Θαμμένος θησαυρός στην αφάνεια

Επισπεύδονται οι διαδικασίες προκειμένου το ίδρυμα Παπανικολάου να χαρακτηριστεί ως μουσείο και να ανοίξει έτσι ο δρόμος για τη χρηματοδότηση και φυσικά την ανάδειξη των ευρημάτων του, που για πολλά χρόνια παραμένουν στην αφάνεια. Η πρωτοβουλία ανήκει στο νέο διοικητικό συμβούλιο του ιδρύματος και στον πρόεδρο του μητροπολίτη Μαρωνείας και Κομοτηνής κ. Παντελεήμονα, που με την πρότασή του αυτή έλαβε την αμέριστη στήριξη όλων των μελών. Το ίδρυμα και το κτήριο που το στεγάζει είναι προσφορά του ευεργέτη της πόλης Νικολάου Ζ. Παπανικολάου. Φέρει την ονομασία «Ίδρυμα οικογένειας Νικολάου Ζ. Παπανικολάου, συμβολαιογράφου Κομοτηνής - Βυζαντινό Μουσείο, Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών», συστάθηκε το 1988, ενώ το μουσείο εγκαινιάστηκε στις 3 Μαρτίου του 1991. Το κτίριο που στεγάζει το ίδρυμα, παραπλεύρως του νομαρχιακού μεγάρου, αποτελείται από ημιυπόγειο και δύο ορόφους. Στον πρώτο όροφο βρίσκεται το αμφιθέατρο, 420 θέσεων, με επικλινείς βαθμίδες σε σχήμα πετάλου. Στο ημιυπόγειο θα στεγαστούν βιβλιοθήκες, αναγνωστήριο, αίθουσα καλλιτεχνικών εκθέσεων, εργαστήριο βυζαντινής αγιογραφίας κ.ά.

Στο δεύτερο όροφο, με εμβαδόν 886 τ.μ., στεγάζεται το μουσείο με σπάνια εκθέματα, όπως χειρόγραφα σε πάπυρο ή περγαμηνή, κεραμικά, καθώς και εκθέματα των πρώτων μεταβυζαντινών χρόνων, μέσα σε μια εντυπωσιακή διάταξη 120 μεγάλων υάλινων βιτρινών. Το μουσείο περιλαμβάνει συλλογές βυζαντινών εκκλησιαστικών αντικειμένων, βιβλία, κοσμήματα, νομίσματα, σφραγίδες κ.ά. Τη συλλογή αυτή συγκέντρωνε επί χρόνια ο αείμνηστος συμβολαιογράφος Παπανικολάου. Η συλλογή αυτή μέχρι σήμερα δεν έτυχε της προβολής που της άξιζε αφού το κτίριο λειτουργεί μόνο ως χώρος διαλέξεων, ομιλιών, συνεδρίων, αλλά και προβολής - έκθεσης έργων τέχνης. 

Αυτό φυσικά είναι αντίθετο και με το σκοπό της δωρεάς, που ήταν η ανέγερση κτιρίου για την δημιουργία στην πόλη ενός πνευματικού κέντρου που θα αναφέρεται στην στέγαση: α) Μουσείο βυζαντινών και μεταβυζαντινών κειμηλίων και άλλων ιστορικών εκθεμάτων. β) Βιβλιοθήκης-αναγνωστηρίου που περιλαμβάνει βιβλία ιστορικού, φιλολογικού και φιλοσοφικού κυρίως περιεχομένου. γ) Εργαστήριο για την ανάδειξη και διάδοση της παραδοσιακής καλλιτεχνικής αγιογραφίας, ξυλογλυπτικής και ψηφιδωτών «κατά αναλογία των χρησιμοποιουμένων τεχνοτροπιών στο Άγιο Όρος και στον Ελληνικό χώρο" όπως αναγράφεται χαρακτηριστικά στο σχετικό συμβόλαιο. δ) Κατάλληλων χώρων με τον απαραίτητο εξοπλισμό, για την ανάπτυξη πολιτιστικών εκδηλώσεων (διαλέξεων, ομιλιών, συνεδρίων) καθώς και στέγης γραμμάτων και τεχνών για την άρτια προβολή και ανάπτυξη, τόσο της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς, όσο και της σύγχρονης πνευματικής και καλλιτεχνικής δραστηριότητας.

Η χρηματοδότηση για την ανάδειξη του μουσειακού χαρακτήρα του ιδρύματος Παπανικολάου μπορεί να προκύψει μέσω του υπουργείου Πολιτισμού ή ακόμα και μέσω ευρωπαϊκών κονδυλίων. Γι’ αυτό όμως απαιτείται να επισπευστούν οι διαδικασίες για να χαρακτηριστεί το ίδρυμα Μουσείο. Προκειμένου να γίνει αυτή η διαδικασία πιστοποίησης απαιτείται η καταγραφή όλων των κειμηλίων. Μόνο μετά την καταγραφή μπορεί να κατατεθεί προς το αρμόδιο υπουργείο Πολιτισμού η πρόταση το ίδρυμα Παπανικολάου να χαρακτηριστεί ως μουσείο και να ανοίξει ο δρόμος της χρηματοδότησής του.

Όπως είναι σήμερα καταρτισμένο το καταστατικό του, είναι αδύνατο να εξευρεθούν επιπλέον πόροι, πέραν των όσων προβλέπονται μέσω αυτού. Υπάρχουν περιουσιακά στοιχεία του ιδρύματος, κάποια ακίνητα που αποδίδουν  ελάχιστο μίσθωμα και τα χρήματα αυτά φυσικά δεν είναι αρκετά όχι για να γίνει ένα μουσείο, αλλά για να συντηρηθεί συνολικά το κτίριο. 

Αξίζει να σημειωθεί ότι το διοικητικό συμβούλιο του ιδρύματος καθορίστηκε με τη διαθήκη του αείμνηστο δωρητή και πρόεδρος σε αυτήν ορίστηκε ο μητροπολίτης Μαρωνείας και Κομοτηνής, ενώ συμμετέχει ο δήμαρχος Κομοτηνής, εκπρόσωπος από το Δ.Π.Θ., ο πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου, εισαγγελέας, εκπρόσωπος από το αρχαιολογικό μουσείο και από τα τρία επιμελητήρια Εμπορικό και Βιομηχανικό, Επαγγελματικό και Βιοτεχνικό, Τεχνικό.

Δήμητρα Συμεωνίδου