Ο ναΐσκος της Αγίας Παρασκευής και ο ομώνυμο άλσος βρίσκονται σε ένα από τα διάσπαρτα μουσουλμανικά νεκροταφεία, που υπήρχαν μέχρι το 1923 στο κέντρο της Κομοτηνής Τον Δεκέμβριο του 1923 με απόφαση του τότε γενικού διοικητού Θράκης Δάσιου και με συναίνεση της μουσουλμανικής κοινότητας, έγινε απαλλοτρίωση όλων των νεκροταφείων έναντι του τεραστίου για την εποχή ποσού των 3.000 χρυσών ναπολενίων Οι δήμαρχοι Απόστολος Σούζος και Νικ. Ζωΐδης, οι δασονόμοι Κωνσταντίνος Αντωνιάδης, Δημοσθένης Λαναράς, Γεώργιος Γιαννόπουλος, Φώτιος Τριανταφυλλιάς και Τ. Καταράγκας, καθώς και μετέπειτα συνταγματάρχης - συμπολίτης μας - Δημήτριος Καραμανλάκης, είναι οι πρωτεργάτες ανεύρεσης της Αγίας Παρασκευής και δημιουργίας του άλσους Γράφει ο Γιώργος Νεστωράκης
Σήμερα μνήμη της μεγαλομάρτυρος και θαυματουργού Αγίας Παρασκευής, γιορτάζει και πανηγυρίζει η πόλη της Κομοτηνής την πολιούχο αγίας της. Από χθες το βράδυ και όπως κάθε χρόνο, στον πανηγυρικό εσπερινό προεξάρχοντος του σεβασμιότατου μητροπολίτου κ.κ. Παντελεήμονος, και σήμερα της μεγάλης γιορτής, ιερουργούντος και πάλι του σεβασμιοτάτου, χιλιάδες προσκυνητές, κατέκλυσαν τον γραφικό ιερό ναΐσκο και όλους τους πέριξ χώρους του άλσους, για να πάρουν μέρος στις ιερές ακολουθίες και να προσευχηθούν στη χάρη της αγίας Παρασκευής.
Με τη ευκαιρία της πανηγύρεως και μετά το πέρας των θρησκευτικών τελετών, θα απολαύσει το πολυπληθές εκκλησίασμα τη δροσιά και τις ομορφιές του εντυπωσιακού άλσους, στο χώρο του οποίου και πριν από 90 ακριβώς χρόνια ανευρέθη και υπάρχει και σήμερα ο ναός της Αγίας Παρασκευής. Επειδή ως γνωστόν, κάθε δημιούργημα έχει και τη δική του ξεχωριστή ιστορία, έτσι και η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής, καθώς και το άλσος το οποίο την περιβάλλει, έχουν την ιστορία τους.
Διερωτώμαι όμως πόσοι από τους συγχρόνους, αλλά και τους παλαιοτέρους συμπολίτες μας, γνωρίζουν περί αυτής της ιστορίας; Δυστυχώς όπως είμαι σε θέση να γνωρίζω από εκδηλώσεις άλλων ιστορικών γεγονότων, οι νεοέλληνες στην πλειοψηφία μας είμαστε ανιστόρητοι. Και φυσικά και για την περίπτωση της Αγίας Παρασκευής. Για τον λόγο αυτόν, θα μου επιτρέψετε να προσπαθήσω να ξεδιπλώσω μνήμες και σημειώσεις από ακούσματα και αναγνώσματα ιστορικών στοιχείων που έχουν σχέση με το θέμα μας και τα οποία ελπίζω να σας ενδιαφέρουν.
Ας πάρουμε λοιπόν τα πράγματα από την αρχή και σας γυρίσουμε στα πέτρινα χρόνια της προσφυγιάς του τραγικού 1922. Τότε που η βαρβαρότητα των Τούρκων και η προδοσία των «συμμάχων» ξερίζωσαν τους προγόνους μας από τις αλησμόνητες πατρίδες της Ανατολής. Τη Μικρά Ασία, τον Πόντο και την Ανατολική Θράκη και εγκαταστάθηκαν εδώ στην ελεύθερη Κομοτηνή και την περιοχή της. Τα πρώτα ακούσματα για την τότε Κομοτηνή, τα έχω από τους αείμνηστους γονείς μου, οι οποίοι πριν εγκατασταθούν μόνιμα στο τότε Πρόκτειον και σήμερα Ροδίτη, κατοίκησαν για κάποια χρόνια σ’ ένα χαμόσπιτο επί της οδού Μαρωνείας. Τις παραπάνω πρώτες πληροφορίες διασταύρωσα αργότερα και από συζητήσεις με παράγοντες και πρωτεργάτες της ανευρέσεως του ναού της Αγίας Παρασκευής και της δημιουργίας του ομωνύμου άλσους. Σύμφωνα λοιπόν με όλα τα ακούσματά μου έμαθα και σας αφηγούμαι τα άγνωστα εν πολλοίς ιστορικά γεγονότα και τα οποία έχουν ως εξής:
Μέχρι το 1923 χώροι του κέντρου της Κομοτηνής, ήταν κατάμεστοι από μουσουλμανικά νεκροταφεία και συγκεκριμένα: Ολόκληρος ο χώρος του σημερινού δημοτικού άλσους, όπου και ο ναΐσκος της Αγίας Παρασκευής. Ο χώρος του δημοτικού μεγάρου, συμπεριλαμβανομένου και του τριγώνου της πλατείας Βιζυηνού. Ο χώρος μεταξύ της οδού Αγίου Γεωργίου, του μεγάρου της Ενώσεως Γεωργικών Συνεταιρισμών Ροδόπης, της Τράπεζας Ελλάδος και μέχρι το μέσο της κεντρικής πλατείας Ειρήνης. Ο χώρος του ιστορικού γυμνασίου αρρένων και του απέναντι άλσους του παλαιού ηρώου, καθώς και σε άλλες συνοικιακές περιοχές.
