Το τελικό πόρισμα αναδεικνύει τη μπόχα των νεκρών ψαριών και της αδιαφορίας

«Όλα αυτά τα χρόνια ο Συνεταιρισμός είναι μόνος του». Στη φράση αυτή του τελικού πορίσματος για την υπόθεση με τα νεκρά ψάρια στη λίμνη Βιστωνίδα αναδεικνύεται ξανά η δυσωδία όχι τόσο των νεκρών ψαριών, όσο της αδιαφορίας για τους ανθρώπους της περιοχής μας που επιμένουν να παράγουν απασχολούμενοι στον πρωτογενή τομέα. Το περιεχόμενο της τελικής έκθεσης που συντάχθηκε και απεστάλη πρόσφατα στους εμπλεκόμενους φορείς από το τμήμα Παθολογίας Υδρόβιων Οργανισμών – Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς Ασθενειών των μαλακίων Ελλάδας και φέρει την υπογραφή της προϊσταμένης του Άννας ? Μαρίας Κάλφα κτηνιάτρου ? ιχθυοπαθολόγου περιήλθε σε γνώση του «Χ», κατόπιν χθεσινής επίσκεψης στον αλιευτικό συνεταιρισμό Βιστωνίδας και Βιστωνικού Κόλπου «Άγ. Νικόλαος». 

Εκεί τα μέλη του συνεταιρισμού μπορεί να έχουν αφήσει πίσω τους τα νεκρά ψάρια, δεν έχουν όμως ξεχάσει, αφού το φαινόμενο αυτό είχε επιφέρει καίριο πλήγμα στη δραστηριότητά τους και φυσικά στο εισόδημά τους. Γι’ αυτό και πρόθεση του συνεταιρισμού, όπως τη μετέφερε μιλώντας στο «Χ» ο πρόεδρος Στέλιος Μπαλάσης είναι με το πόρισμα στο χέρι, να διαψεύσουν όσους επέρριψαν ευθύνες στα μέλη του συνεταιρισμού για κακοδιαχείριση της λίμνης, αλλά και επιτέλους να ζητήσουν τα αυτονόητα που απαιτούνται για τη σωστή διαχείρισή της, δηλαδή υποδομές, που δεν έγιναν όλα τα προηγούμενα χρόνια, αλλά και να διεκδικήσουν αποζημιώσεις για τη χαμένη παραγωγή που ανέρχεται σε 200 τόνους. 

Όπως είναι γνωστό τον περασμένο Ιούλιο, οπότε εμφανίστηκε το φαινόμενο των νεκρών ψαριών, μετά την πρόσκληση της Διεύθυνσης Κτηνιατρικής της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας & Θράκης για διενέργεια επιτόπιας αυτοψίας στη Λίμνη Βιστωνίδα και στην πέριξ περιοχή (σύνδεσμος λιμνοθαλασσών Βιστωνίδας), πραγματοποιήθηκε αυτοψία από την προϊσταμένη του Τμήματος Παθολογίας Υδρόβιων Οργανισμών ? Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς Ασθενειών των μαλακίων Ελλάδας Άννα ? Μαρία Κάλφα με βάρκα του συνεταιρισμού, με παρουσία ? συνεργασία της κτηνιάτρου, κ. Πασσαλή του τμήματος Κτηνιατρικής Ξάνθης, του ιχθυολόγου κ. Τσιάνη του τμήματος Αλιείας Ξάνθης και του κτηνιάτρου κ. Φωτεινιά της Διεύθυνσης Κτηνιατρικής, τμήματος ΚΔΥ της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας & Θράκης, καθώς και εκπροσώπου του Συνεταιρισμού (ο πρόεδρος και ένα μέλος).

Κατά την αυτοψία επισκεφτήκαν τις εκβολές, που εκβάλουν στη λίμνη Βιστωνίδα, των ποταμών Κομψάτου, Κόσυνδρου και Τραύου. Διαπιστώθηκε, ότι στις εκβολές τους, οι ποταμοί, όταν υπάρχουν καταιγίδες, κατεβάζουν τεράστιο όγκο νερού, γιατί τα στόμια είναι στενά αναλογικά με τον όγκο του νερού που καταλήγει στη λίμνη, έτσι το νερό μπαίνει πολύ ορμητικά παρασέρνοντας πολλές φερτές ύλες και προκαλώντας έντονες προσχώσεις στις εκβολές και εντός της λίμνης με ιδιαίτερη μείωση του βάθους, που βάση των στοιχείων που μου δόθηκαν, δεν ξεπερνά το μέσο βάθος το 1.5 μ. σήμερα, όταν ήταν 2.5 ? 3.5 μ. Ιδιαίτερα, ο ποταμός Κόσυνδος της Ξάνθης δέχεται ακόμη μεγαλύτερο όγκο νερού, γιατί συνδέεται με χείμαρρους και αρδευτικά κανάλια και όλος αυτός ο όγκος νερού καταλήγει στη λίμνη.

