Υπήρξα και εγώ θύμα bullying

Το ύψος, το βάρος, η καταγωγή, τα ρούχα, το μέγεθος των αυτιών ή της μύτης μας, μπορούν να καθορίσουν την αξία και τη θέση μας στην κοινωνία; Όχι θα πουν όλοι, αλλά αυτόματα γεννάται ένα ερώτημα: τότε γιατί βιώνουμε τη διάκριση από τα πρώτα χρόνια της ζωής μας, όσοι τουλάχιστον δεν πληρούμε τα «πρότυπα». Η διάκριση εκφράζεται συνήθως από τους συμμαθητές μας, οι οποίοι επισημαίνουν τη διαφορετικότητά μας με το σκληρότερο τρόπο. Τα παιδιά είναι αυθόρμητα και σκληρά μέσα στην αθωότητά τους, αλλά δυστυχώς τα πειράγματα για πολλούς από εμάς δεν τελειώνουν τα πρώτα χρόνια της σχολικής μας ζωής και δεν είναι τόσα αθώα τελικά. Είναι το φαινόμενο bullying, ο τραμπουκισμός ή ο εκφοβισμός όπως συνηθίζουμε να λέμε, περιγράφοντας μία ακραία κατάσταση. 

Το bullying φαίνεται πως είναι αυτό που όπλισε το χέρι του Βαγγέλη Γιακουμάτη, ένα παιδί που όπως έδειξε το τραγικό τέλος του, δεν άντεξε τα πειράγματα και τα βασανιστήρια των συμφοιτητών του, στη Γαλακτοκομική Σχολή Ιωαννίνων. Έβαλε τέλος στη ζωή του, βιώνοντας ακραίες καταστάσεις εκφοβισμού και βίας και ο θάνατος αυτός δυστυχώς στάθηκε η αιτία να ανοίξει μία μεγάλη κουβέντα για το τι τελικά συμβαίνει στα σχολεία μας, στις μικρές μας κοινωνίες. 

Την ίδια ώρα με αφορμή την υπόθεση του Κρητικού σπουδαστή, το υπουργείο Παιδείας σχεδιάζει πρωτοβουλίες κατά το σχολικού εκφοβισμού. Ο υπουργός Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων Αριστείδης Μπαλτάς δήλωσε ότι ο Βαγγέλης είναι το πρώτο καταγεγραμμένο με θάνατο θύμα του φαινομένου του σχολικού εκφοβισμού, ωστόσο σημείωσε ότι υπάρχουν και άλλα τέτοια περιστατικά τα οποία δεν έχουν γίνει γνωστά. «Κάνουμε ό,τι είναι δυνατόν για να αντιμετωπίσουμε το φαινόμενο με όλα τα πρόσφορα μέσα» είπε ο υπουργός και εξήγγειλε διαλέξεις, σεμινάρια και πρωτοβουλίες των παιδιών για τον σχολικό εκφοβισμό. Ο κ. Μπαλτάς τόνισε ότι θα γίνει μια συντονισμένη προσπάθεια σε όλα τα επίπεδα, «σχολείο σχολείο, τάξη τάξη, βαθμίδα βαθμίδα», σημειώνοντας ότι το υπουργείο θα ήθελε να υπάρχουν κοινωνικοί λειτουργοί και ψυχολόγοι σε κάθε σχολείο και το προσπαθεί, αλλά η οικονομική κατάσταση της χώρας είναι δύσκολη.

