Νεωτερικό φεστιβάλ στο πλαίσιο της πολιτιστικής αποκέντρωσης οι γιορτές Π. Πόλης Ξάνθης

Ως λαογραφία ορίζεται εκείνη η επιστήμη που ασχολείται με όλες τις εκφάνσεις του λαϊκού πολιτισμού. Εξετάζει, καταγράφει και ταξινομεί όλα όσα ένας λαός κατά παράδοση λέγει, ενεργεί και πράττει σε συλλογικό επίπεδο. Το περιεχόμενο των θεμάτων της αποτελεί εκδήλωση της ψυχικής και κοινωνικής ζωής του λαού σε τοπικό ή εθνικό επίπεδο και συνεπώς ποικίλει. Κατηγορίες, τις οποίες θα μπορούσε κανείς να διακρίνει ως αντικείμενο έρευνας της λαογραφικής επιστήμης, αφορούν στον υλικό βίο και τη λαϊκή δημιουργία, στον πνευματικό βίο και στον κοινωνικό βίο. 

Ως λαογραφία έχει αποδοθεί στα ελληνικά ο διεθνώς καθιερωμένος αγγλοσαξονικός όρος folklore, που σημαίνει τη γνώση που έχει ο λαός. 

Εκπρόσωποι της συγκεκριμένης επιστήμης από όλη την Ελλάδα βρέθηκαν στην Κομοτηνή για τη συμμετοχή τους στο συνέδριο πανεπιστημιακών λαογράφων. Η Διαχείριση της παράδοσης, ο λαϊκός πολιτισμός ανάμεσα στον φολκλορισμό, στην πολιτιστική βιομηχανία και τις τεχνολογίες αιχμής», ήταν το αντικείμενο του συνεδρίου. Την περασμένη Παρασκευή  ξεκίνησαν οι εργασίες του συνεδρίου και ολοκληρώθηκαν την Κυριακή.  

Το Τμήμα Γλώσσας, Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξεινίων Χωρών διοργάνωσε το συνέδριο. Είναι η πρώτη φορά που το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης φιλοξενεί αυτό το θεσμό που ξεκίνησε το 2006 από το πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.   Στο συνέδριο συμμετείχαν καθηγητές λαογραφίας από διάφορα ελληνικά πανεπιστήμια και στόχος του συνεδρίου ήταν να υπάρξει συντονισμός των ΑΕΙ για τα μεταπτυχιακά προγράμματα, ώστε να μην υπάρχει αλληλοεπικάλυψη.  Οι εξελίξεις της λαογραφικής έρευνας,  η επιβίωση/αναβίωση και διαχείριση του λαϊκού πολιτισμού, τα σύγχρονα αγροτοαστικά έθιμα, το διαδίκτυο και  η λαογραφία, ακόμα και οι γιορτές Παλιάς Πόλης της Ξάνθης αποτέλεσαν αντικείμενο συζήτησης και επιστημονικών εισηγήσεων από τους συμμετέχοντες συνέδρους. 

Για το πώς δημιουργήθηκαν και πήραν τη σημερινή τους μορφή οι γιορτές Παλιάς Πόλης της Ξάνθης, μίλησαν στο πλαίσιο του συνεδρίου η Γαρυφαλλιά Θεοδωρίδου και ο Μανώλης Σέργης. «Η πόλη με τα χίλια χρώματα: οι Γιορτές Παλιάς Πόλης της Ξάνθης, ως σκηνοθετημένη όψη του σύγχρονου λαϊκού πολιτισμού», ήταν το αντικείμενο της εισήγησης.   

Οι γιορτές της Παλιάς Πόλης ξεκίνησαν στις αρχές της δεκαετίας του ’90, ενώ είχε προηγηθεί από τη δεκαετία του ?70 μέχρι το τέλος του ?88- ?89 όλη η εγκατάλειψη και η απομόνωση της παλιάς Ξάνθης η οποία χανόταν, ανέφερε η υποψήφια διδάκτωρ Λαογραφίας στο τμήμα Παρευξείνιων Χωρών του ΔΠΘ. Όπως έκανε γνωστό, η παλιά πόλη της Ξάνθης ερήμωνε και πλέον οι ιδιοκτησίες είχαν περάσει ήδη, στα χέρια του πομακικού  πληθυσμού οι οποίοι ήρθαν σε όλη τη δεκαετία του ?90 και εγκαταστάθηκαν εκεί. 

Ο τότε δήμαρχος, Φ. Αμοιρίδης είχε την ιδέα, ταξιδεύοντας στην Ευρώπη και βλέποντας πως διαχειρίζονταν διαφορετικά την παράδοση, να κάνει γνωστό στους Ξανθιώτες αυτή την όμορφη γωνιά της πόλης τους. «Ξεκίνησαν έτσι πολύ χαλαρά με πολύ αναβιωτικό πνεύμα, με μία παραστασιακή εκτέλεση δηλαδή ήρθανε λατέρνες σε μία ολόκληρη πομπή έχοντας μπροστά το δήμαρχο και τη σύζυγο του. Πήραν όλοι την κεντρική οδό της πόλης, πέρασαν από την κεντρική πλατεία και έφτασαν στην πλατεία της μητροπόλεως στο κέντρο του παραδοσιακού οικισμού.

