράζεται σε πολλά και διαφορετικά φαγητά, ποτά, μουσικές, ιδιώματα, νοοτροπίες… ΄Όταν συνεργάζονται παιδιά αρμένικης σαρακατσάνικης, γεωργιανής καταγωγής σε ένα μουσικό γκρουπ, θα δημιουργήσουν συχνά ένα σχήμα έθνικ τζαζ και νομίζω ότι αυτό είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία.
Στον χώρο του μουσείου γίνεται ιδιαίτερη μνεία στην επιχειρηματικότητα της Ξάνθης. Βλέπει κανείς στην έκθεση ότι όλοι οι επαγγελματίες ήταν οργανωμένοι σε ενώσεις και συνδικάτα Χριστιανοί Εβραίοι, Μουσουλμάνοι, Αρμένιοι, Βούλγαροι, Γερμανοί όλοι ήρθαν εδώ για να φτιάξουν τη ζωή τους με κοινή θρησκεία την οικονομία και μετά ο καθένας δόξαζε τον Θεό που ήθελε όπου ήθελε.
Η Ξάνθη σήμερα είναι σε καλό δρόμο με όλους τους ναούς (τζαμιά εκκλησίες, ορθοδόξων, αρμενίων, καθολικών, μαρτύρων του Ιεχωβά, παλαιοημερολογιτών…) σε λειτουργία» θα πει σε μια συνέντευξη ποταμό που λόγω χώρου δεν μπορεί να αποδοθεί απόλυτα.
Η Κομοτηνή ασφαλώς και δεν διαθέτει την ίδια παράδοση και κουλτούρα διασκέδασης και ψυχαγωγίας, είναι όμως μια πολυπολιτισμική κοινωνία και αυτό είναι το κυρίαρχο στοιχείο της ταυτότητάς της που πρέπει να αναδειχθεί. Αυτό είναι ίσως το στοίχημα που πρέπει να κερδίσουν οι εκάστοτε αιρετοί της άρχοντες. Να καταφέρουν να συγχρωτίσουν στο ίδιο θέατρο, στην ίδια πλατεία στο ίδιο φεστιβάλ όλους τους πολίτες αυτής της πόλης. Συνήθως όμως η πολυπολιτισμικότητά της αποτελεί υπεκφυγή αδράνειας και όχι αφορμή δράσης.
Ειρήνη Αραμπατζή
Προκειμένου να ερμηνεύσουμε το φαινόμενο ΦΕΞ συνομιλήσαμε με δύο ανθρώπους της ένωσης, τον πρόεδρό της Νίκο Χατζημιλιούδη και τον συντονιστή και υπεύθυνο του Λαογραφικού Mουσείου της ΦΕΞ Πασχάλη Ξανθόπουλο.
Αναγνωριστικά θα μας μιλήσετε για τους τομείς στους οποίους δραστηριοποιείται η ΦΕΞ και για τους σκοπούς της;
Ν. Χατζημιλιούδης: Η ΦΕΞ ιδρύθηκε το 1952, δραστηριοποιείται σε μια περιοχή με πολλές θρησκευτικές, κοινωνικές και φυλετικές ομάδες, αντιλαμβάνεται αυτήν την πολυπολιτισμικότητα και θέλει να την αναδείξει. Αφουγκράζεται τις ανάγκες της κοινωνίας και προσπαθεί να τις υλοποιήσει. Σήμερα είναι σε θέση να λειτουργεί 21 τμήματα και εργαστήρια για μικρούς και μεγάλους (ζωγραφικής, παραδοσιακών χορών, latin, tango, animation, κινηματογράφου, φωτογραφίας χοροθεάτρου, μικρογλυπτικής, κοσμήματος κ.ά.) να διοργανώνει 4 φεστιβάλ: κλασικής μουσικής, λόγιας Ανατολίτικης μουσικής, avanx festival και φεστιβάλ κωμωδίας και να διοργανώνει επίσης πλήθος σεμιναρίων και διαλέξεων. Σ’ αυτά τα τμήματα κινητοποιούνται και δραστηριοποιούνται περίπου 900 άτομα. Αν μας είχε παρατηρήσει λίγο πιο προσεκτικά το υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού θα μπορούσε να δει ότι η εκπαίδευση και ο πολιτισμός είναι εφικτοί σε καθαρά εθελοντική βάση χωρίς τεράστιους προϋπολογισμούς αρκεί να υπάρχει αγάπη και θέληση.