Θύτες, θύματα και μάρτυρες έχει το φαινόμενο του bullying. Στις δύο τελευταίες κατηγορίες θα τοποθετούσε τον εαυτό του ο φοιτητής νομικής του ΔΠΘ Κώστας Κοβανίδης. Ήταν από τα παιδιά του σχολείου που δέχθηκε πειράγματα, αλλά δεν υπήρξε θύμα σοβαρότερων καταστάσεων, όμως ως μαθητής υπήρξε και μάρτυρας σε περιπτώσεις εκφοβισμού. «Έχω μετανιώσει που δεν αντέδρασα παρακολουθώντας ως μάρτυρας τέτοια περιστατικά. Όταν βλέπεις την πλειοψηφία να κάνει κάτι απέναντι σε κάποιον άλλο, συνήθως διαλέγεις τον εύκολο δρόμο, που είναι αυτός της σιωπής, το να κάτσεις στην άκρη, να πας στη δίπλα αίθουσα. Σκέφτεσαι: δεν αφορά εμένα, δεν είναι κάποιος φίλος μου, αλλά τελικά αν δεν πάρεις θέση σε οτιδήποτε συμβαίνει γύρω σου, είτε είναι βία απέναντι σε έναν άνθρωπο, είτε είναι ρατσισμός, είτε είναι φασιστική συμπεριφορά, είτε κοινωνική αδικία, θα σου χτυπήσει και εσένα την πόρτα, την πόρτα του γείτονα ή της οικογένειάς σου».  Σε περιοχή της Αττικής πέρασε τα σχολικά του χρόνια ο Κώστας Κοβανίδης, και όπως παραδέχεται ανάμεσα σε 5 εκατομμύρια κατοίκους η διαφορετικότητα συναντάται καθημερινά. «Σίγουρα θα έχεις έναν ξένο συμμαθητή, ή θα τον βλέπεις στο δρόμο, ενώ σε κάποια περιοχή της επαρχίας αυτό είναι σπάνιο φαινόμενο», είπε. Ίσως αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο τα σχολεία στα οποία φοίτησε ο ίδιος δεν υπήρξαν ή δεν καταγράφηκαν έντονα προβλήματα σχολικού εκφοβισμού. «Μαθαίνουμε από μικρά παιδιά, μέσα σε ένα περιβάλλον κοινωνικής αδικίας και εκμετάλλευσης που ζούμε, να μη δεχόμαστε το διαφορετικό, κάτι το οποίο παρεκκλίνει από τα στερεότυπα που έχει επιβάλλει η ίδια κοινωνία, και αυτό γίνεται και εσκεμμένα. Δημιουργεί κοινωνικά αντανακλαστικά από το σύνολο σε οτιδήποτε φαίνεται λίγο παράξενο και οτιδήποτε δεν είναι κάθε φορά κοινωνικά αποδεκτό. Αυτός που έχει μία συμπεριφορά που δεν ταιριάζει στους κανόνες που έχουν φτιάξει, είναι παρείσακτος, δακτυλοδεικτούμενος». Το Bullying για τον Κώστα Κοβανίδη είναι υπαρκτό στα σχολεία και στα πανεπιστήμια. Στα πανεπιστήμια το φαινόμενο δεν είναι έντονο αλλά παρατηρείται σε σχολές όπως αυτή της Νομικής Κομοτηνής, να υπάρχουν κοινωνικές διακρίσεις. Στην Νομική φοιτούν παιδιά λαϊκών οικογενειών αλλά και της λεγόμενης «καλής κοινωνίας» και αυτή είναι μία «αντίθεση» που πλανάται στον αέρα. 

Η Θεσσαλονίκη είναι ο τόπος καταγωγής της Βασιλείας Αρκούδη, που σήμερα είναι πρωτοετής φοιτήτρια στο τμήμα νομικής του ΔΠΘ. Το επίθετο της, ήταν η αφορμή για πειράγματα που δέχθηκε στο σχολείο παραδέχθηκε, αλλά ήταν απλά σε σχέση με όσα συμβαίνουν στα υπόλοιπα σχολεία. «Συνήθως τέτοια περιστατικά δεν είναι τόσο ξεκάθαρα όσο περιμένουμε να είναι, δηλαδή μπορεί να συμβεί κάτι που γίνεται περισσότερο στο πλαίσιο της πλάκας και του αστείου, αλλά παρόλα αυτά το παιδί που τα δέχεται να πληγώνεται και να πνίγεται. Γι’ αυτό πολλές φορές παιδιά τα οποία έχουμε υπάρξει μάρτυρες δε λέμε κάτι. Αυτό πιστεύω ότι είναι το σοβαρότερο πρόβλημα. Όσοι παρατηρούν τέτοια φαινόμενα δε λένε κάτι». Ο μάρτυρας ενός περιστατικού σχολικού εκφοβισμού, είναι το ίδιο υπεύθυνος με το θύτη για τη νεαρή φοιτήτρια, η οποία τόνισε πως η σιωπή είναι συνενοχή. Αναφερόμενη στην περίπτωση του Βαγγέλη Γιακουμάκη τόνισε πως «τέτοια γεγονότα συμβαίνουν  πολλές φορές μέσα και σε μία παρέα. Αυτό όμως δεν υποβαθμίζει το γεγονός, γιατί το συγκεκριμένο παιδί  έκανε παρέα με τα παιδιά που του ασκούσαν bullying, ίσως γιατί φοβόταν ή δεν ήξερε τι να κάνει, ή δεν είχε άλλη επιλογή. Πολλές φορές δυστυχώς δεν αντιλαμβανόμαστε το βάρος ενός σχολίου που θα κάνουμε για τον απέναντί μας».  

