Μάρθα Γραμμενίδου: Η οικονομολόγος που μαγεύτηκε από τον υπέροχο κόσμο των χαλιών

Ήταν προγραμματισμένο να ασχοληθεί με το εργοστάσιο στην Κομοτηνή και την δουλειά του πατέρα της. Του Γραμμένου Γραμμενίδη δημιουργού τη κεραμοποιίας ΒΕΑΚ και μετέπειτα του Οξύμαχον. Τέλειωσε με άριστα στα οικονομικά στο πανεπιστήμιο Μακεδονίας, αλλά στην πορεία της ζωής άλλαξε πλεύση ανακαλύπτοντας τον μαγικό κόσμο των χαλιών, τους χιλιάδες κόμπους, τα μυστικά, την ιστορία και τον πολιτισμό που κρύβουν μέσα τους. Η Μάρθα Γραμμενίδου μας φιλοξενεί στον όμορφο κι εντυπωσιακό χώρο της στη Θεσσαλονίκη, εκεί όπου κυριαρχεί με την προσωπικότητα και την ενέργειά της, περιτριγυρισμένη από είδη μοναδικά, συλλεκτικά, που μιλούν και καταγράφουν το ιστορικό παρελθόν λαών. Οι δρόμοι του χειροποίητου χαλιού Ανατολής όπως σημειώνει εξ άλλου είναι μακρινοί και γεμάτοι σχέδια, χρώματα ιστορίες και ζωές. Είναι γεμάτοι ευχές, προσευχές, συμβολισμούς και θαύματα. Ευτυχώς πολλοί από αυτούς καταλήγουν σε μας στην καρδιά της Θεσσαλονίκης στα δύο καταστήματά μας. Στην Ανατολή στήνονται οι αργαλειοί, τεντώνονται τα στημόνια, συγκεντρώνονται τα μαλλιά τα άριστα και τα μετάξια, βάφονται, ζωγραφίζονται τα νέα σχέδια ή ευλαβικά προσαρμόζονται τα σχέδια αιώνων και ο χορός των δακτύλων πάνω στα υλικά, αρχίζει !Το σμαραγδένιο τυρκουάζ των λιμνών του παραδείσου που φωτίζει τα Περσικά αριστουργήματα και τα κριμεζιά ρουμπινιά κόκκινα όπως και οι άπειρες αποχρώσεις όλων των χρωμάτων συνδυάζονται, κομποδένονται από τους υφαντές και μαγεύουν…».

Ο τρόπος που σου μιλά για το εμπόρευμά της είναι μοναδικός. Ζητούμε να αποκαλύψει την διαδρομή, πως ξεκίνησε αυτό το γοητευτικό ταξίδι. «Με τραβούσε η τέχνη του χειροποίητου χαλιού, ο πολιτισμός που κρύβεται από πίσω, το γεγονός πως συνδέεται η σημερινή πραγματικότητα με τους παππούδες, τους συγγενείς, τους πρόσφυγες που πάντα μου έκανε εντύπωση τί ήταν αυτό που τους οδήγησε μέσα στην καταστροφή να μεταφέρουν τα χαλιά, τα υφαντά, τις προίκες τους, αντί να πάρουν μόνο το χρυσό όσοι είχαν για να στηριχθούν, αλλά επεδίωξαν και φέραν τις κουβέρτες που ήταν έργα των αργαλειών τους, ταπί ή χαλιά... Στα φοιτητικά μου χρόνια άρχισα να ταξιδεύω πολύ να μελετώ στα μουσεία, να ανακαλύπτω τμήματα τέχνης, λαογραφίας υφαντουργίας. Υπήρχε μια λατρεία για όλα αυτά. Άρχισα να αποκτώ βιβλία και να διαβάζω για το χαλί...» μιλά με ενθουσιασμό και πάθος γι΄αυτό που κάνει, δείχνοντας ότι ακόμη και σήμερα την συγκινεί αυτή η όλη διαδικασία.

«?Εκεί πάνω τα έφερε βολικά η ζωή ώστε στην κρίσιμη καμπή που παίρνεις αποφάσεις τι θα κάνεις, βρέθηκα να έχω ένα πατέρα που με ενθάρρυνε αλλά με την χαρακτηριστική φράση [παρ όλο που με στεναχωρείς πολύ γιατί θα ήθελα να συνεχίσεις αυτό που πονώ δεν θα σε σταματήσω γιατί είναι είδος πολιτισμού κι ευπρεπές]. 

