Πρόγραμμα Εκπαίδευσης Μουσουλμανοπαίδων: Να συνεχίσει μέχρι να πάψει να χρειάζεται

Ο Δεκέμβριος του 2013 θα σημάνει το τέλος του 15ετούς προγράμματος Εκπαίδευσης παιδιών της μουσουλμανικής μειονότητας στη Θράκη, εκτός αν βέβαια αποφασιστεί η παράταση ή ενδεχομένως η αντικατάστασή του με κάτι καινούργιο. «Να συνεχίσει μέχρι να πάψει να χρειάζεται» ήταν το χαρακτηριστικό σχόλιο που κατατέθηκε κατά τη διάρκεια του απολογισμού του προγράμματος σε ειδική εκδήλωση στην πρωτεύουσα, σχόλιο το οποίο συμμερίζεται απόλυτα η καθηγήτρια Θάλεια Δραγώνα. Στη χθεσινή της επίσκεψη στην Κομοτηνή είχε την ευκαιρία να συνομιλήσει με τον μητροπολίτη Μαρωνείας και Κομοτηνής κ. Παντελήμονα και μάλιστα να του προσφέρει το πολύπτυχο που έχει εκδοθεί με αφορμή τη συμπλήρωση 15 ετών, ενώ εντυπωσιάστηκε από το γεγονός ότι ο μητροπολίτης ήταν ενήμερος για τις δράσεις του προγράμματος. Ο στόχος του προγράμματος όπως του ανέφερε ήταν από την αρχή να δημιουργήσει εστίες μάθησης για την άσκηση του αναφαίρετου δικαιώματος κάθε πολίτη αυτής της χώρας στην εκπαίδευση και να θέσει τις βάσεις για την αρμονική συμβίωση στην περιοχή της Θράκης.

Σήμερα 15 χρόνια μετά, το πρόγραμμα πλησιάζει στο τέλος του χωρίς να έχει τουλάχιστον προς το παρόν γνωστή η πρόθεση της Πολιτείας και ειδικότερα του υπουργείου Παιδείας για συνέχισή του μέσω του νέου ΕΣΠΑ. «Οι θετικές διακρίσεις έχουν μία ημερομηνία λήξης και αυτή δε νομίζω ότι έχει έρθει ακόμα. Θα γίνει όταν φτάσει εκείνη η μέρα κατά την οποία τα παιδιά της μειονότητας θα ξεκινούν από το ίδιο σημείο με τα παιδιά της πλειονότητας και αυτό δε συμβαίνει σήμερα», είπε χαρακτηριστικά η κ. Δραγώνα υπερασπιζόμενη τη συνέχιση του προγράμματος. «Η Πολιτεία θα κάνει έναν επαναπροσανατολισμό των προτεραιοτήτων της γιατί κάποια πράγματα δεν επαναλαμβάνονται και άρα θα σχεδιάσει το υπουργείο Παιδείας τις προτεραιότητές του.

Αυτό που έχει πολύ μεγάλη σημασία είναι να μην υπάρχουν κενό από την μία περίοδο στην άλλη, αυτό το έχουμε ζήσει στο παρελθόν, άλλοτε με μεγαλύτερα και άλλοτε με μικρότερα κενά, ανάμεσα στις φάσεις. Είναι κακό να ανοίγεις μία προσφορά μέσα σε μία κοινωνία και μετά να την παίρνεις πίσω γιατί οι άνθρωποι χάνουν το ενδιαφέρον και την πίστη ότι αυτό που τους προφέρει η πολιτεία τους το παίρνει πίσω. Στα κέντρα μας υπάρχει μόνιμα ένα δυναμικό εκπαιδευτικών στη γλώσσα, στα μαθηματικά, στη φυσική για τα παιδιά του γυμνασίου που δε μπορούν να αντεπεξέλθουν στο μάθημα. Έτσι μπορούν να απευθυνθούν στα κέντρα χωρίς να έχουν κάποιο πρόγραμμα όταν ξέρουν ότι έχουν κάποια δυσκολία, δεν ξέρουν την άσκηση, και να βρουν μία βοήθεια. Αυτή τη βοήθεια τα παιδιά της μειονότητας δε μπορούν εύκολα να τη βρουν μέσα στο σπίτι, δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να τη βρουν στο φροντιστήριο και στο κέντρα υπάρχει κάτι που τους προσφέρεται. Αυτό είναι τρομακτική βοήθεια για τα παιδιά της μειονότητας», σημείωσε η Θάλεια Δραγώνα. 

Η ίδια ανέφερε όχι έχουν συντελεστεί θεαματικές αλλαγές στην εκπαίδευση των παιδιών της μειονότητας τα δεκαπέντε αυτά χρόνια. Εκτός όμως από τους αριθμούς, αντικειμενικούς δείκτες αυτών των αλλαγών, ιδιαίτερη σημασία έχει και το ότι η εικόνα του ελληνικού κράτους άλλαξε σταδιακά από το 1997 στα μάτια των μελών της μειονότητας, με τη διαχρονική στήριξη του υπουργείου Παιδείας στο έργο του προγράμματος.