Πραγματοποιήθηκε δειγματοληψία ψαριών μέσω των βυθισμένων βολκών του Συνεταιρισμού. Αλιεύτηκαν γόνοι γριβαδιών, όπου διενεργήθηκε νεκροτομή στην ακτή: Τα γριβάδια παρουσίαζαν εξωτερικές εκχυμώσεις ? απολεπίσεις. Εσωτερικά, στα βράγχια, καρδιά, νεφρά, ήπαρ κλπ, παρουσίαζαν υπεραιμίες, πετέχιες και αυτοδιάλυση των οργάνων. Χαρακτηριστική εικόνα αργής αντίδρασης στην ανοξία του περιβάλλοντος και του υψηλού ph: 8,7 (αντέχουν μέχρι ph: 8). Αυτή η εικόνα των ψαριών, αφορά αυτά τα είδη, που λόγω υψηλής αλατότητας στη νότια περιοχή της λίμνης δεν μπορούν να απομακρυνθούν από τη βόρεια περιοχή. Η αρχή ασφυξία των ψαριών οφείλεται στην έντονη αύξηση της ευτροφικότητας της λίμνης λόγω των φερτών υλικών, όπου τα συμβιωτικά κυανοφύκη της λίμνης (υπάρχουν έτσι κι αλλιώς σε οποιοδήποτε υδρόβιο περιβάλλον) αυξήθηκαν υπέρμετρα, δημιουργώντας ασφυκτικές καταστάσεις, με την έντονη παρουσία τους στην επιφάνεια του νερού και σε δεύτερη φάση με την αποδόμησή τους. Άλλωστε οι εκθέσεις όλων των υπηρεσιακών φορέων συγκλίνουν σ? αυτό το συμπέρασμα. 

Τα αποτελέσματα των εργαστηριακών εξετάσεων του «Δημόκριτου» είναι αρνητικά, όσον αφορά την τοξικότητα των κυανοφικών, στην συγκεκριμένη περίπτωση. Αντίθετα τα Ευρύαλα (θαλασσινά ψάρια, καρκινοειδή κλπ) μετά το πρώτο ασφυκτικό σοκ και τους αιφνίδιους θανάτους κατευθύνθηκαν προς τη νότια υφάλμυρη περιοχή της λίμνης. Πριν την καταιγίδα και η βόρεια πλευρά της λίμνης είναι υφάλμυρη, τα τελευταία χρόνια. Κατά την εργαστηριακή διάγνωση, ο θάνατος των ψαριών οφείλεται σε ασφυξία (μηχανική δράση). Η λίμνη δέχθηκε απότομα μεγάλο όγκο νερού μαζί με πολλές φερτές ύλες, που σε πρώτη φάση, επικάθησε στα βράγχια των ψαριών και προκάλεσε τους πρώτους αθρόους θανάτους). Παράλληλα πραγματοποιήθηκε με μέλη του Συνεταιρισμού, δειγματοληψία κεφαλοειδών στις ιχθυοσυλληπτικές εγκαταστάσεις. Στη νεκροψία που πραγματοποιήθηκε σ? αυτά τα ψάρια, διαπιστώθηκε η άριστη φυσιοπαθολογική & οργανοληπτική κατάσταση τους και ότι ήταν άμεσα δυνατή, η προώθησή τους στην αγορά.

