Κοινός εσπερινός μητροπόλεων Ξάνθης και Κομοτηνής στην αρχαία Αναστασιούπολη

Στο κέντρο της Μαξιμιανούπολης-Μοσυνούπολης, σημαίνουσας πόλης της Θράκης από τους ρωμαϊκούς μέχρι και τους υστεροβυζαντινούς χρόνους, ανασκαφικές έρευνες (1999-2008) αποκάλυψαν βυζαντινό ναό που υπήρξε πιθανότατα ο επισκοπικός ναός της πόλης. Ο ναός ανήκει αρχιτεκτονικά στην ομάδα των περίκεντρων μνημείων, με εξωτερικό σχήμα ακανόνιστου εξαγώνου. Έξι όμοιοι ανά ζεύγος, πεσσοί, στο εσωτερικό ορίζουν μικρότερο κανονικό εξάγωνο, καλυπτόμενο με τη βοήθεια τόξων και σφαιρικών τριγώνων με μεγάλο τρούλο. Μεταξύ του εξωτερικού και του εσωτερικού εξαγώνου δημιουργείται περίστωο-περίπατος. Πολλά πεσμένα τμήματα από την ανωδομή του ναού βοηθούν στην αναπαράσταση του. 

Ο ναός είναι στρωμένος με πολυτελές μαρμάρινο δάπεδο, εκτός από το νάρθηκα που ήταν πλινθόστρωτος. Μαρμαροθετημένα διάχωρα στο βόρειο τμήμα του κεντρικού εξαγώνου ανήκουν σε επισκευή του πρώτου δαπέδου. Ένα από τα μαρμαροθετημένα διάχωρα, μπροστά από την Ωραία Πύλη κοσμείται με το προσφιλές στους μεταβυζαντινούς χρόνους θέμα των πέντε άρτων. Από το γλυπτό διάκοσμο του μνημείου σώθηκε ικανός αριθμός αρχιτεκτονικών μελών. Από το μαρμάρινο επιστύλιο του τέμπλου διατηρήθηκαν όλα σχεδόν τα τμήματα. Από τον άμβωνα, με διπλή κλίμακα ανόδου, προέρχονται ενδιαφέροντα τμήματα από τον εξώστη, τα πτερύγια και τα στηθαία. Οι μεγάλες διαστάσεις του ναού, η επιμελημένη τοιχοποιία του με την ευρεία χρήση πλίνθων και ο αρχιτεκτονικός του τύπος τον κατατάσσουν αναμφίβολα σε ένα από τα σπουδαιότερα μνημεία της βυζαντινής εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής. 

Σε αυτόν τον ιερό χώρο τέλεσε τον εσπερινό της Ινδίκτου ο μητροπολίτης Μαρωνείας και Κομοτηνής κ. Παντελεήμονας. Το βράδυ της Κυριακής 1η του Σεπτέμβρη έγινε η τελετή παρουσία πιστών και ιερέων που ζωντάνεψαν ύστερα από αιώνες τον επισκοπικό ναό. 

Την ανάδειξη του θρησκευτικού χαρακτήρα του επισκοπικού ναού της αρχαίας Μαξιμιανούπολης, που αποκαλύφθηκε το 1999 και χρονολογείται ότι κτίστηκε μεταξύ 11ου - 13ου αιώνα, είχε προτείνει στις 21 Ιουνίου 2013 ο μητροπολίτης Μαρωνείας και Κομοτηνής όταν είχε επισκεφτεί τον αρχαιολογικό χώρο, εκφράζοντας τότε την επιθυμία του να τελέσει νυχτερινή λειτουργία ή εσπερινό. Η πρόταση είχε κατατεθεί προφορικά στον αρχαιολόγο Νικόλαο Ζήκο που πραγματοποίησε την ανασκαφή και εκπροσώπους της 15ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων. Οι αρχαιολόγοι είχαν ξεναγήσει τον μητροπολίτη στον αρχαιολογικό χώρο. Η πρόταση, έλαβε την έγκριση της Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων και υλοποιήθηκε την 1η του Σεπτέμβρη οπότε εορτάστηκε ουσιαστικά η εκκλησιαστική πρωτοχρονιά με αυτόν τον μοναδικό τρόπο. 