Έρχονται σε μας άνθρωποι, καταρχήν ζητούν το χώρο μας για να πραγματοποιήσουν μια δράση τους και σταδιακά γίνονται κομμάτι μας και συγχωνεύονται μαζί μας. Το τμήμα ζωγραφικής ξεκίνησε με 5 παιδάκια και αυτή τη στιγμή απασχολεί πάνω από 100. Πολλά από αυτά τα παιδιά πιθανόν να μεταπηδήσουν στο τμήμα κινουμένων σχεδίων, χορού, ή σε κάποιο άλλο τμήμα. Οι άνθρωποι δηλαδή μέσα στη ΦΕΞ βρίσκουν πολλά σημεία ενδιαφέροντος.
Οι δράσεις μας δεν περιορίζονται μόνο στα στενά όρια της Ξάνθης αλλά αφορούν την ευρύτερη περιοχή. Με διάφερες θεματικές ενότητες που προωθούμε προσπαθούμε να φέρουμε στην Ξάνθη ακόμη και Τούρκους ή Βούλγαρους επισκέπτες. Δεν μας ενδιαφέρει να υποκαταστήσουμε τους είδη υπάρχοντες θεσμούς αλλά να συλλειτουργήσουμε μαζί τους και να τους ενισχύσουμε. Συνεργαζόμαστε με πανεπιστήμια, καλούμε σπουδαίους σολίστ διαφόρων οργάνων, συνεργαζόμαστε με το φεστιβάλ Μαρώνειας, με τον δήμο Αβδήρων στα Δημοκρίτεια, με το φεστιβάλ ταινιών μικρού μήκους Δράμας κ.ά.
Πόσο δύσκολο είναι να διοικηθεί ένας τέτοιος πολυσχιδής φορέας; Καταφέρνετε να ξεπερνάτε τις συνήθεις έριδες; Και πως κινητοποιείτε εθελοντικά τόσο κόσμο προκειμένου να βγουν σε πέρας οι δράσεις σας;
Ν. Χατζημιλιούδης: Η διοίκηση του φορέα δεν είναι καθόλου εύκολη. Εμείς απλά αφουγκραζόμαστε την εθελοντική διάθεση του καθενός και την αξιοποιούμε στο έπακρο, επιτελώντας ρόλο συντονιστικό. Δεν είμαστε αποστασιοποιημένοι από τα τμήματα αλλά συμμετέχουμε ενεργά σ’ αυτά, ‘πλασαριζόμαστε’ ανάμεσα στους ανθρώπους. Για παράδειγμα μετά το γλέντι με τα χάλκινα της Γουμένισσας έπρεπε να τακτοποιηθεί ο χώρος της ΦΕΞ για να φιλοξενήσει την επομένη έκθεση φωτογραφίας. Οι άνθρωποι της ΦΕΞ έμειναν μέχρι τα χαράματα καθάρισαν και προετοίμασαν την αίθουσα. Συμμετέχουν ενεργά γιατί έχουν προσωπική ικανοποίηση από τη συμμετοχή. Εμπλέκονται σε πολλά τμήματα και νιώθουν συνυπεύθυνοι για τη ΦΕΞ. Το μυστικό είναι η κατανομή, να εντοπιστεί ο δραστήριος άνθρωπος να τον μπολιάσεις με ενθουσιασμό, να τον φιλιώσεις με το περιβάλλον και μετά θα αρχίσει να δουλεύει μόνος του.
Οι σχέσεις σας με την τοπική επιχειρηματικότητα ποιες είναι; Λειτουργείτε συμπληρωματικά ή ανταγωνιστικά; Δηλαδή αντιμετωπίζεται ποτέ γκρίνια ότι με τις δράσεις σας αποσπάτε τον κόσμο από τα μαγαζιά.
Ν. Χατζημιλιούδης: Όχι σε καμιά περίπτωση, εδώ συμβαίνει το αντίθετο. Οι επιχειρηματίες συμμετέχουν και αυτοί στα δρώμενα, γιατί αντιλαμβάνονται ότι μπορούν να επωφεληθούν όλοι. Η δυσκολία μας συνήθως είναι να πείσουμε τους επιχειρηματίες για την σπουδαιότητα μιας δράσης ώστε να συμμετάσχουν ως χορηγοί. Για παράδειγμα ως φορέας θέλουμε να αναβαθμίσουμε το φεστιβάλ για τον Μάνο Χατζηδάκι. Δίνουμε ιδέες αλλά αδυνατούν να υλοποιηθούν από το Δήμο λόγω του πολυδάπανου κόστους τους. Εκεί χρειαζόμαστε την εμπιστοσύνη και τη συμβολή των χορηγών.