Το Πρόγραμμα είναι μια πολύχρονη προσπάθεια για τη βελτίωση της εκπαίδευσης των παιδιών της μουσουλμανικής μειονότητας στη Θράκη. Είναι προϊόν της νέας πολιτικής του ελληνικού κράτους απέναντι στους πολίτες της μειονότητας, η οποία αρχίζει να διαμορφώνεται τη δεκαετία του 1990. Η πολιτική διακρίσεων και περιθωρίου που έως τότε εφάρμοζε το ελληνικό κράτος διαπιστώθηκε ότι έχει αρνητικά αποτελέσματα που εμποδίζουν την ένταξη στην κοινωνία των μελών της μειονότητας, ευνοούν την εξάρτησή τους από τις αρχές της Τουρκίας και επιπλέον αμαυρώνουν την ευρωπαϊκή εικόνα της χώρας. Η νέα πολιτική έχει ως επίκεντρο το σεβασμό «της ισονομίας και ισοπολιτείας».

Μέρος αυτής της αλλαγής είναι και το Πρόγραμμα, που διαμορφώθηκε ως εκπαιδευτική πολιτική με κεντρικό στόχο «την αρμονική μέσα από το σχολείο ένταξη των παιδιών της μουσουλμανικής μειονότητας στην ελληνική κοινωνία και την αποδοχή τους από την πλειονότητα ως ισότιμων πολιτών», προτάθηκε για ευρωπαϊκή χρηματοδότηση που έγινε δεκτή από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο το 1996 και έκτοτε υποστηρίχθηκε ως εκπαιδευτική πολιτική για τη μειονότητα από όλους τους υπουργούς Παιδείας όλων των επί 15 χρόνια μέχρι σήμερα κυβερνήσεων. 

Όταν ξεκίνησε το Πρόγραμμα, η κατάσταση στην οποία βρισκόταν η εκπαίδευση των παιδιών της μειονότητας ήταν κάκιστη, τελείωναν το δημοτικό με ελλιπή έως ελλιπέστατη γνώση της ελληνικής γλώσσας, πράγμα που σχεδόν απέκλειε τη συνέχιση της φοίτησης και ναρκοθετούσε την ένταξή τους στην κοινωνία. Όπως έδειξε έρευνα του Προγράμματος, πάνω από 65% του συνόλου αυτών των παιδιών δεν ολοκλήρωναν το εννιάχρονο υποχρεωτικό σχολείο. Όλες οι συνθήκες ήταν αρνητικές, ενώ η φοίτηση σε ξεχωριστά «μειονοτικά» δημοτικά σχολεία ήταν για τα παιδιά της μειονότητας, μαζί με τη γενικότερη απομόνωση, κοινωνικοποίηση σε πολιτισμικό γκέτο. Ένα από τα φανερά αίτια της μαζικής σχολικής αποτυχίας ήταν τα σχολικά βιβλία και η μέθοδος διδασκαλίας της ελληνικής. Τα παιδιά της μειονότητας διδάσκονταν ελληνικά με τα σχολικά βιβλία που χρησιμοποιούσαν όλα τα σχολεία της χώρας, δηλαδή βιβλία που προϋποθέτουν άριστη προφορική γνώση της ελληνικής στην πρώτη δημοτικού, άρα τελείως ακατάλληλα για παιδιά με άλλη μητρική γλώσσα. 

Η πολύπλευρη δράση του Προγράμματος οργανώθηκε σε δύο άξονες

Α) Παρέμβαση μέσα στο σχολείο

Το Πρόγραμμα έκανε την ελληνική γλώσσα προσιτή στην εκμάθηση και εργαλείο συμβατό με τις προσδοκίες κοινωνικής ανόδου των παιδιών της μειονότητας μέσα από το σχολείο. Έφτιαξε νέα βιβλία και εκπαιδευτικά υλικά που ακολουθούν σύγχρονες παιδαγωγικές αρχές, αξιοποιούν την τεχνολογία, στηρίζονται στη μέθοδο διδασκαλίας της ελληνικής ως δεύτερης γλώσσας και παίρνουν υπόψη το ιδιαίτερο κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο με βάση την αρχή ότι ο σεβασμός της γλώσσας και της ταυτότητας της μειονότητας είναι βασική προϋπόθεση για την ένταξη των μειονοτικών μαθητών στο εκπαιδευτικό σύστημα και την καλή τους επίδοση. Τα βιβλία του Προγράμματος είναι από το 2000 τα επίσημα βιβλία των μειονοτικών σχολείων.

Τη χρήση των νέων βιβλίων και εκπαιδευτικών υλικών στήριξε η συστηματική επιμόρφωση των εκπαιδευτικών σχετικά με τη διδασκαλία της ελληνικής ως δεύτερης ή ξένης γλώσσα,  θέματα χειρισμού της διγλωσσίας, την πολύ μεγάλη σημασία που έχει η μητρική γλώσσα για την εκμάθηση μιας δεύτερης όσο και για τη μάθηση γενικά, γνώσεις απαραίτητες στο εκπαιδευτικό έργο αλλά και μεγάλης σημασίας στις ιδιαίτερες συνθήκες της Θράκης.