Επειδή όπως ήταν φυσικό η διασπορά τόσων νεκροταφείων στο κέντρο της πόλεως εμπόδιζε την επιθυμητή ανάπτυξη σε σύγχρονη πόλη την ελεύθερη πλέον Κομοτηνή, ήταν επιτακτική ανάγκη η εξεύρεση λύσεως του προβλήματος. Έτσι δόθηκε η συναίνεση της μουφτείας και της μουσουλμανικής κοινότητας. Ο τότε γενικός διοικητής Θράκης Δάσιος εξέδωσε απόφαση απαλλοτριώσεως όλων των χώρων των μουσουλμανικών νεκροταφείων τον Δεκέμβριο του 1923, αντί του τεραστίου για την εποχή ποσού των 3.000 τριών χιλιάδων χρυσών ναπολενίων.
Οι απαλλοτριωθέντες και εξαγορασθέντες χώροι παραδόθηκαν στον Δήμο Κομοτηναίων δια την κατά την κρίση του αξιοποίησής τους. Οι τότε δήμαρχοι Αποστόλος Σούζος στην αρχή και Νικ. Ζωΐδης στη συνέχεια, ανέθεσαν στο δασαρχείο Κομοτηνής τη δημιουργία κατά προτεραιότητα χώρους πρασίνου, αρχής γενομένης από το σημερινό μεγάλο και κεντρικό άλσος της Αγίας Παρασκευής.
Την Δασική Υπηρεσία Κομοτηνής αποτελούσαν τότε ο διευθυντής Δασών Γενικής Διοικήσεως Θράκης Βασίλειος Δρούβας και οι δασονόμοι Κωνσταντίνος Αντωνιάδης, ο οποίος υπήρξε και ο ιδρυτής εν έτει 1919 του Προσκοπισμού Ροδόπης, ο Δημοσθένης Λαναράς, ο Φώτιος Τριανταφυλλιάς, ο Γεώργιος Γιαννόπουλος και ο Τ. Καρατάγκας. Προσωπικά είχα την τύχη και την χαρά να γνωρίσω και να συνδεθώ φιλικά με τους κ. Αντωνιάδη, Δημ. Λαναρά και Φωτ. Τριανταφυλλιά από τους οποίους και έμαθα τα όσα περιγράφω. Οι παραπάνω δασικοί υπάλληλοι ανέλαβαν την μελέτη του έργου και την επιλογή των φυτών και δέντρων για τον διάκοσμο. Τις χωματουργικές εργασίες διαμορφώσεως του χώρου του υπάρχοντος μουσουλμανικού νεκροταφείου ανέλαβε λόχος σκαπανέων του στρατού, τον οποίο διέθεσε ο τότε διοικητής της Μεραρχίας Στρατηγός Κούρτης. Επικεφαλής του στρατιωτικού λόχου του μηχανικού, ήταν ο συμπολίτης μας, λοχαγός τότε και μετέπειτα συνταγματάρχης Δημήτριος Καραμανλάκης.
Η μοναδική φωτογραφία εποχής που δημοσιεύεται, είναι προσφορά του φίλου Κώστα Καραμανλάκη, γιου του Δημητρίου, τον οποίον ευχαριστώ και δημοσίως.
Η εντός του τότε μουσουλμανικού νεκροταφείου, σήμερα άλσος της Αγίας Παρασκευής, ύπαρξη αγιάσματος ήταν από αμνημονεύτων ετών παραδεκτή και από τους οθωμανούς, γι? αυτό και στο σημείο όπου αργότερα αποκαλύφθηκαν τα ερείπια παλαιού ναού, έκαιγε νυχθημερόν καντήλα, την οποίαν άναβαν θεοσεβείς μουσουλμάνοι, αλλά και χριστιανοί χωρίς να παρεμποδίζονται από κανέναν. Μάλιστα κατά την παράδοση, όταν φανατικοί μουσουλμάνοι έκαναν απόπειρα να σβήσουν την καντήλα, αυτοί εύρισκαν τον θάνατον.
Στο κέντρο του νεκροταφείου υπήρχε λοφίσκος τον οποίον οι σκαπανείς στρατιώτες ανέλαβαν να ισοπεδώσουν. Τότε η σκαπάνη έφερε στο φως τα θεμέλια αρχαίου ναού της Αγίας Παρασκευής και τον καλλιμάρμαρο σταυρό, κόσμημα βυζαντινής τέχνης. Αργότερα και εάν θυμάμαι καλά, στην δεκαετία του 1930, ανεγέρθη ο περικαλλής σημερινός ναΐσκος της Αγίας Παρασκευής, όχι στην παλαιά θέση της αρχαίας εκκλησίας που ήταν στο κέντρο του τότε μουσουλμανικού νεκροταφείου, αλλά στο άκρον για χωροταξικούς και λειτουργικούς λόγους.
Αυτή είναι εν ολίγοις η ιστορία ανευρέσεως της πολιούχου Κομοτηνής Αγίας Παρασκευής και του εντυπωσιακού σημερινού ομωνύμου άλσους της. Η μεγάλη χάρη της, ας είναι βοήθειά μας στους δύσκολους σημερινούς καιρούς. Χρόνια μας πολλά.
Ακολουθήστε το xronos.gr στο Google News
