Τέσσερα χρόνια χωρίς επιμελητές ανηλίκων η Ροδόπη

Τέσσερα χρόνια δεν υπάρχουν Επιμελητές Ανηλίκων στη Ροδόπη. Αυτή την αποκάλυψη έκανε η εισαγγελέας Πρωτοδικών Ροδόπης Κωνσταντία Μελισσάρη ως ομιλήτρια σε εκδήλωση για την παιδική προστασία. Την εκδήλωση συνδιοργάνωσαν το Σάββατο, στο ίδρυμα Παπανικολάου, τα Παιδικά Χωριά SOS Ελλάδος και το Κέντρο Στήριξης Παιδιού και Οικογένειας Κομοτηνής. Εκεί αναλύθηκε κάθε πτυχή της παιδικής προστασίας, καθώς οι ομιλητές έκαναν αναφορά  στους θεσμούς, τους φορείς αλλά και τις κοινωνικές δομές. Η εισαγγελέας Πρωτοδικών Ροδόπης, μίλησε για την ειδική διαδικασία που προβλέπεται για τα δικαστήρια των ανηλίκων. Το ρόλο του εισαγγελέα πριν από την κίνηση ποινικής δίωξης, τα προσόντα του δικαστή και εισαγγελέα ανηλίκων, αλλά και τα καθήκοντα των Επιμελητών Ανηλίκων. Ξεκίνησε την ομιλία της διαβάζοντας ένα απόσπασμα από την απολογία του Γιάννη Πετρόπουλου, -ενός ανθρώπου που πέρασε μεγάλος μέρος της ζωής του σε σωφρονιστικά καταστήματα- όπως αυτή παρατίθεται στο βιβλίο του ίδιου με τίτλο «Γδάρτες Ονείρων» (Εκδόσεις Λιβάνη). 

«…Για πρώτη φορά στη ζωή μου, τη λέξη μίσος τη γνώρισα σε αναμορφωτήρια σε ηλικία 18 χρονών, την αδικία και τη βία τη γνώρισα στις φυλακές και την ολοκληρωτική ταπείνωση και τον εξευτελισμό τον γνώρισα στην Κέρκυρα. Κακούργος και εγκληματίας δεν είμαι εγώ, αλλά κακούργοι και εγκληματίες είναι αυτοί που με έκλεισαν εκεί μέσα. Είναι αυτοί που με δημιούργησαν, είναι αυτοί που με κατασκεύασαν για να διαιωνίζω την ύπαρξη αυτών των βάρβαρων θεσμών. Μέσα από την πόρτα της φυλακής αυτής που με κλείσανε, είδα με τα μάτια μου και άκουσα με τα αυτιά μου να γίνονται φοβερά εγκλήματα, φοβερές αδικίες, ακατανόμαστες πράξεις βίας που μπροστά σε αυτό που εμένα κατηγόρησαν και με έκλεισαν σε όλη μου τη ζωή μέσα στη φυλακή, είναι ένα ψίχουλο από ένα καρβέλι ψωμί. Εάν κάποιος που πρέπει να απολογηθεί αυτός δεν είμαι εγώ, αλλά αυτοί γιατί όλο αυτόν τον μηχανισμό της καταπίεσης δεν τον έφτιαξα εγώ, τον βρήκα και όχι απλώς τον βρήκα αλλά υπέστην όλες τις συνέπειες του». 