Οποιαδήποτε άλλη μορφή εμπορίου δεν θα την αποδεχόταν. Κι έτσι ξεκίνησα το 1991 εκεί που τώρα είναι το μικρό μας κατάστημα στην Μητροπόλεως πολύ δειλά με εξαιρετικά χαλιά της συλλογής μας που ήθελα να δείξω, τι ήλθε το 1917 ως τέχνη στην πατρίδα μας και μετά άρχισα να αποκτώ εξαιρετικά κομμάτια από ιδιωτικές συλλογές ανθρώπων που δεν αντιλαμβανόταν τι έχουν. Ήρθαν στα χέρια μου πολύτιμα χαλιά, γιατί οι άνθρωποι έκαναν τραγικά λάθη, τα πουλούσαν γιατί ήθελαν να πάρουν ?μοκέτα. Έτσι δεν είναι ότι έχτισα μια ωραία συλλογή, εκείνη την εποχή αλλά ότι ουσιαστικά έσωζα πολιτισμό. Τα λατρεύαμε όλα αυτά τα αποκτήματα. Ξεκινήσαμε στην πορεία να συνεργαζόμαστε με τους συλλέκτες και λιγότερο με τον μικρότερο καταναλωτή διασώζοντας πολιτισμικά αγαθά. Ακολούθησαν περιοδείες σε όλη την Ελλάδα στην Κομοτηνή τότε στο ξενοδοχείο «Ροδόπη», στην Θεσσαλονίκη στην Αθήνα όπου κάθε χρόνο εκθέτουμε τα χαλιά μας». 

Η ίδια είναι εισαγωγέας χαλιών από Ρωσία, Ινδία Καύκασο, Τουρκία, Αφγανιστάν, Τουρκμενιστάν, Περσία, Κίνα. 

Τί κινδύνους ενέχει ένα τέτοιο ταξίδι;

-Το ταξίδι δεν γίνεται όπως το φαντάζεσθε ή όπως το δηλώνουν κάποιοι συνάδελφοι. Γίνεται μία ή δυο φορές στην αρχή για να γίνει η πρώτη γνωριμία και μετά ο καλός Πέρσης έμπορος με τον οποίο συνεργαζόμαστε 20 χρόνια έρχεται σε εκθέσεις σε πολιτισμένα σημεία του πλανήτη για να μπορεί να πάει και η Ελληνίδα έμπορος και ο Ιταλός και ο Αμερικανός να δουν τη συλλογή του και να την διαπραγματευτούν. Δεν γίνεται η συναλλαγή στο ?κατσάβραχο του Αφγανιστάν. Εγώ έχω δει όμως Έλληνες εμπόρους, ενώ βρισκόμαστε σε εκθέσεις στην Κωνσταντινούπολη ή σε άλλα σημεία της Ευρώπης, να φορούν μπούργκες και να γυρίζουν ταινία ότι ?δήθεν πηγαίνουν εκεί. 

Ταξιδεύετε ωστόσο;

-Ταξιδεύω συνεχώς στην Τουρκία, όπως επίσης όταν μου πούνε ότι γίνεται μια εξαιρετική δημοπρασία με χαλιά στο Μιλάνο θα πάω. Και είναι πιο ενδιαφέρον να βρεθώ εκεί να δω θησαυρούς εκπληκτικούς. Επίσης στην  Τουρκία αυτή την εποχή πολλά αρχοντικά,  χαμάμ κι άλλα κτήρια του χθες καταστρέφονται κι έτσι έχω ανθρώπους που ξέρουν ότι «η Μάρθα μαζεύει» και με ειδοποιούν να πάρω τις μαρμάρινες γούρνες από αυθεντικά χαμάμ που έχουν μόνο 200 ευρώ στο κατάστημά μου. Έχουν αστείες τιμές όταν μόνο για να το γυαλίσεις ένα μάρμαρο χρειάζεται 50 ευρώ μεροκάματο, κι έτσι συγκεντρώνω ομορφιές. Το κατάστημα έχει και είδη νομάδων, υφαντά, χρηστικά αντικείμενα, φορεσιές από τα παιδάκια που τα προστατεύουν από το κακό μάτι, περίεργα κοσμήματα για την ευγονία κλπ, παλιές πόρτες και πολλά  ιδιαίτερα σημεία που μπορεί να ξεκουραστεί το μάτι και η σκέψη του καθενός. 

Η τύχη πιστεύετε ότι σας χαμογέλασε ως άτομο;

-Δεν τολμώ να το πω αυτό γιατί από την καρδιά μου το νιώθω ότι δεν πρέπει να το ομολογεί κανείς. Την διεκδικούμε την τύχη, την καλωσορίζουμε. Η αισιοδοξία είναι δώρο που στο προσφέρει το κύτταρό σου και μακάρι να το έχουμε όλοι. Προτείνω όμως να έχουμε ανοικτή αγκαλιά γιατί οι περισσότεροι ζούμε μέσα στην ευτυχία και δεν το αντιλαμβανόμαστε.

 Εύχομαι σε όλους να έχουμε ανοικτές τις πόρτες και τις αγκαλιές σε φίλους και γνωστούς γιατί αυτοί θα μας στηρίξουν ατομικά, κοινωνικά και θα πρέπει κι εμείς να το ανταποδώσουμε. Λέω ότι το ποτάμι που κατέβαζε τα ξύλα δεν τα μαζεύαμε όλα αυτά τα χρόνια, ενώ τώρα θα πρέπει να ανεβούμε στο βουνό να τα κόψουμε. Δεν την φοβάμαι την κρίση, θα βγούμε από αυτή την κατάσταση και θα βγούμε δυνατά», λέει και τα γαλανά της μάτια φωτίζονται.