Ο υπεύθυνος του λαογραφικού μουσείου Πασχάλη Ξανθόπουλο
Σας ευχαριστούμε πάρα πολύ.
«Οι εκδηλώσεις μας αφηγούνται την ιστορία του τόπου» θα πει ο Πασχ. Ξανθόπουλος
Ο πρόεδρος της ΦΕΞ μας παρέπεμψε για μια πιο σφαιρική ενημέρωση γύρω από τη φιλοσοφία του συλλόγου και τη λειτουργία του Λαογραφικού Μουσείου σ ένα άνθρωπο που έχει επιτελικό συντονιστικό ρόλο αλλά και είναι υπεύθυνος του Μουσείου. Τον Πασχάλη Ξανθόπουλο. Είναι φιλικός και διαθέσιμος να μας πει πράγματα.
Ας συζητήσουμε λοιπόν για τις ιδιαιτερότητες της ΦΕΞ, για τα στοιχεία δηλαδή που την διαφοροποιούν από τους υπόλοιπους συλλόγους και την καθιστούν τόσο δημιουργική και ιδιαίτερη.
Π. Ξανθόπουλος: Η ΦΕΞ είναι ο παλαιότερος και πολυπληθέστερος σύλλογος της Ξάνθης. Η σύστασή της έχει ως σκοπό να εξυπηρετήσει τις ανάγκες και απαιτήσεις της περιοχής σε ζητήματα πολιτισμού που τον καιρό της σύστασή της ήταν πολυτέλεια. Για παράδειγμα μια βιβλιοθήκη για την Ξάνθη το 1952 ήταν πολυτέλεια όταν το αποχετευτικό σύστημα δεν ήταν και το καλύτερο δυνατό. Η ΦΕΞ έχει εξαιρετική δομή, είναι σαν μια μεγάλη ομοσπονδία πολλών συλλόγων. Ο σύλλογος είναι λειτουργικός γιατί καλύπτει ανάγκες - απαιτήσεις, αυτός είναι άλλωστε ο σκοπός του. Μας ενδιαφέρει να κάνουμε σωστά κάθε δουλειά γι’ αυτό αξιοποιούμε υλικοτεχνικές υποδομές και ανθρώπινο δυναμικό εξειδικευμένο. Εδώ θα διδάξει θέατρο κάποιος που όχι απλά έχει αγάπη για το θέατρο, αλλά που κατέχει και την κατάλληλη γνώση και παιδεία, που είναι τα εργαλεία για να μεταδώσει τη γνώση του.
Όμως η αξιοποίηση εξειδικευμένου προσωπικού δεν σημαίνει και επιπλέον κόστος και πως καλύπτεται αυτό;
Π. Ξανθόπουλος: Το κόστος είναι ο προσωπικός χρόνος. Η ΦΕΞ πάνω απ’ όλα είναι ένας πυρήνας φίλων που δημιουργεί τέτοιο κλίμα και φιλική ατμόσφαιρά ώστε να κάνει τη συμμετοχή και την προσφορά ευχάριστη. Εδώ θα έρθει κάποιος και θα βρει ανθρώπους, και φιλική ατμόσφαιρα.
Επίσης αυτό που θέλουμε να μας χαρακτηρίζει είναι η συνέπεια και η συνέχεια γι’ αυτό το λόγο εκδίδουμε εξάμηνο πρόγραμμα δράσεων. Η ιδιαιτερότητα των προγραμμάτων μας είναι ότι δεν φιλοξενούμε απλά εκδηλώσεις, όπως άλλοι σύλλογοι ή ακόμη και ο δήμος, αλλά οργανώνουμε εκδηλώσεις ενταγμένες μέσα σε μια θεματική ενότητα. Κάποιος που θα έρθει εδώ δε θα μας πει για την Αθήνα αλλά για το πώς βλέπει εμάς και την πόλη μας. Στην θεματική ενότητα «στη γειτονιά του Αίνου» για παράδειγμα προσκαλέσαμε πανεπιστημιακούς αρχιτέκτονες, οικονομολόγους, κοινωνιολόγους, φιλολόγους, για να μας βοηθήσουν να μάθουμε τα ειδικά χαρακτηριστικά της περιοχής μας τότε και τώρα. Στα Χατζηδάκια καλούμε καλλιτέχνες για να μας μεταφέρουν τις απόψεις του Χατζηδάκι για την γενέτειρά του. Οι εκδηλώσεις δηλαδή αφηγούνται την ιστορία του τόπου.