Ο Γιάννης Πετρόπουλος γεννήθηκε από πάμφτωχους γονείς στις 15/12/51 στα Φιλιατρά Μεσσηνίας. Ο πατέρας του Βασίλης καταφεύγει στον αλκοολισμό, που του σκάβει την υγεία, για να σβήσει τελικά λησμονημένος μέσα στην πιο αφόρητη θλίψη. Η μητέρα του εκδηλώνει ψυχασθένεια και κλείνεται στο ψυχιατρείο, χωρίς ποτέ στη ζωή της να δει μια άσπρη μέρα. Ο Γιάννης γίνεται από μικρός μπεκρής, κλέφτης και ναρκομανής. Σε ένα ξέσπασμα ενάντια στην ίδια την ύπαρξή του και σε ολοκληρωτική άμυνα, χτυπά μανιασμένα και σκοτώνει τον Μιχαηλίδη, που, εκμεταλλευόμενος την αναπηρία του πατέρα του, νόμισε πως βρήκε ελεύθερο έδαφος για να ικανοποιήσει τις διεστραμμένες σεξουαλικές του ορέξεις. Δικάζεται παράνομα μόνο μία φορά από στρατιωτικό,  με πολιτική μορφή δικαστήριο,  σε ισόβια δεσμά. Είναι αδύνατο να περιγραφούν από εκεί και πέρα τα μαρτύρια, οι εξευτελισμοί και οι ταπεινώσεις που πέρασε μέσα στα κάτεργα. Σε λίγα χρόνια, αναζητώντας διέξοδο, διαβάζει πολιτικά βιβλία και αρχίζει να διαμορφώνεται διαφορετικά. Μην αντέχοντας άλλο, μαζί με τους συγκρατούμενους του εξεγείρεται το 1987 ενάντια στο φοβερό κάτεργο της Κέρκυρας. Εκεί επί 11 ολόκληρα χρόνια, από το 1976 έως το 1987, υπέστη πολλά και φοβερά βασανιστήρια. Μετά από την εξέγερση της Κέρκυρας τον βασανίζουν και τον θέτουν σε τρομερή απομόνωση στο κολαστήριο της Πάτρας. Στη συνέχεια τον ξαναπηγαίνουν στην Κέρκυρα, όπου αναγκάζεται να κάνει είκοσι πέντε μέρες απεργία πείνας, και έπειτα τον μεταφέρουν στη φυλακή, της Αλικαρνασσού. Η καταστολή και τα μαρτύρια μέσα στα πειθαρχεία, που ακολούθησαν, είναι απερίγραπτα. Τελικά, μεταφέρθηκε ξανά στο «Νταχάου» της Κέρκυρας. Εικοσιτέσσερα χρόνια στα κάτεργα και ύστερα πενήντα πέντε μέρες απεργία πείνας, με την κοινή γνώμη στο πλευρό του και τον τότε Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωνσταντίνο Καραμανλή να του δίνει χάρη αναγνωρίζοντας την πνευματική του μετάλλαξη: «Αυτός ο άνθρωπος είναι ωφέλιμος στην κοινωνία» ψέλλισε στην υπογραφή του.

«Αντιλαμβάνεστε ότι έχοντας κατά νου, μία τέτοια καταγγελία που συμπυκνώνει το χρονικό της αγωνίας και του πόνου αναρίθμητων ανθρώπων που βρέθηκαν σε παρόμοια θέση,  έρχομαι σε αυτή τη συνάθροιση όχι μόνο με την ιδιότητα του εισαγγελέα ανηλίκων, αλλά και με το βάρος των κατηγορούμενων», είπε η εισαγγελέας. Περαιτέρω έκανε εκτενή αναφορά  στα δικαιώματα του παιδιού, υπενθυμίζοντας ότι με τη διακήρυξη της Γενεύης το 1924, για πρώτη φορά διεθνώς έγινε ρητή μνεία των δικαιωμάτων του παιδιού.

