Σκουριά και εγκατάλειψη στο «αμαρτωλό» φράγμα Ιασίου

«Όταν έρχεσαι στην Θράκη βλέπεις την πρόοδο που συντελείται» τόνιζε κατ΄ επανάληψη στις δημόσιες παρουσίες της η τότε υπουργός ΠΕΧΩΔΕ Βάσω Παπανδρέου το 2002 θεμελιώνοντας το φράγμα Ιασίου.  «Το μεγαλύτερο έργο υδάτινου χαρακτήρα» «βαπτίζονταν» τον Μάιο του 2002 το φράγμα των Σαπών. Έντεκα χρόνια αργότερα παραμένει ημιτελές και είναι άγνωστο πότε και αν ολοκληρωθεί. Παρόλα αυτά τοπικοί φορείς κατά την τελετή θεμελίωσης έκαναν λόγο για έργο πνοής. «Είναι πράγματι μία μεγάλη μέρα και είναι μεγάλη αυτή η μέρα γιατί από το όραμα περνάμε στην πράξη», έλεγε τότε ο νομάρχης Ροδόπης Στέργιος Σταυρόπουλος. Ο ίδιος υποστήριζε το  Μάιο του 2002 ότι «το φράγμα Ιασίου θεμελιώνεται από την υπουργό Βάσω Παπανδρέου και σε λιγότερο από τρία χρόνια από σήμερα θα είμαστε σε θέση να δούμε τα οφέλη αυτού του φράγματος, θα δούμε τα χωράφια μας σε αυτό τον τόπο, τον άγονο τόπο να γίνονται ποτιστικά».  Η υπουργός Βάσω Παπανδρέου είχε μιλήσει για τη σημαντικότητα του έργου σημειώνοντας ότι, «θα βελτιώσει το εισόδημα των αγροτών και οι αγρότες είναι ένας σημαντικός τομέας της οικονομίας μας, αλλά και της κοινωνίας μας και είναι αυτοί που χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή, γιατί αντιμετωπίζουν προβλήματα στην καθημερινή εργασία τους».

Με το φράγμα που αποτέλεσε όραμα πολλών δεκαετιών, σύμφωνα με τη γεωργοοικονομική - γεωργοτεχνική μελέτη που εκπονήθηκε, επρόκειτο σε πρώτη φάση να αρδευτεί ακαθάριστη έκταση 31.000 στρ., ενώ σε δεύτερη φάση η αρδευόμενη έκταση θα έφθανε τα 62.000 στρ. Στην περιοχή του έργου, είχε προβλεφθεί η διενέργεια αναδασμού σε έκταση 39.800 στρ. καθώς και η εκτέλεση των αναγκαίων έργων, ώστε να μεγιστοποιηθούν τα αποτελέσματα της χρήσης του αρδευτικού νερού, έργα που δεν έγιναν. Πέρα από τα πιο πάνω έργα αναδασμών η δαπάνη των οποίων επρόκειτο να καλυφθεί από τα Γ' ΚΠΣ ,  είχε εξασφαλισθεί από εθνικούς πόρους και πίστωση 733.000 ευρώ για την εκπόνηση της μελέτης των έργων διανομής του νερού, ώστε να ολοκληρωθεί η λειτουργικότητα του έργου. Μετά την ολοκλήρωση των έργων, με μέριμνα της Διεύθυνσης Εγγείων Βελτιώσεων του Νομαρχιακού Διαμερίσματος ήταν προγραμματισμένο να συσταθεί Ενιαίος Οργανισμός Εγγείων Βελτιώσεων (ΤΟΕΒ) για να έχει την ευθύνη Διοίκησης Συντήρησης και Λειτουργίας των Εγγειοβελτιωτικών Έργων. Ο συνολικός προϋπολογισμός του έργου ανέρχονταν στα 24.064.564 ευρώ και αναμένονταν να παραδοθεί στις 10 Νοεμβρίου 2005. 

