1821: Η συμμετοχή Μακεδονίας - Θράκης στον αγώνα του έθνους

Αρματολισμός και κλεφτουργιά ανδρώθηκαν πιο πρώιμα στην Μακεδονία και Θεσσαλία λόγω της ασφάλειας που παρείχαν οι ορεινοί όγκοι των περιοχών. Εδώ τα αρματολίκια ήταν -17 – και ? 2 ? μόνο στην Αιτωλο-Ακαρνανία. 

Οι εξεγέρσεις άρχισαν από το 1495 ? όταν η ματαίωση της εκστρατείας του Καρόλου Η’ εναντίον της Τουρκίας τότε, Θράκη και Μακεδονία ερημώθηκαν δια πυρός και σιδήρου. Η 1575 εξηγέρθη η Μακεδονία, η Ήπειρος, η Πελοπόννησος και τα νησιά και παρά την καταστροφή της τουρκικής αρμάδας στην ναυμαχία της Ναυπάκτου ? 30.000 ? Έλληνες από Θράκη και Θεσσαλονίκη ? Χαλκιδική, θανατώθηκαν στην Κωνσταντινούπολη. Το 1710 ξεσπάν νέο κίνημα υποκινούμενο από τον τσάρο Πέτρο. Το 1749 καταλαμβάνονται οι Σποράδες, ναυπηγεία στόλος που ελέγχει τα παράλια μέχρι τον Ελλήσποντο.

Το 1771 στα ορλωφικά επί Αικατερίνης τα ? 17 ? Αρματολίκια νικούν τα Αλβανο-τουρκικά στρατεύματα του Αλή Τεπελενλή. Το 1802 νέο κίνημα υπό τον Νικοτσάραν των Γρεβενών που ναυπήγησε ? 70 ? πλοία και με καταδρομές πήρε την Τένεδο ως ορμητήριο. Το 1803 μετά την Ρωσο-Τουρκική Ειρήνη, ο Αλής στρέφεται κατά των ? 17 ? αρματολικών. Σταθάς ? Καρατάσος ? Γάτσος ? Τσακνάκης ? Βλαχάβας ? Φαρμάκης ? καταφεύγουν στις Σποράδες.

Με τον Νικοτσάρα το 1807 ναυπηγούν νέο στόλο και ναυμαχούν την τουρκική αρμάδα. Ναύτης τότε ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης αφηγείται τη ναυμαχία και αναφέρει ότι καθιερώθηκε τότε η σημερινή ελληνική σημαία. Ατυχώς ακολουθεί η ήττα του Ναπολέοντα και ο Μέτερνιχ με οργή αρνείται την διακήρυξη του Καποδίστρια για ελεύθερη Ελλάδα και δηλώνει: «Ελληνική φυλή δεν υφίσταται πλέον…».

Σε απάντηση δύο φλογεροί πατριώτες, ο Κοραής τυπώνει και ο Ρήγας ξεσηκώνει με τα Θούριά του Έλληνες και Ευρωπαίους. Μαζί του 7 σύντροφοί του, 5 Μακεδόνες και 2 Κύπριοι βρήκαν μαρτυρικό θάνατο. Το 1809 ιδρύεται στο Παρίσι το «Ελληνόγλωσσον ξενοδοχείον». Το 1814 η Φιλική Εταιρεία συναρμολογεί ? τις 12 εξεγέρσεις της Βορείου Ελλάδος προς ένα κοινό σκοπό.

Στις 17.3.1821 ο Φαρμάκης στο Ιάσιο υψώνει την σημαία της Επανάστασης, ο Παπαφλέσσας αναλαμβάνει την εξέγερση της Πελοποννήσου και ο Γεωργάκης Ολύμπιος της Μακεδονίας ? Θράκης ? Ηπείρου ? Στερεάς, ενώ ο Καλλίνικος Βεροίας της Κρήτης. Στις 16-5-1821 κηρύσσεται η Επανάσταση στην Χαλκιδική με 3.900 άνδρες υπό τον Εμμ. Παππά τραπεζίτη Σερραίο, ο οποίος διέθετε 5 εκατομμύρια χρυσά δίστηλα τάλιρα στον αγώνα. Επώνυμοι και ανώνυμοι Θρακιώτες κατά εκατοντάδες εντάσσονται στις διαταγές του, ενισχύοντες τους λίγους μαχητές. Η Θράκη γειτνιάζουσα με την Πύλη, ήταν ακατάλληλη για τοπικό αγώνα. Η Πύλη στέλνει τον βεζύρη Μπαϊράμ πασά με 30.000 άνδρες, 5.000 ιππείς και συλλαμβάνει 2.500 πρόκριτους. 

Θράκη και Μακεδονία βρίσκονται σε ασφυκτική στυγνή τρομοκρατία.

Ο Μπαϊράμ ενισχύεται με 16.000 άνδρες και το κίνημα σβήνει με εκτελέσεις, καύσεις, κρεουργία ανδρών και γυναικών. Ο Εμμ. Παπάς πεθαίνει μέσα σε πλοίο.