«Είχα την τύχη να μην έχουμε περιστατικά τραμπουκισμού στο σχολείο μου», είπε ο φοιτητής Γιάννης Μυκονιάτης και υποστήριξε πως σε αυτό έπαιξαν ρόλο οι δάσκαλοι και οι καθηγητές του, στην Αθήνα, όπου πέρασε τα σχολικά του χρόνια. Το φαινόμενο της βίας ωστόσο είναι υπαρκτό και για το νεαρό φοιτητή  και σχετίζεται άμεσα με το οικογενειακό αλλά και το σχολικό περιβάλλον. «Βλέπουμε δυστυχώς ότι κατά κύριο λόγο αυτά τα φαινόμενα ανθούν στην επαρχία όπου υπάρχουν κλειστές κοινωνίες. Για παράδειγμα στην Ξάνθη βιάστηκε μία κοπέλα και είδαμε ότι οι φερόμενοι ως δράστες είναι έξω γιατί πλήρωσαν εγγύηση. Για πολύ καιρό, πολύς κόσμος γνώριζε την κατάσταση στη σχολή των Ιωαννίνων και με παρέμβαση βουλευτή κουκουλώθηκε η υπόθεση. Αυτή είναι μία προβληματική κατάσταση, ειδικά στην επαρχία. Είναι το τραμπούκισμα που μπορεί να βλέπουμε σε κάποιο παιδί που είναι διαφορετικό από εμάς, η εκμετάλλευση του μετανάστη στη Μανωλάδα από τον ντόπιο γαιοκτήμονα. Είναι μία άρρωστη κατάσταση η οποία όσο κρατά,  δεν μπορεί να δημιουργεί ελπίδες για το μέλλον». 

Έχει υπάρξει μάρτυρας περιστατικών bullying και είναι κάτι που θυμάται μέχρι τώρα, ο τριτοετής φοιτητής της Κομοτηνής Δημήτρης Μπαλάσκας που κατάγεται από το Κιλκίς. Ο νεαρός σχολίασε ως τραγική την υπόθεση του Βαγγέλη και αναρωτήθηκε γιατί όλοι αφυπνίζονται μετά από κάποιο περιστατικό και όχι πριν. «Πιστεύω ότι πλέον, δύσκολο είναι όχι να δείξεις τη σωματική σου διάπλαση, αλλά την ψυχραιμία σου για τον άλλο, όσο διαφορετικός και να είναι. Πιστεύω ότι όλο το ζήτημα ξεκινάει από το σπίτι ή τις αξίες που θα λάβουν τα παιδιά από τους γονείς. Πρόκειται για μια τρομοκρατία που θεωρώ αδιανόητο να υπάρχει σε ηλικίες 20 χρονών και σε χώρους εκπαίδευσης». Όποιος κακομεταχειρίζεται έναν συμμαθητή του ή συμφοιτητή του, κατά τον Δημήτρη Μπαλάσκα, έχει πολλές πιθανότητες να συνεχίσει αυτό το δρόμο ως πολίτης της χώρας. Θα κάνει κακό στον συνάδελφο ή σε συνάνθρωπό του. «Εγώ ευτυχώς δεν υπήρξα θύμα αλλά ήμουν μάρτυρας, δεν κινήθηκα όπως έπρεπε να κινηθώ διότι δεν το αντιλαμβανόμουνα κιόλας σαν παιδί αυτό που γίνεται. Απλώς προσπαθούσα να εμψυχώσω το παιδί που ήταν το θύμα του τραμπουκισμού. Θωρώ ότι όποιος είναι θύμα, είτε είναι μάρτυρας, πρέπει να κινείται άμεσα, να μη φοβάται ώστε το φαινόμενο αυτό να πολεμάτε από τις ρίζες του».