Όπως σημειώνεται περαιτέρω στο πόρισμα, τα φερτά υλικά που δέχεται η λίμνη ετήσια είναι κατά μέσο όρο 1.150.000 m3. Είναι η μεγαλύτερη ποσότητα συγκριτικά απ? οποιοδήποτε άλλο υδρόβιο οικοσύστημα στην Ελλάδα, προκαλώντας συνεχή υποβάθμιση και καταστροφή του οικοσυστήματος (έχει μειωθεί η επιφάνεια της λίμνης περίπου 8 χιλιόμετρα περιμετρικά). Το γεγονός ότι τις βροχερές περιόδους δέχεται στο σύνολο 3,5 φορές τον όγκο της σε νερό, της δίνει την δυνατότητα αυτοκαθαρισμού και έτσι σώζεται η κατάσταση μέχρι σήμερα. Αυτό όμως διαμορφώνει σε ακραίες περιπτώσεις συνθήκες δύσκολες και καταστροφικές για τους υδρόβιους οργανισμούς με έντονες αυξομειώσεις αλατότητας και κατ? επέκταση για την αλιευτική παραγωγή και το Συνεταιρισμό.

Στις 29-09-2014 πραγματοποιήθηκε σύσκεψη στην έδρα της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας & Θράκης με όλους τους υπηρεσιακούς παράγοντες & ενδιαφερόμενους που συμμετείχαν στην αυτοψία και έρευνα των συμβάντων. Συμπερασματικά η σύσκεψη κατέληξε ότι ο θάνατος των ψαριών και των άλλων υδρόβιων οργανισμών ήταν ένα έκτακτο γεγονός που προξενήθηκε από τις ακραίες καιρικές συνθήκες που διαμορφώθηκαν τις συγκεκριμένες ημερομηνίες και οφειλόταν παράλληλα στην ολιγωρία του κράτους να μη μεριμνεί με υποδομές προστασίας εδώ και 60 χρόνια παρά μόνο να καταγράφει την καταστροφική εξέλιξη αυτού του προστατευόμενου από τις Διεθνείς Συνθήκες, υδρόβιου περιβάλλοντος. Το υδρόβιο σύστημα επανερχόταν στις φυσιολογικές του καταστάσεις και τα ψάρια και οι άλλοι εξώδιμοι υδρόβιοι οργανισμοί δεν έχουν κανένα πρόβλημα υγείας, δεν προκαλούν πρόβλημα δημόσιας υγείας και μπορούν να αλιευτούν και να προωθηθούν στην αγορά. Πρέπει να τονιστεί, ότι το σύνολο των ψαριών που καταστράφηκαν είναι περίπου 200 τόνοι και θα έπρεπε ο Συνεταιρισμός να αποζημιωθεί από κονδύλια που υπάρχουν στο ΕΣΠΑ, για ανάλογες περιπτώσεις.

Ιστορικό: Οι εκβολές του ποταμού Κόσυνδου κατέληγαν στις διπλανές λιμνοθάλασσες, αλλά τεχνητά έστρεψε, η Πολιτεία, τις εκβολές μέσα στην Βιστωνίδα. Όλα αυτά τα χρόνια, ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες που διαμορφωνόταν, άλλαζαν οι συνθήκες διαβίωσης των ψαριών, αλλά και τα είδη που είχαν δυνατότητα να επιβιώσουν. Μέχρι το 1988, βάση της σύμβασης του Συνεταιρισμού με το κράτος, ήταν υποχρεωμένοι να παράγουν, τουλάχιστον, 400 τόνους/ετήσια γριβάδια (Cyprinus carpio), που συνήθως τα ξεπερνούσαν. Τα έτη 1989-1994, όπου σημειώθηκε έντονη ανομβρία, εντάθηκε η χρήση του νερού της λίμνης για άρδευση των χωραφιών, άνοιξαν υπέρμετρα μεγάλος αριθμός γεωτρήσεων, όπου είχαν αρχίσει ήδη από χρόνια, με αποτέλεσμα άρχισε σταδιακά έντονη εφαλμύρωση των νερών της λίμνης και των υπόγειων νερών της περιοχής. 

Το υφάλμυρο νερό, ως βαρύτερο, δεν επιτρέπει για πολλές ημέρες τα γλυκά νερά να παραμένουν στην περιοχή και τα γριβάδια άρχισαν να υποφέρουν (αντέχουν σε αλατότητα υδρόβιου περιβάλλοντος μέχρι 12%) προσβλήθηκαν από έντονες παρασιτώσεις, που μέχρι τότε ήταν συμβιωτικοί οργανισμοί, είχαμε κατάπτωση του ανοσοποιητικού τους, με αποτέλεσμα κάθε άνοιξη να προσβάλλονται από την ασθένεια της ερυθροδερματίτηδας (μικροβιακής αιτιολογίας) και να αποδεκατίζονται. Αποτέλεσμα, μετά αυτές τις χρονολογίες, η υφαλμύρωση της λίμνης ήταν γεγονός και η παραγωγή των γριβαδιών ήταν μόνο τύπης και περιοριζόταν στις εκβολές των ποταμών ή καθόλου. Με τις πλημύρες του 1996, η καταστροφή ήταν ολοκληρωτική. Ενώ ο Συνεταιρισμός είχε δικαίωμα αποζημίωσης και υπήρχαν κονδύλια από την Ε.Ε. Η Πολιτεία έδειξε ολιγωρία.

