Συνεργασία με National Geographic ζητούν οι ανασκαφείς του αρχαιότερου κρασιού της Ευρώπης

Τα ερείπια της γνωστής, ιδιαίτερα στους ρωμαϊκούς και παλαιοχριστιανικούς χρόνους, πόλης των Φιλίππων βρίσκονται στην περιοχή της Ανατολικής Μακεδονίας. Ο αρχαιολογικός χώρος των Φιλίππων, απέχει 15χλμ. από την Καβάλα και 21χλμ. από τη Δράμα. Το Ντικιλί Τας είναι μια θέση προϊστορικής κυρίως κατοίκησης, που χρονολογείται στη Νεολιθική εποχή (6400-4000 π.Χ.) και την εποχή του Χαλκού (3000-1100 π.Χ.). Έδωσε επίσης λείψανα των ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων, ενώ η κορυφή του στέφεται από έναν βυζαντινό πύργο. Η ονομασία "Ντικιλί Τας", που ανάγεται στην οθωμανική περίοδο και σημαίνει "όρθια πέτρα" στα τούρκικα, αφορά ένα ρωμαϊκό ταφικό μνημείο στημένο κατά μήκος της Εγνατίας οδού (της ρωμαϊκής οδού που συνέδεε την Αδριατική ακτή με το Βυζάντιο), κοντά στην ανατολική είσοδο της αρχαίας πόλης των Φιλίππων και πολύ κοντά στoν προϊστορικό οικισμό. Σε αυτή τη συγκεκριμένη περιοχή βρέθηκε κρασί χιλιάδων ετών, που πιστεύεται ότι είναι το αρχαιότερο τουλάχιστον της Ευρώπης. Η Δήμητρα Μαλαμίδου, αρχαιολόγος της ΙΗ΄ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων και συνδιευθύντρια των ανασκαφών στο Ντικιλί-Τας, μίλησε για τη σπουδαία ανακάλυψη στο ράδιο Χρόνος 87.5 fm εξηγώντας ότι η συγκεκριμένη περιοχή είναι από τις καλύτερες ανασκαμμένες της χώρας.  

Ειδικότερα, το κρασί των 4.200 ετών ανακαλύφθηκε στο πλαίσιο ανασκαφής του 3ου προγράμματος ελληνογαλλικής συνεργασίας που άρχισε το 2008. Ειδικότερα εργασίες ανασκαφής έχουν ξεκινήσει συστηματικά από το 1960 μέχρι το 1975, υπήρξε μια δεύτερη φάση από το 1986 έως 2000 και το 2008 έχει αρχίσει το πρόγραμμα που είναι σε εξέλιξη μέχρι σήμερα. Σύμφωνα με την αρχαιολόγο, ο προϊστορικός  οικισμός των Φιλίππων, που έχει το τοπωνύμιο  Ντικιλί Τας, είναι ένας μεγάλος προϊστορικός οικισμός και πολύ σημαντικός στον ελληνικό χώρο και στα Βαλκάνια γενικότερα. Και η στρωματογραφία του και τα στοιχεία για την εξέλιξη του πολιτισμού από την νεολιθική εποχή μέχρι και την ύστερη εποχή του χαλκού, αντιπροσωπεύεται στις ανασκαφές και στα ευρήματα που έχουν βγει στο φως μέχρι τώρα. Είναι δηλαδή μία από τις καλύτερα ανασκαμμένες προϊστορικές θέσεις της Ελλάδας. Τα στοιχεία που έχει προσφέρει για την τεχνολογία, τη διατροφή, τις ασχολίες των ανθρώπων και τις δοξασίες της  πίστης είναι πολύ πλούσια. 

Απηχεί και τις εξελίξεις της προϊστορίας σε όλη την ευρωπαϊκή ήπειρο. Βρίσκεται σε ένα νευραλγικό σημείο της διάδοσης του νεολιθικού τρόπου ζωής από την Ασία στην ευρωπαϊκή ήπειρο. «Γι’ αυτό έχουμε και αρκετά στοιχεία και για την εξέλιξη της διάδοσης αυτού του τρόπου ζωής που έχει να κάνει ουσιαστικά με τη βάση του πολιτισμού μας, γιατί είναι η αγροτική και κτηνοτροφική οικονομία και η οποία οδηγεί σε μόνιμες εγκαταστάσεις τους ανθρώπους που πριν από την νεολιθική εποχή, στα παλαιολιθικά χρόνια δηλαδή, ήταν νομάδες και τροφοσυλλέκτες», εξήγησε η επιστήμονας.

