Συζητείται το μέλλον της Περιφέρειας αλλά οι εκλεγμένοι είναι παραλία

Ένα  καθοριστικό πρόγραμμα το οποίο θα σηματοδοτήσει την περίοδο από το 2014 έως το 2020, χαρακτήρισε το επιχειρησιακό πρόγραμμα της ΑΜΘ ο νεοεκλεγείς περιφερειάρχης Γιώργος Παυλίδης. Επί τρεις ώρες το περιφερειακό συμβούλιο που κινδύνεψε να μην έχει απαρτία λόγω απουσίας πολλών συμβούλων,  συζήτησε για το πρόγραμμα, με αφορμή και την ενημέρωση που παρείχε ο γενικός διευθυντής Αναπτυξιακού Προγραμματισμού, Περιβάλλοντος και Υποδομών ΑΜΘ Κωνσταντίνος Καλούδης. 

Όπως ειπώθηκε στη διάρκεια της συζήτησης, το πλαίσιο σχεδιασμού περιφερειακών αναπτυξιακών στρατηγικών για την  προγραμματική περίοδο 2014-2020 έχει εξελιχθεί σημαντικά σε σχέση με τις  προηγούμενες περιόδους. Η στρατηγική της Λισαβόνας, εστίαζε στην ανταγωνιστικότητα και  την κοινωνία της γνώσης. Η στρατηγική αυτή αντικαταστάθηκε από την ΕΥΡΩΠΗ 2020  που έχει ως στόχο την έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη. Η έξυπνη ανάπτυξη προϋποθέτει μια περιεκτική ευρωπαϊκή στρατηγική καινοτομίας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στοχεύοντας στην αποδοτική χρήση των πόρων των  διαρθρωτικών ταμείων και την αύξηση των συνεργειών μεταξύ διαφορετικών εθνικών,  περιφερειακών και ευρωπαϊκών πολιτικών, καθώς και μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών  επενδύσεων, έχει υιοθετήσει την έξυπνη εξειδίκευση ως το βασικό μεθοδολογικό πλαίσιο σχεδιασμού της αναπτυξιακής στρατηγικής για την περίοδο 2014-2020 και τη  θεωρεί ως αρχική προϋπόθεση για την έγκριση των επιχειρησιακών προγραμμάτων που υποστηρίζουν αντίστοιχες επενδύσεις.

Η «Έξυπνη Εξειδίκευση» περιλαμβάνει τον εντοπισμό των μοναδικών χαρακτηριστικών και των συγκριτικών ανταγωνιστικών πλεονεκτημάτων κάθε χώρας και περιφέρειας και  τη συμφωνία ενός κοινού αναπτυξιακού οράματος για την αξιοποίησή τους. Αυτό  σημαίνει ότι ο παραγωγικός τομέας, ο ακαδημαϊκός τομέας, η δημόσια διοίκηση και  η κοινωνία των πολιτών εργάζονται από κοινού για την επίτευξη του οράματος και  ότι οι διαθέσιμοι πόροι κατευθύνονται προς λίγες, ιεραρχημένες δράσεις που  υπηρετούν το συγκεκριμένο όραμα. Σημαίνει επίσης ενίσχυση των περιφερειακών συστημάτων καινοτομίας, μεγιστοποίηση των ροών γνώσης και εξάπλωση των ωφελειών της καινοτομίας σε όλο το εύρος της περιφερειακής οικονομίας.

Η Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης και οι αρμόδιες οργανωτικές δομές της σχεδιάζουν από τις αρχές του 2013 την Περιφερειακή Στρατηγική Καινοτομίας με βάση την έξυπνη εξειδίκευση (Περιφερειακή RIS3), εφαρμόζοντας το  σχετικό οδηγό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Από τον Αύγουστο του 2013  υποστηρίζονται στο έργο τους από το Περιφερειακό Συμβούλιο Καινοτομίας και  Επιχειρηματικότητας (ΠΣΚΕ) και από τον Τεχνικό  Σύμβουλο. Η αποτύπωση της υφιστάμενης κατάστασης και η αναγνώριση του δυναμικού για  παραγωγή καινοτομίας ολοκληρώθηκε, μετά από συστηματική προσπάθεια των συντελεστών του  περιφερειακού συστήματος καινοτομίας, στο τέλος του 2013 και κατέληξε σε μία τεκμηριωμένη  ανάλυση Δυνατών σημείων, Αδυναμιών, Ευκαιριών και Κινδύνων (SWOT) και στην  αναγνώριση των βασικών στρατηγικών επιλογών της Περιφέρειας αναφορικά με την  Έρευνα, την Τεχνολογική Ανάπτυξη και την Καινοτομία (ΕΤΑΚ). 