Παράλληλα το Πρόγραμμα συνέβαλε αποφασιστικά στη βελτίωση της επίδοσης των παιδιών της μειονότητας οργανώνοντας σε όλες τις βαθμίδες ενισχυτικά εκπαιδευτικά προγράμματα που αναπτύσσουν την ελληνομάθεια, καλύπτουν γνωστικά κενά και δημιουργούν κίνητρα για μάθηση.

Β) Παρέμβαση εκτός σχολείου 

Αποφασιστικής σημασίας είναι η δημιουργία των ΚΕΣΠΕΜ, ένα είδος πολιτιστικών κέντρων, εξοπλισμένων με εργαστήρια υπολογιστών και δανειστικές βιβλιοθήκες, που προσφέρουν μαθήματα ελληνικών με δασκάλους επιμορφωμένους, τα νέα βιβλία και υλικά του προγράμματος καθώς και πολλά ηλεκτρονικά εκπαιδευτικά υλικά και παιγνίδια μάθησης. Σήμερα λειτουργούν δέκα τέτοια Κέντρα σε πόλεις και οικισμούς της Θράκης. Το προσωπικό τους είναι μικτό και πολύγλωσσο, έτσι τα παιδιά και οι γονείς τους βρίσκονται σε περιβάλλον οικείο. 

Τα ΚΕΣΠΕΜ απέδειξαν το όφελος των παιδαγωγικών μεθόδων που καλλιεργούν την περιέργεια και μετατρέπουν τη μάθηση σε ευχάριστη και δημιουργική περιπέτεια. Από τις πιο σημαντικές καινοτομίες του Προγράμματος είναι τα «κινητά» ΚΕΣΠΕΜ. Πρόκειται για τέσσερις κινητές μονάδες που φέρνουν στα απομονωμένα και δυσπρόσιτα μειονοτικά χωριά τις σύγχρονες τεχνολογίες, με φορητούς υπολογιστές και ηλεκτρονικά παιγνίδια μάθησης, κάνοντας πράξη το δικαίωμα όλων των παιδιών της χώρας στη μόρφωση και στην ίση πρόσβαση στα εκπαιδευτικά αγαθά.

Τα ΚΕΣΠΕΜ φιλοξενούν τα Δημιουργικά Εργαστήρια Νέων, τα ΔΕΝ, που  υλοποιούν το σημαντικότερο ζητούμενο στην κοινωνία της Θράκης, την ανάμιξη, συμβίωση, συνεργασία με κοινούς στόχους παιδιών και νέων μειονότητας και πλειονότητας μαζί. Η μεγάλη εκπαιδευτική επιτυχία των ΚΕΣΠΕΜ πηγάζει από το γεγονός ότι χτίζουν μια γέφυρα υπέρβασης της τοπικής διαίρεσης. Τα ΚΕΣΠΕΜ δεν είναι μόνο κέντρα μάθησης αλλά και κοινωνικοποίησης στο ρόλο του πολίτη μιας χώρας δημοκρατικής που συνεχώς εξελίσσεται και βελτιώνει τα αρνητικά του παρελθόντος.

Το Πρόγραμμα ως μέρος της νέας πολιτικής απέναντι στη μειονότητα, συνέβαλε αποφασιστικά στις μεγάλες εκπαιδευτικές αλλαγές που παρατηρούνται στην εκπαίδευση της μειονότητας τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια. Η σχολική διαρροή από την υποχρεωτική εκπαίδευση μειώθηκε τουλάχιστον στο μισό, ενώ σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες η συμμετοχή των παιδιών της μειονότητας αυξήθηκε θεαματικά.

Στο γυμνάσιο υπερδιπλασιάστηκε: 

Το 1997 φοιτούσαν 1500 μαθητές το 2010 φοιτούν 3950

Στο λύκειο πενταπλασιάστηκε: 

Το 1997 φοιτούσαν 550 μαθητές το 2010 φοιτούν 2750

Στην τριτοβάθμια εκπαίδευση επταπλασιάστηκε

Το 1997 οι εισακτέοι ήταν 68 το 2011 οι εισακτέοι είναι 482

Το πρόγραμμα σήμερα οργανώνει:

- μαθήματα ελληνομάθειας σε 6.000 παιδιά στα σχολεία και στα δέκα κέντρα (ΚΕΣΠΕΜ)

- μαθήματα ελληνικών σε 300 ενηλίκους, κυρίως μητέρες

- μαθήματα τουρκικών σε 650 εκπαιδευτικούς

- θερινές κατασκηνώσεις

Διαθέτει τέσσερις κινητές μονάδες που ταξιδεύουν στα απομακρυσμένα μειονοτικά χωριά με υλικό μάθησης και δανειστική βιβλιοθήκη.