Το πλούσιο υλικό δίνει λεπτομέρειες για τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι έχτιζαν τα σπίτια τους, καλλιεργούσαν τη γη, μεγάλωναν τα κοπάδια τους, βρισκόταν σε διαλεκτική σχέση με την φύση, εξερευνούσαν το περιβάλλον τους, έπαιρναν τους φυσικούς πόρους.  «Μέχρι και τα πρώτα σημάδια για την μεταλλοτεχνία έχουμε στο Ντικιλί Τας, όπως και σε κάποιες άλλες θέσεις στους Σιταγρούς στην πεδιάδα της Δράμας. Είναι σημαντικό να δούμε ότι η τεχνολογία ήδη στη νεολιθική εποχή δε μένει στην κατεργασία του λίθου και του οστού για τα εργαλεία αλλά και για την μεταλλοτεχνία. Όλη αυτή η σύνθεση δεδομένων πλουτίζεται με αυτό καινούριο εύρημα, το κρασί». 

Στον προϊστορικό οικισμό του Ντικιλί-Τας ανακαλύφθηκαν τα παλαιότερα δείγματα κρασιού που έχουν καταγραφεί έως και σήμερα σε ολόκληρη την Ευρώπη. Χρονολογούνται το 4.200 π.Χ. και ανατρέπουν τα δεδομένα που υπήρχαν έως και πρόσφατα για τη ζωή των ανθρώπων κατά τη νεολιθική περίοδο. Οι πρώτες ενδείξεις είχαν βρεθεί ήδη στο προηγούμενο ανασκαφικό πρόγραμμα  το 1990 περίπου. Τότε είχαν περισυλλεγεί  από την επίχωση οι πρώτοι σπόροι σταφυλιών. Στο συγκεκριμένο σημείο όμως που είχαν βρεθεί αυτές οι ενδείξεις δεν είχαν ολοκληρωθεί οι έρευνες. 

Οι επιστήμονες είχαν την ιδέα ότι κάτι συμβαίνει και έθεσαν ως στόχο να το ανακαλύψουν σε επόμενη ανασκαφή. Έτσι και έγινε και, «έγινε δυνατόν να το επιτύχουμε τώρα. Αυτά είναι καινούρια στοιχεία αδημοσίευτα επιστημονικά. Πρόκειται πολύ σύντομα να βγουν σε επιστημονικά περιοδικά. Αυτοί οι απανθρακωμένοι καρποί σταφυλιών, σταφύλια πατημένα που έχουν μείνει οι σπόροι μαζί με τις φλούδες και έχουν διατηρηθεί ως στέμφυλα δηλαδή τα τσίπουρα που λέμε». Αυτά διατηρήθηκαν επί 6.000 χρόνια, σύμφωνα με την κ. Μαλαμίδου,  η οποία εξήγησε από πού και με ποια ευρήματα πιστοποιείται η ύπαρξη του κρασιού «Είναι ένας συνδυασμός ενδείξεων. 

Το γεγονός ότι αυτά τα απανθρακωμένα υπολείμματα βρέθηκαν σε μεγάλη συγκέντρωση μέσα σε αγγεία σημαίνει ότι τα είχαν αποθηκεύσει, δεν ήταν δηλαδή πεταμένα. Και τα αγγεία αυτά ήταν μέσα σε ένα σπίτι, στο περιβάλλον ενός νεολιθικού σπιτιού. Είναι σαφώς πάνω στο δάπεδο στο εσωτερικό ενός νεολιθικού σπιτιού που γνωρίζουμε πλέον καλά τη μορφή του, τα όρια του και όλη την οικοσκευή. Τα στέμφυλα λοιπόν μέσα σε πήλινα αγγεία μας οδηγούν στην ένδειξη ότι ήδη οι άνθρωποι είχαν πατήσει τα σταφύλια και είχαν πάρει τον χυμό. 