Συνοπτικά, η γενική στρατηγική που  διαμορφώνεται, αναδεικνύεται και στοχεύει στην ανάκτηση του χαμένου εδάφους έναντι  των λοιπών ευρωπαϊκών περιφερειών σε συνδυασμό με την υποστήριξη του  κοινωνικο-οικονομικού μετασχηματισμού.  Ο αγροτικός τομέας, η μεταποίηση και ο τουρισμός είναι οι προτεραιότητες της ΑΜΘ σύμφωνα με την ιεράρχηση τομέων παρέμβασης στο παραγωγικό σύστημα της ΠΑΜ-Θ.  

Υπενθυμίζεται ότι με βάση τα δεδομένα του Δείκτη Περιφερειακής Ανταγωνιστικότητας (ΔΠΑ) για το  2013 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής η  Ανατολική Μακεδονία – Θράκη καταλαμβάνει τη 256η θέση μεταξύ 273 ευρωπαϊκών  περιφερειών με επιδόσεις στο κατώτερο 25%, σε όλους τους δείκτες. Ως προς τις δαπάνες για έρευνα και ανάπτυξη, το μοναδικό δείκτη που  χρησιμοποιείται στη στρατηγική Ευρώπη 2020 για τη μέτρηση της επίδοσης στην  «έξυπνη ανάπτυξη» που είναι αντικείμενο της περιφερειακής στρατηγικής  καινοτομίας, η Ανατολική Μακεδονία ? Θράκη βρίσκεται το 2011: ως προς τις συνολικές δαπάνες Ε&Α προς το περιφερειακό ΑΕΠ στο 0,57% έναντι  0,33% το 2005, με την αύξηση να οδηγείται κατά κύριο λόγο από τον επιχειρηματικό  τομέα και δευτερευόντως από τον ακαδημαϊκό, στο κατώτερο 25% των ευρωπαϊκών περιφερειών στις συνολικές κατά κεφαλή  δαπάνες καθώς επίσης και στις δαπάνες από τον επιχειρηματικό και τον  κυβερνητικό τομέα, μεταξύ του κατώτερου 25 και 50% των ευρωπαϊκών περιφερειών όσον αφορά τις  κατά κεφαλή δαπάνες στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Τα βασικά ανταγωνιστικά χαρακτηριστικά της Ανατολικής Μακεδονίας ? Θράκης περιλαμβάνουν: Τη γεωγραφική της θέση ως "πύλη της χώρας και της ΕΕ", ιδίως όσον αφορά τα  οδικά και ενεργειακά δίκτυα. Την ίδια ώρα σημαντικό ζητούμενο εξακολουθεί να είναι το κατά  πόσο η περιφερειακή οικονομία μπορεί να εκμεταλλευθεί το πλεονέκτημα αυτό. Επίσης μία ευρύτητα φυσικών πόρων που επηρεάζουν άμεσα το σύνολο σχεδόν των  οικονομικών της δραστηριοτήτων. Οι κυριότεροι σχετίζονται με τη διαθεσιμότητα μη  μεταλλικών ορυκτών, πεδινών εκτάσεων, βοσκοτόπων, δασικών και αλιευτικών πόρων,  την ύπαρξη εκτεταμένων γεωθερμικών πεδίων και την επάρκεια σε υδάτινους πόρους.  