«Λαμβάνει χώρα ένα από τα οράματα που είχαμε και ένα από τα όνειρα μέσα στην ποιμαντική διακονία μας εδώ στον επισκοπικό ναό της Μαξιμιανούπολης», είπε κατά την είσοδο του, στο ναό ο ποιμενάρχης της Ροδόπης. «Μετά από την έγκριση βέβαια και της 15ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων,  ο κλήρος αλλά και ο λαός, όλοι μαζί, τελούμε τον εσπερινό της Ινδίκτου και τη δοξολογία για την αρχή του εκκλησιαστικού έτους, μεταφέροντας και το μήνυμα του Οικουμενικού Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίου γιατί η πρώτη του εκκλησιαστικού έτους είναι αφιερωμένη στο περιβάλλον, στο φυσικό περιβάλλον και στην προστασία του». 

Η παρουσία του μητροπολίτη στον επισκοπικό ναό της Μαξιμιανούπολης είχε και συμβολικό χαρακτήρα. Όπως ο ίδιος έχει δηλώσει από την αρχή της ενθρόνισης του στη μητρόπολη σκοπό έχει την ανάδειξη μεγάλων και μικρών ναών σε περιοχές που δεν είναι ευρέως γνωστές. Σε αυτό το πλαίσιο δε θα περιοριστεί όπως δήλωσε στη Μαξιμιανούπολη, αλλά ανάλογες τελετές προγραμματίζονται και σε άλλους ιστορικούς και λατρευτικούς χώρος. Το Παπίπιο Όρος, η Μαρώνεια είναι ορισμένες από αυτές τις περιοχές. «Βέβαια και πάντοτε σε συνεργασία με την  Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων. Θα ήθελα και στο Παπίκιο να κάνουμε κάτι άλλο και επίσης και στην Αναστασιούπολη», είπε χαρακτηριστικά.

Ο αρχαιολογικός χώρος Αναστασιούπολις - Περιθεώριον βρίσκεται νοτιοανατολικά του χωριού Αμαξάδες στο Νομό Ροδόπης. Σήμερα εκεί σώζονται ερείπια οχυρώσεων της αρχαίας πόλης Αναστασιούπολης (5ος - 9ος αιώνας) και του Περιθεωρίου (9ος αιώνας και μετά) τα οποία χρονολογούνται από τα παλαιοχριστιανικά και μέχρι και τα βυζαντινά χρόνια. Επί της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας η οχύρωση ήταν γνωστή ως Μπουρού Καλέ. Η αρχαία πόλη αποτελούσε σημαντικό λιμάνι του Αιγαίου (μέσω της λίμνης Βιστωνίδας). Αρχικά η πόλη ονομαζόταν Αναστασιούπολις και στη συνέχεια πήρε το όνομα Περιθεώριον, ενώ υπάρχει και η θεωρία ότι είναι δύο πόλεις ξεχωριστές. «Είχαμε μία συνεργασία με τον γέροντά μου, τον μητροπολίτη Ξάνθης και Περιθεωρίου κ. Παντελεήμονα. Ο Άγιος Θεοφάνης ο επίσκοπος Περιθεωρίου είχε την έδρα του στην Αναστασιούπολη και έτσι παραμονές ή μετά τη γιορτή του, που τιμάται στις 2 Μαΐου θα τελέσουμε από κοινού οι δύο μητροπόλεις Ξάνθης και Κομοτηνής έναν εσπερινό στην Αναστασιούπολη», είπε ο κ. Παντελεήμονας.  

Εκδηλώσεις θρησκευτικές προγραμματίζονται και στη Μαρώνεια, και όπου αλλού υπάρχουν τέτοιοι λατρευτικοί χώροι και παλιοί ναοί, για να αναδειχθούν αυτά τα προσκυνήματα της επαρχίας μας.

Όλγα Τσιούλφα