Τον ίδιο ρόλο επιτελεί και το Λαογραφικό Μουσείο. Είναι ο μοναδικός χώρος μέσα στον οποίο ο Ξανθιώτης και ο επισκέπτης μπορεί να γνωρίσει με αξιοπιστία την ιστορία της Ξάνθης.
Το υπουργείο Πολιτισμού υποστηρίζει την προσπάθεια της ΦΕΞ και του Λαογραφικού της Μουσείου;
Π. Ξανθόπουλος: Είμαστε υπό την αιγίδα του υπουργείου Πολιτισμού αλλά η οικονομική βοήθεια είναι ελάχιστη. Βασιζόμαστε στους μεγάλους ευεργέτες μας, στους χορηγούς μας, στις μηνιαίες συνδρομές των μελών μας και στα έσοδα από την επισκεψιμότητα του Μουσείου. Το Μουσείο σήμερα έχει 8.000 επισκέπτες. Το υπουργείο και ο δήμος έχουν ξεχάσει να πληρώσουν το ρεύμα τα τελευταία δέκα χρόνια.
Από το φαινόμενο ΦΕΞ ας περάσουμε τώρα στο φαινόμενο Ξάνθη. Και οι δύο πόλεις βρίσκονται στην ίδια γεωγραφική περιοχή, αποτέλεσαν και οι δύο χωνευτήρι πολυπολιτισμικότητας με πολλές φυλετικές ομάδες ντόπιων, Ανατολικοθρακιωτών, Μικρασιατών, Μουσουλμάνων, Αρμένιων κ.ά. ποιες όμως ιδιαίτερες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες δημιούργησαν στην Ξάνθη αυτήν την κουλτούρα ψυχαγωγίας και διασκέδασης σε αντιδιαστολή με την Κομοτηνή;
Π. Ξανθόπουλος: Για να απαντήσουμε πρέπει να ανατρέξουμε αρκετά πίσω στα 1856 όταν μετά τον Ρωσοτουρκικό πόλεμο, με σχετικό φιρμάνι του σουλτάνου μεταφέρονται εδώ από την Κωνσταντινούπολη 100 εύρωστες οικογένειες Εβραίων, Αρμένιων, Οθωμανών προκειμένου να ασχοληθούν, σε προνομιακό καθεστώς, με την επεξεργασία και εμπορία καπνού. Τότε αρχίζουν να χτίζονται τα εντυπωσιακά αρχοντικά. Ενώ υπάρχουν μεγάλες απαιτήσεις σε εργατικό δυναμικό, οι αγρότες της περιοχής δεν αφήνουν την ύπαιθρο για να έρθουν, γιατί λόγω της υψηλής τιμής του καπνού βρίσκουν την καλλιέργεια του καπνού πιο συμφέρουσα ασχολία. Έτσι έρχονται εργάτες από άλλες πόλεις. Η Ξάνθη αποκτά εργατική τάξη από το 1860, ανθρώπους με ταξική συνείδηση που ομαδοποιούνται σε συνδικάτα σωματεία, ομοσπονδίες, που αποτελούν τις πρώτες κοινωνικές συσσωματώσεις.
Η οικονομική ευμάρεια από την εμπορία καπνού και η ταξική διαστρωμάτωση, αρχίζουν να δημιουργούν την κουλτούρα της ψυχαγωγίας και της διασκέδασης. Η αστική τάξη δεν θέλει να ταυτίζεται με την λαϊκή και αφομοιώνει πολλά στοιχεία ευρωπαϊκά προκειμένου να διαφοροποιηθεί. Ανάλογα με ποια ευρωπαϊκή χώρα συναλλάσσεται ο καπνοβιομήχανος βλέπουμε και τις αντίστοιχες επιρροές στην αρχιτεκτονική του σπιτιού του.
Την εποχή εκείνη η Ξάνθη έχει 53 ξενοδοχεία και 2 θέατρα! Την επισκέπτεται ο Βεάκης για να διδάξει σε ερασιτεχνικό σωματείο ηθοποιών. Διαθέτει κινηματογράφο και ωδεία. Το 1925 εδώ ο Χατζηδάκης μαθαίνει πιάνο. Ο ίδιος λέει χαρακτηριστικά για την πόλη ‘η Ξάνθη ζει ένα τουρκομπαρόκ στοιχείο αλλά οι αστοί της χορεύουν τσάρλεστον’. Όποιος αγαπάει τη μουσική του διαπιστώνει πως αυτό που του κληροδότησε η πόλη είναι η γλυκιά μελαγχολία Ανατολής και Δύσης.