Όλα αυτά τα χρόνια ο Συνεταιρισμός είναι μόνος του, σημειώνεται το πόρισμα, όπου αναφέρεται: Το 2006 αντιμετώπισε παγετό με τεράστια καταστροφή της παραγωγής (περίπου 400 τόνοι ευρύαλα ψάρια) και κάθε χρόνο αντιμετωπίζει κάτι καινούργιο. Παλεύει μόνος με τις δυνάμεις των συνεταίρων και αντιμετωπίζει την καχυποψία της Πολιτείας, στο αν λειτουργεί σωστά. Τα έργα που επιτρέπονται να γίνουν είναι πολύ περιορισμένα, εξ αιτίας της κακής ερμηνείας που γίνεται στην Ελλάδα, από τους δημόσιους αρμόδιους φορείς, όσον αφορά την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας για την προστασία του περιβάλλοντος. Πρέπει να γίνει κατανοητό, ότι για την προστασία επιβάλλονται διαχειριστικές παρεμβάσεις και έργα υποδομείς, όπως πραγματοποιείται σ? όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση και Παγκοσμίως, γιατί τα περιβάλλον μεταβάλλεται και υποβαθμίζεται συνεχώς. Συμπερασματικά, απαιτούνται ουσιώδεις και άμεσες παρεμβάσεις δημόσιων έργων. Υπάρχουν αρκετές προτάσεις που έχουν γίνει από τον Συνεταιρισμό και όλους τους υπευθύνους δημόσιους φορείς, που παρακολουθούν τις εξελίξεις στην συγκεκριμένη περιοχή για έργα και υποδομές που θα διορθώσουν, όσον είναι δυνατόν, την υπάρχουσα κατάσταση και θα προλάβουν τα χειρότερα. Πρέπει, να ληφθούν υπόψη, όλες οι μελέτες και έρευνες που έχουν γίνει για την περιοχή. Απ? αυτές υπάρχουν πολλές και εμπειριστατωμένες, όμως δεν προχωρά η εφαρμογή.

Το πόρισμα καταλήγει με μία πρόταση προς τη νέα διοίκηση της Περιφέρειας Αν. Μακεδονίας και Θράκης. Αυτή είναι άμεσα, να οργανώσει μια ομάδα εργασίας, απ? όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, όπου να καταρτιστεί μια μελέτη για τη σωτηρία της λίμνης, η οποία θα βοηθήσει συγχρόνως στην άρδευση της περιοχής και στην αλιευτική & τουριστική αναβάθμιση της. Μ? αυτό τον τρόπο, θα απορροφηθούν κονδύλια του ΕΣΠΑ & LIFE, θα διατηρηθούν οι υπάρχουσες θέσεις εργασίας και θα δημιουργηθούν αρκετές καινούργιες.

Σήμερα στο συνεταιρισμό της Βιστωνίδας έχουν επιστρέψει κανονικά στην παραγωγή των ψαριών, της αθερίνας αυτή την εποχή, οπότε συντονίζουν τις παραγγελίες τους, στοιβάζουν στα τελάρα τις ποσότητες και κάνουν αποστολές στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Παράλληλα περιμένουν να τους ευνοήσει ο καιρός ώστε η παραγωγή τους να αυξηθεί, αφού η ποσότητα μετράει στην περίπτωσή τους, σε συνδυασμό βέβαια πάντα με την ποιότητα για τους καταναλωτές. Τέλος με ίδιους πόρους προχωρούν στον εκσυγχρονισμό του συσκευαστηρίου ψαριών, προκειμένου η εγκατάσταση να πληροί τους όρους και τις προϋποθέσεις της Εθνικής και Κοινοτικής Νομοθεσίας για την ασφάλεια των τροφίμων.