Το παιδί πρέπει να ανατραφεί μέσα σε πνεύμα ειρήνης, αξιοπρέπειας, ανοχής, ελευθερίας, ισότητας και αλληλεγγύης. «Το άκρως ενδιαφέρον και καινοτόμο, στη σύμβαση για τα δικαιώματα του παιδιού, πέραν της περιγραφής και της απαρίθμησης μιας σειράς δικαιωμάτων, είναι η νομοθετική καθιέρωση και η νοηματική περιγραφή μίας γνωστής έως τότε, αλλά όχι επαρκώς προσδιορισμένης έννοιας και συγκεκριμένα αυτής του συμφέροντος του παιδιού», είπε η κ. Μελισσάρη. Σε όλες τις αποφάσεις που αφορούν τα παιδιά, είτε αυτές λαμβάνονται από δημόσιους ή ιδιωτικούς οργανισμούς κοινωνικής προστασίας, είτε από δικαστήρια, τις διοικητικές αρχές, είτε από τα νομοθετικά όργανα πρέπει να λαμβάνεται πρωτίστως υπόψη το συμφέρον του παιδιού», εξήγησε. Σε ό,τι αφορά στο ποινικό δίκαιο, είναι παγιωμένο στην έννομη τάξη η αντίληψη ότι δεν προσδίδεται  σε μία αποδοκιμαστέα συμπεριφορά νεαρού ατόμου, η ίδια απαξία, με μία ανάλογη και με παρόμοια εξωτερικά χαρακτηριστικά συμπεριφορά ενός ενήλικα ατόμου. Την ίδια ώρα η παντελής και πλήρης αποφυγή κυρώσεων σε κάθε περίπτωση, σύμφωνα με την εισαγγελέα, εκτιμάται ως ακατάλληλη. 

Ο εισαγγελέας είναι κεντρική μορφή απονομής της δικαιοσύνης σε ανήλικους και οι υπηρεσίες Επιμελητών Ανηλίκων αποτελούν εργαλείο γι’ αυτόν, είπε η κ. Μελισσάρη.  Ακόμα όμως και στην περίπτωση που αποφασίσει την άσκηση της ποινικής δίωξης, ο εισαγγελέας οφείλει να παραπέμπει απευθείας τον ανήλικο σε Επιμελητή, προκειμένου έως την εκδίκαση της υπόθεσης,  «να έχει ήδη συντελεστεί η αναγκαία εκείνη ψυχική διεργασία μεταστροφής του». Είναι κάτι όμως που δε γίνονταν μέχρι πρόσφατα στην περιοχή μας, είπε η κ. Μελισσάρη αποκαλύπτοντας ότι τα τελευταία 4 χρόνια η Ροδόπη παραμένει ακάλυπτη από Επιμελητές Ανηλίκων. 

Οι υπηρεσίες Επιμελητών Ανηλίκων συγκροτούν περιφερειακές υπηρεσίες του υπουργείου Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων που λειτουργούν στο πλαίσιο του Δικαστηρίου Ανηλίκων στην έδρα κάθε Πρωτοδικείου. Οι υπηρεσίες συστήθηκαν με τη σημερινή τους μορφή το 1976 (Ν. 378/76) και η λειτουργία τους ρυθμίζεται από το Π.Δ. 49/79. Η επιμέλεια, η οργάνωση της λειτουργίας και η εποπτεία τους ανήκουν στο τμήμα Πρόληψης Εγκληματικότητας και Κοινωνικής Ένταξης Νέων, της Διεύθυνσης Πρόληψης Εγκληματικότητας και Σωφρονιστικής Αγωγής Ανηλίκων του υπουργείου Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.  Αποτελούν τον κύριο δημόσιο φορέα εξωϊδρυματικής μεταχείρισης ανηλίκων (8-18 ετών) που έχουν διαπράξει αδίκημα ή διατρέχουν τον κίνδυνο να γίνουν δράστες αξιόποινων πράξεων.  Ο επαγγελματικός κλάδος των Επιμελητών Ανηλίκων χαρακτηρίζεται από πολυεπιστημονικότητα, καθώς περιλαμβάνει ειδικότητες διαφορετικών επιστημονικών πεδίων (όπως Κοινωνιολογίας, Νομικής, Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, Ψυχολογίας, Κοινωνικής Εργασίας). Οι Επιμελητές Ανηλίκων, συνεργάζονται με ανηλίκους που έχουν τελέσει πράξεις που διώκονται ποινικά και υπάγονται στην αρμοδιότητα του Μονομελούς ή του Τριμελούς Δικαστηρίου Ανηλίκων. Η συνεργασία  με τους ανηλίκους στοχεύει στο να κινητοποιηθούν κατάλληλα οι ίδιοι, αλλά και το οικογενειακό τους περιβάλλον, ώστε να μην επαναλάβουν την ίδια ή άλλη παραβατική πράξη. Επίσης, σε επίπεδο πρόληψης ασχολούνται με τις περιπτώσεις ανηλίκων που βρίσκονται σε  κίνδυνο εμπλοκής με παραβατικές πράξεις. 