Το γεγονός ότι ήταν μέσα στα αγγεία σημαίνει ότι τα κράτησαν για να γίνει ζύμωση. Επομένως έχουμε και ένδειξη ζύμωσης, πράγμα που θα μπορούσε να είναι και μούστος, αλλά τελευταία έχουμε και χημικές αναλύσεις στα ιζήματα των αγγείων, που δίνουν την ύπαρξη τρυγικού οξέος και κάποιων άλλων χημικών ενώσεων που είναι η ταυτότητα του κρασιού. Αυτό σε συνδυασμό με τα άλλα ευρήματα δείχνουν ότι ήταν αγγεία πόσης, είναι σαν κούπες από τα οποία πίνει κάτι υγρό ο άνθρωπος, μας οδηγούν να πούμε με αρκετά μεγάλη ασφάλεια πια ότι πρόκειται για κρασί».

Οι λεπτομέρειες όλης της διαδικασίας θα φανούν από την αξιοποίηση των δεδομένων που έχουν συλλεγεί στην ανασκαφή. Δεν έχουν βρεθεί πατητήρια δηλαδή ξεχωριστές κατασκευές που θα μπορούσαν να παραπέμπουν στα γνωστά πατητήρια. Υπάρχουν όμως αρκετά μεγάλα αγγεία, στα οποία θα μπορούσε να γίνεται η σύνθλιψη των σταφυλιών. Από εκεί και πέρα υπάρχουν διάφοροι τρόποι που και παραδοσιακά μαρτυρούνται από εθνολογικές έρευνες. Δηλαδή σύνθλιψη μέσα σε ασκούς από δέρμα, σε φθαρτά υλικά δηλαδή που σώθηκαν. 

Το παλαιότερο κρασί από σταφύλι, είναι στον Ευφράτη, στη Μ. Ανατολή σε μία θέση στο Ιράν και έχει παρόμοιες ενδείξεις οινοποίησης από το 5.000 π.Χ. περίπου. Τα ευρήματα του Ντικιλί- Τας χρονολογούνται με ακρίβεια και χρονολογήσεις σε ραδιο-άνθρακα στο 4.200 π.Χ.

Οι ανασκαφές πάντως θα συνεχιστούν καθώς το πρόγραμμα που χαίρει της εκτίμησης της επιστημονικής κοινότητας σε Ελλάδα και Γαλλία, είναι σε εξέλιξη. Η Γαλλική Σχολή Αθηνών είναι ο ένας από του φορείς που συμμετέχουν, το έχει στο πρόγραμμα της και σκοπεύει να το εντάξει και στο επόμενο πενταετές με έναν προϋπολογισμό αξιοπρεπή. 

Επίσης η εν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία, φορέας συνεργασίας του προγράμματος επίσης χρηματοδοτεί. «Αυτό που κάνουμε είναι να κινητοποιούμε και την τοπική αυτοδιοίκηση, ο δήμος Καβάλας είναι κοντά μας με αρκετή προσπάθεια δηλαδή συμμετέχει όχι αναγκαστικά με οικονομικά μέσα αλλά με υλικά, προσωπικό, με μηχανήματα. 

Η εφορία αρχαιοτήτων της Καβάλας διαθέτει εργατοώρες από το προσωπικό της. Αναζητούμε και χρηματοδοτήσεις σε διεθνής φορείς  όπως είναι το National Geographic, μία από τις μεγαλύτερες εκπαιδευτικές και επιστημονικές, μη κερδοσκοπικές, οργανώσεις παγκοσμίως που δίνει κάποια λεφτά για τις αναλύσεις γιατί και οι χημικές αναλύσεις κοστίζουν αρκετά». Εκτός από τον οικισμό Ντικιλί- Τας στην ΑΜΘ, υπάρχουν αρκετοί άλλοι αρχαιολογικοί χώροι-οικισμοί που πιστοποιούν την ύπαρξη ίσως των πρώτων μόνιμων κατοίκων της Ευρώπης. Αυτές είναι στη Μαρώνεια, στην Παραδημή, στη Μάκρη και αλλού.