300.000 ήταν τα θύματα στην Μακεδονία ? Θράκη από τον Λουμπούτ πασά.  Όμως τα κινήματα αυτά ωφέλησαν τη Ν. Ελλάδα διότι: 1. Απασχόλησαν τα τουρκικά στρατεύματα βόρεια για 1,5 χρόνο, στον κύριο όγκο τους, των πασάδων Μπαϊράμ ? Λουμπούτ  και Γιουσούφ στην Θεσσαλονίκη και Χαλκιδική. 2. Πελοπόννησος και Στερεά είχαν όλη την άνεση να οργανωθούν, αντιμετώπιζαν μόνο μικρές φρουρές Τούρκων, ενώ το φορτίο των 50.000 μωαμεθανών ανδρών, το έφερε η Μακεδονία από τον φόβο νέων εξεγέρσεων. 3. Η έλλειψη αρχηγού και συντονισμού του αγώνα, πολεμοφοδίων και η αρρυθμία των κινήσεων, πληρώθηκαν με βαρύ τίμημα αίματος. Παρ όλα αυτά στις 19-2-1822, έστω και άοπλοι οι Ναουσαίοι, με τους Ζαφειράκη ? Καρατάσσο ? Κασομούλη,  κηρύσσουν την Επανάσταση.

Στη Βέροια 1.800 Έλληνες, ενάντια σε 34.000 εχθρικό στρατό, αποσύρονται στη Νάουσα μετά από προδοσία των σχεδίων μάχης από τον μοναχό Σεραφείμ αντί 650 γροσίων (Δ/Τ.Γ./Σ 1298).

Ο Αγγελής Γάτσος με 240 κλέφτες οχυρώνεται στην Δοβρά ενάντια σε 5.000 οθωμανούς. Σε 24 ώρες μάχης φονεύθηκαν 1.500 Τούρκοι και3 μόνο Έλληνες, αλλά η αντεκδίκηση του Λουμπούτ ήταν να σουβλίσει 90 γυναικόπαιδα από την Δοβρά. Με 34.000 στρατό κυκλώνει τη Νάουσα που αντέχει 20 ημέρες άμυνας. 

Ο Ζαφειράκης αποσύρεται με τα γυναικόπαιδα στο οχυρό ύψωμα Αραπίτσας, όπου κυκλοθέντες, οι μάνες ρίπτουν τα παιδιά τους στο βάραθρο του καταρράκτη και πηδούν μετά οι ίδιες. 

10.000 Ναουσαίοι σφάχτηκαν, άλλοι δεμένοι σε πασσάλους κάηκαν, τις δε γυναίκες ροπάλισαν. 

Η κινητή και ακίνητη περιουσία των Ελλήνων Βεροίας ? Ναούσης ? Εδέσσης κατασχέθηκε, τα δε τέκνα πωλήθηκαν ως δούλοι. (Ιστορία Χαριλ. Τρικούπη).

Ο Καρατάσος με 2.000 Μακεδόνες εισέρχεται στο Μεσολόγγι προς ενίσχυση της φρουράς με εντολή των Μαυροκορδάτου και Κωλέτη και τίθεται υπό τον Μπότσαρη.  Ο Διαμαντής ενισχύει τον Καραϊσκάκη στα Άγραφα και στη μάχη του Πέτα. Ο Γάτσος με τον Νικηταρά παίρνουν μέρος στη μάχη των Δερβενακίων στις 22-7-1822. Στα Ψαρά ενίσχυσαν την άμυνα της νήσου με σώμα 1.900 Ολυμπίων υπό τον Λάμπρον, Κότταν, Στρούντζαν, όπου αμυνόμενοι έβαλλαν φωτιά και ανατινάχτηκαν μαζί με 4.000 Τούρκους. Στη Μεσσηνία 300 Μακεδόνες με τον Καρατάσο, σε μάχη με τον Ιμπραήμ, φονεύουν 500 οθωμανούς με 200 τραυματίες. Στην Ύδρα με 2.000 Θρακο-Μακεδόνες, ενισχύεται η άμυνα της νήσου με αρχηγό τον Ιωάννη Παπά, ενώ καταφθάνει έγκαιρα άλλο σώμα 540 Μακεδόνων. 

Οι Θρακο-Μακεδόνες μετά την κατάπνιξη της Επανάστασής των προσέρχονται αθρόα στη Νότια Ελλάδα να προσφέρουν υπηρεσίες στην πατρίδα, όπως την ονειρεύτηκαν ο Ρήγας και η Φιλική Εταιρία κι ας μη τους αναφέρει επώνυμα η έστω μνημονιακά η «Διδακτέα ύλη» της νεότερης ιστορίας μας.

Θράκες και Μακεδόνες ηρωϊκά τέκνα της μητέρας Πατρίδος υπέστησαν μαρτύρια και καταστροφές σε χιλιάδες νεκρούς, ερήμωση του τόπου τους, όπως τα Ψαρά, η Κάσος και η Χίος, για να σωθεί ο κύριος κορμός της Ελλάδος, ενώ η ελευθερία ήρθε στην Βόρειο Ελλάδα μετά από 100 χρόνια.