Είναι πολύ ενδιαφέρουσα αυτή η περιγραφή στο χθες…
Π. Ξανθόπουλος: Όλα αυτά είναι στοιχεία τα αντιλαμβάνεται η ΦΕΞ και θέλει να τα αναδείξει. Η πόλη είναι οι άνθρωποί της. Σήμερα υπάρχουν πάνω από 20 σύλλογοι με διαφορετικά ήθη, έθιμα γλωσσικά ιδιώματα, θρησκείες και αυτό πιστεύουμε ότι είναι το πιο ωραίο μας στοιχείο. Μερικές φορές είμαστε λίγο κιτς αλλά τις περισσότερες είμαστε προοδευτικοί και παραγωγικοί. Το δεύτερο χαρακτηριστικό είναι ο συγκερασμός ανατολής- δύσης. Βλέπεις στα κτήρια γερμανική αρχιτεκτονική αλλά χαμάμ στην πίσω αυλή. Το ποιο σπουδαίο είναι ότι η Ξάνθη κράτησε αυτό που λέμε «καταγωγή. Όλοι κρατούν την καταγωγή του παππού τους. Θρακιώτης, Μικρασιάτης, Πόντιος, Μαυροθαλασσίτης, Τουρκογενής, Πομάκος, Αθίγγανος, Αρβανίτης, Σαρακατσάνος…. Οι φοιτητές μας στην αρχή είναι Αθηναίοι αλλά μετά πάνε στο «Γέρο του Μωρια», στον κυπριακό σύλλογο, στην Κρητική αδελφότητα, θυμούνται την καταγωγή του παππού τους. Εμείς που παρακολουθούμε το φαινόμενο στην εξέλιξή του βλέπουμε στην καθημερινότητα να μεταφράζεται σε πολλά και διαφορετικά φαγητά, ποτά, μουσικές, ιδιώματα, νοοτροπίες… ΄Όταν συνεργάζονται παιδιά αρμένικης σαρακατσάνικης, γεωργιανής καταγωγής σε ένα μουσικό γκρουπ, θα δημιουργήσουν συχνά ένα σχήμα έθνικ τζαζ και νομίζω ότι αυτό είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία.
Στον χώρο του μουσείου γίνεται ιδιαίτερη μνεία στην επιχειρηματικότητα της Ξάνθης. Βλέπει κανείς στην έκθεση ότι όλοι οι επαγγελματίες ήταν οργανωμένοι σε ενώσεις και συνδικάτα Χριστιανοί Εβραίοι, Μουσουλμάνοι, Αρμένιοι, Βούλγαροι, Γερμανοί όλοι ήρθαν εδώ για να φτιάξουν τη ζωή τους με κοινή θρησκεία την οικονομία και μετά ο καθένας δόξαζε τον Θεό που ήθελε όπου ήθελε.
Η Ξάνθη σήμερα είναι σε καλό δρόμο με όλους τους ναούς (τζαμιά εκκλησίες, ορθοδόξων, αρμενίων, καθολικών, μαρτύρων του Ιεχωβά, παλαιοημερολογιτών…) σε λειτουργία» θα πει σε μια συνέντευξη ποταμό που λόγω χώρου δεν μπορεί να αποδοθεί απόλυτα.
Η Κομοτηνή ασφαλώς και δεν διαθέτει την ίδια παράδοση και κουλτούρα διασκέδασης και ψυχαγωγίας, είναι όμως μια πολυπολιτισμική κοινωνία και αυτό είναι το κυρίαρχο στοιχείο της ταυτότητάς της που πρέπει να αναδειχθεί. Αυτό είναι ίσως το στοίχημα που πρέπει να κερδίσουν οι εκάστοτε αιρετοί της άρχοντες. Να καταφέρουν να συγχρωτίσουν στο ίδιο θέατρο, στην ίδια πλατεία στο ίδιο φεστιβάλ όλους τους πολίτες αυτής της πόλης. Συνήθως όμως η πολυπολιτισμικότητά της αποτελεί υπεκφυγή αδράνειας και όχι αφορμή δράσης.
Ειρήνη Αραμπατζή
Ακολουθήστε το xronos.gr στο Google News