«Οι επιμελητές ήταν σε αδράνεια τα τελευταία 4 χρόνια και τώρα τέθηκε σε εφαρμογή  προεδρικό διάταγμα και ευτυχώς έχουμε και πάλι Επιμελητές Ανηλίκων. Τέσσερα χρόνια στη Ροδόπη δεν υπήρχαν Επιμελητές Ανηλίκων και αυτό είναι πραγματικά φοβερό», είπε με έμφαση η εισαγγελέας. Από τις 16 Σεπτεμβρίου του 2014 ανέλαβε καθήκοντα στη Ροδόπη η κ. Μελισσάρη και παρατήρησε, εκτός από τις ελλείψεις αυτές, και την παρουσία πολλών παιδιών να επαιτούν στους δρόμους της πόλης. Ερωτηθείς σχετικά απάντησε πως έχει δώσει την εντολή στις αστυνομικές και λοιπές αρχές να καταγραφούν τα παιδιά που επαιτούν, «προκειμένου να υπάρχει μία χαρτογράφηση των αναγκών τους για να γίνουν οι απαραίτητες παρεμβάσεις και η επίλυση των προβλημάτων τους».

Ένας από τους συμμάχους των παιδιών στη Ροδόπη και των οικογενειών τους στη δύσκολη σημερινή οικονομική συγκυρία είναι το Κέντρο Στήριξης Παιδιού και Οικογένειας Κομοτηνής. Περί τα 160 περιστατικά έχει εξυπηρετήσει ο φορέας, είπε η κοινωνική λειτουργός του Κέντρου Σουζάνα Μουρατίδου. «Είμαστε ενεργά κοντά σε 75 περιστατικά, απλώς εμείς αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να κλείνουμε κάποιες περιπτώσεις ώστε να μπορούν άλλες οικογένειες να απευθύνονται σε εμάς, ώστε να γίνεται και μία σωστή δουλειά», τόνισε.  Στην ψυχολογική στήριξη των γονέων, επικεντρώνουν τα στελέχη του κέντρου, χωρίς φυσικά να ξεχνούν και βιοποριστικά προβλήματα των οικογενειών. Σε αυτό το πλαίσιο και με σκοπό τη συγκέντρωση χρημάτων για τις δράσεις του κέντρου στήριξης διοργανώνεται το καθιερωμένο πλέον χριστουγεννιάτικο παζάρι του Κέντρου Στήριξης Παιδιού και Οικογένειας, είπε η Φελίνα Καζάνου αντιπρόεδρος του φορέα.  «Οι προσπάθειες συνεχίζονται και γίνονται όλο και πιο εντατικές από την άποψη ότι όσο βαθαίνει η κρίση τα περιστατικά αυξάνονται. Αυτό που έχει παρατηρηθεί είναι ότι ενώ υπάρχει η διάθεση από πλευράς των πολιτών να στηρίξουν την προσπάθεια μας,  δυστυχώς δεν είναι δυνατόν οι ανάγκες να καλύπτονται σε όλα τα επίπεδα», είπε η ακόμα. 

Οι μεγαλύτερες ανάγκες εντοπίζονται σε βρεφικές κρέμες, πάνες αλλά και εμβόλια για παιδιά μεγαλύτερης ηλικίας. Τα χρήματα που θα συγκεντρωθούν από  το χριστουγεννιάτικο παζάρι που διοργανώνεται 13-14 Δεκεμβρίου στη Λέσχη Κομοτηναίων, αναμένεται να καλύψουν έστω κάποιες από τις ανάγκες αυτές.