 Έτσι ξεκίνησαν χαλαρά μέχρι το ?95-?96 οι γιορτές της Παλιάς Πόλης», εξήγησε η κ. Θεοδωρίδου. 

Τα χρόνια που πέρασαν αποφασίστηκαν οι γιορτές να μεγαλώσουν. Έτσι οι διοργανωτές άρχισαν να αναπαριστούν τον τρόπο που γλεντούσαν οι παλαιότεροι. «Με όλο αυτό τον ρομαντισμό και τη διάθεση να γυρίσουν προς τα πίσω, να αναβιώσουν το  πνεύμα, ενώ έδειχναν ταυτόχρονα τον χώρο τους». Αποτέλεσμα ήταν το ?95-΄96 να εμπλακούν και οι καρναβαλικοί σύλλογοι στις γιορτές.  «Οι σύλλογοι «μυρίστηκαν» την υπόθεση, κατάλαβαν ότι πετυχαίνει αυτό το πράγμα,  μπαίνει η ψησταριά ως κέντρο επιτελεστικού σκηνοθετημένου πολιτισμού. Γίνονται ολοένα και περισσότεροι, ψήνουν όλο ένα και περισσότερο για να βγάλουν χρήματα για τη στελέχωση την καρναβαλική. Από το ?95 και μετά υπάρχει εμπορευματοποίηση. 

Οι σύλλογοι μέχρι σήμερα αυξάνονται ολοένα και περισσότερο. Στο μεταξύ έχουν έρθει χρήματα από την Ευρώπη, έχει αλλάξει ο παραδοσιακός οικισμός,  έχουμε τρομερές αλλαγές χώρου αρχίζουν γίνονται τεχνο-χώροι, γίνονται δημόσιες υπηρεσίες που περνάνε στο δήμο, μπαράκια και άλλοι χώροι διασκέδασης. 

Ο κόσμος προσέχει πλέον την παλιά πόλη. Περνώντας ο καιρός και περνώντας όλοι μέσα από τη διαπλοκή, γιατί έπεσαν πάρα πολλά χρήματα τελικά στην Παλιά Πόλη, φτάσαμε πλέον σήμερα να μιλάμε για γιορτές στον παγιωμένο χώρο με τη διαφορά ότι δεν έχουν πλέον αναβιωτικό πνεύμα αλλά όσο πάνε κλείνουν ως αστικές ξανθιώτικες  και μπαίνει ο χωρικός πολιτισμός», εξήγησε η κ. Θεοδωρίδου. Οι γιορτές της Παλιάς Πόλης, τελικά σύμφωνα με την κ. Θεοδωρίδου αποτελούν ένα νεωτερικό φεστιβάλ, στο πλαίσιο της πολιτιστικής αποκέντρωσης. Είναι ουσιαστικά ένα ιστορικό σκηνικό με νέες λαϊκές σκηνοθεσίες.  

«Στα προικοσύμφωνα της Βόνιτσας-Προσπάθειες και πρακτικές αναβίωσης της συλλογικής μνήμης» ήταν το αντικείμενο της κοινής εισήγησης που έκανε το ζεύγος λαογράφων Σοφία Δασκαλοπούλου και Βερνίκος Νικόλαος. Ο ομότιμος καθηγητής Ανθρώπινης Οικολογίας, στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, παρουσίασε το αποτέλεσμα μελέτης που αφορά στην περιοχή Βόνιτσας της Αιτωλοακαρνανίας,  όπου μάλιστα υπάρχει μία μεγάλη κοινότητα Ποντίων, ανέφερε.  Εκεί κατά τη διάρκεια μελέτης παλιών εγγραφών το ενδιαφέρον του ίδιου και της συζύγου του κέντρισαν τα προικοσύμφωνα. Έγγραφα λεπτομερή, πολύπλοκα και με άγνωστο λεξιλόγιο, όπως εξομολογήθηκε. 

Ωστόσο η επιμονή έφερε αποτέλεσμα, είπε και πρόσθεσε πως, «χωριστά από την έρευνα τη λαογραφική αποφασίσαμε να κάνουμε και κάτι άλλο, να κινητοποιηθεί ο πληθυσμός και κυρίως τα παιδιά ξεκινώντας από 10-17 ετών. Να αρχίσουν να γυρεύουν να μάθουν τι είναι όλα αυτά τα προικιά. Να ρωτάν τους παππούδες τους να ρωτούν ανθρώπους που ξέρουν. Έτσι να γίνει μία προσπάθεια αναβίωσης  και από μία γενιά στην άλλη να μάθουν να περνάν οι πληροφορίες».

 Την όμορφη αυτή προσπάθεια στην οποία όπως τόνισε ο κ. Βερνίκος ανταποκρίθηκε η τοπική κοινωνία στηρίζει ένας σύλλογος. Μάλιστα όπως έκανε γνωστό ο σύλλογος χρηματοδοτεί τις εκδόσεις και διαχέει την πληροφορία στη νέα γενιά καθιστώντας την ενεργή και συμμέτοχη. Το παράδειγμα της Βόνιτσας τόνισε ο κ. Βερνίκος εμπλέκει τη νέα με τις παλιότερες γενιές που είναι και η ουσία της λαογραφίας. 

Κατά τη διάρκεια του τριήμερου συνεδρίου παρουσιάστηκαν πολλές και ενδιαφέρουσες εισηγήσεις.