Το έργο αν και ήταν ενταγμένο στο Γ’ Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης δεν ολοκληρώθηκε στα χρονικά όρια του προγράμματος. Αποτέλεσμα ήταν ένα μέρος της σύμβασης να μείνει σε εκκρεμότητα γιατί δεν μπορούσε να αντλήσει χρηματοδότηση από εκεί. Αυτό σήμαινε πρακτικά ότι  έπρεπε να ενταχθεί ένα τμήμα του στο Δ Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης γνωστό ως ΕΣΠΑ. Αυτά είπε ο αντιπεριφερειάρχης Ροδόπης Παύλος Δαμιανίδης ο οποίος παρέλαβε ως «προίκα» των προηγούμενων διοικήσεων το  φράγμα Ιασίου.  Τελικά όπως είπε ένα μέρος του έργου εντάχθηκε στο πρόγραμμα Μπαλτατζής. «Αυτός ήταν ο λόγος που είχε σταματήσει για αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα. Παράλληλα το έργο για να ολοκληρωθεί ήθελε και κάποιες επιπλέον εργασίες πέρα από την αρχική σύμβαση. Άρα έπρεπε να ξεκαθαριστεί ποιο κομμάτι έπρεπε να ενταχθεί για χρηματοδότηση στο πρόγραμμα Μπαλτατζής και ποιο κομμάτι θα αποτελούσε αντικείμενο άλλης χρηματοδότησης». Τελικά οι διαβουλεύσεις και οι συναντήσεις έφεραν αποτέλεσμα και αποφασίστηκε οι εργασίες που υπολείπονται να χρηματοδοτηθούν μέσω του προγράμματος Μπαλτατζής με ένα ποσό των 4 περίπου εκατομμυρίων ευρώ για την ολοκλήρωση της υφιστάμενης σύμβασης του φράγματος.  Παράλληλα επί θητείας στο υπουργείο Δικαιοσύνης του Γιώργου Πεταλωτή αποφασίστηκε η χρηματοδότηση, από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, με το ποσό των 3,5 εκατομμυρίων ευρώ ως εθνική συμμετοχή για την αποπεράτωση του φράγματος Ιασίου. Τα χρήματα αυτά θα κατευθύνονταν για τις επιπλέον εργασίες που προέκυψαν στην πορεία του έργου. «Έγινε μία μεγάλη προσπάθεια προκειμένου να βρεθούν εθνικοί πόροι ώστε να ολοκληρωθεί το έργο, γιατί αυτό το έθετε ως προϋπόθεση και το πρόγραμμα Μπαλτατζής. Ήταν ένας λόγος που καθυστέρησε η ένταξη του στο συγκεκριμένο πρόγραμμα γιατί το πρόγραμμα Μπαλτατζής έπρεπε να είναι βέβαιο ότι θα ολοκληρωθεί το έργο». 

Για τις τοπικές αρχές που διαχειρίζονται το έργο έχει λυθεί το σημαντικότερο πρόβλημα που είναι η χρηματοδότηση. Από την άλλη αυτό που μένει, είναι να ξεκαθαριστεί και από Ελεγκτικό Συνέδριο ποιες εργασίες είναι αυτές που μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο συμπληρωματικής σύμβασης και ποιες είναι αυτές που πρέπει να δημοπρατηθούν εκ νέου από τις επιπρόσθετες εργασίες που απαιτούνται για την ολοκλήρωση. Οι διαδικασίες με το Ελεγκτικό Συνέδριο έχουν ωριμάσει σημαντικά είπε ο κ. Δαμιανίδης και πρόσθεσε ότι, «νομίζω ότι σύντομα  θα έχουμε καταλήξει, θα έχουν γίνει οι διαγωνισμοί και οι αναθέσεις προκειμένου να ξεκινήσει και πάλι το έργο».   

Το φράγμα Ιασίου είναι χωμάτινο/λιθόρριπτο φράγμα με κεντρικό αργιλικό πυρήνα σε φάση κατασκευής. Το φράγμα βρίσκεται στο νομό Ροδόπης επί του χ. Ιασίου, παραπόταμου του π. Φιλιουρή, ενώ μετά την κατασκευή των αρδευτικών δικτύων προβλέπεται η ενίσχυση των εισροών στον ταμιευτήρα με εκτροπή υδάτων της διπλανής λεκάνης του χ. Ποντικορέματος μέσω φράγματος ύψους 18 μέτρων και συνδετήριας σήραγγας.  

Η κατασκευή του έργου γίνεται από την ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΤΕΒΕ.  H ευρύτερη περιοχή της θέσης του φράγματος Ιασίου δομείται από τους πλειοκαινικούς σχηματισμούς και τις πλειστοκαινικές αποθέσεις. Οι παραπάνω σχηματισμοί στην περιοχή της ευρύτερης κοίτης του χειμάρρου, καλύπτονται από τις σύγχρονες αποθέσεις και τα υλικά της νεώτερης αναβαθμίδας, ενώ στην περιοχή των αντερεισμάτων καλύπτονται από τα πλευρικά κορήματα-αποσαθρώματα και τα υλικά της παλαιότερης αναβαθμίδας. 

Όλγα Τσιούλφα