Η διαθεσιμότητα των φυσικών πόρων συντελεί στο να χαρακτηρίζεται ο πρωτογενής  τομέας ως ο διαχρονικά βασικός παραγωγικός τομέας της περιφέρειας. Ειδικότερα η σχέση φυτικής-ζωϊκής παραγωγής στην περιφέρεια είναι αντίστοιχη του εθνικού  μέσου όρου. Οι κυριότεροι υποκλάδοι αγροτικής παραγωγής στην  περιφέρεια ΑΜ-Θ, ανάλογα με την αξία της παραγωγής και τη συμμετοχή στην ΑΠΑ του  πρωτογενή τομέα, είναι: ζωική παραγωγή (34%), δημητριακά (22%), βιομηχανικά φυτά  (18%), λαχανικά και πατάτες (17%), φρούτα (6%). Τα κυριότερα παραγόμενα προϊόντα  είναι το καλαμπόκι (13%), γάλα (13%), σιτηρά (8%), βαμβάκι (8%), πατάτες (6%),  καπνός (5%), σταφύλια (4%). 

Η αλιεία και οι υδατοκαλλιέργειες είναι ένας  σημαντικός κλάδος, που εμφανίζει δυναμική ανάπτυξης στην περιφέρεια. 

Οι  σημαντικότεροι κλάδοι σε όρους απασχόλησης είναι σιτηρά, βαμβάκι, οπωροκηπευτικά  (σταφύλια, σπαράγγια ακτινίδια κυρίως), δενδροκομικά (ελαιοκαλλιέργεια, ρόδι).  Να σημειωθεί ωστόσο, ότι τα προϊόντα που είναι εντάσεως εργασίας είναι κατά  κύριο λόγο η κτηνοτροφία, οι υδατοκαλλιέργειες, ο καπνός, τα σταφύλια, τα  σπαράγγια και τα ακτινίδια. Η ανταγωνιστικότητα του πρωτογενούς τομέα, σε σύγκριση με άλλες χώρες αλλά ακόμη και σε εθνικό πεδίο έχει υψηλά περιθώρια ανόδου. Σύμφωνα με στοιχεία του Ινστιτούτου Γεωργο-οικονομικών και Κοινωνιολογικών Ερευνών(Ι.ΓΕ.Κ.Ε), το Ακαθάριστο Γεωργικό Προϊόν ανά απασχολούμενο στην περιφέρεια ΑΜ-Θ  ανέρχεται στο 69% του εθνικού μέσου όρου και οι λοιποί δείκτες: παραγωγικότητα  του εδάφους στο 76%, παραγωγικότητα εργασίας στο 77%. Σε διεθνές επίπεδο, η  ανταγωνιστικότητα είναι περιορισμένη, λόγω της έκθεσης στον ανταγωνισμό με άλλες περιοχές, που χαρακτηρίζονται από αυξημένη παραγωγικότητα ή φθηνότερο κόστος.

Ο τομέας της μεταποίησης, που αποτελεί το δεύτερο πιο σημαντικό τομέα από άποψης παραγόμενης μετά τον τομέα παροχής υπηρεσιών, παρουσιάζει αύξηση της  περιφερειακής ακαθάριστη προστιθέμενη αξία(ΑΠΑ) συνολικά κατά 37,84% το διάστημα 2006-2010, ενώ η συμμετοχή  του στη συνολική ΑΠΑ αυξήθηκε από 9,55% το 2006 σε 12,04% το 2010. Σε ό,τι αφορά  στην απασχόληση, η αναλογία των απασχολουμένων στους κλάδους της μεταποίησης επί  του συνόλου του παραγωγικού δυναμικού της περιφέρειας είναι μικρότερη από τον εθνικό μέσο όρο (8,10% έναντι 10,50%) με κύρια αιτία τη μεγαλύτερη συγκριτικά  συμμετοχή του πρωτογενούς τομέα στους δείκτες απασχόλησης στην ΠΑΜ-Θ. Η μεταποίηση παρουσιάζει μεγάλη συγκέντρωση σε 4 βασικούς κλάδους ή  οικογένειες προϊόντων,:  (α) μεταποίηση γεωργικών προϊόντων, (β) κοπή  μορφοποίηση λίθων για οικοδομικούς σκοπούς, (γ) κλωστοϋφαντουργία-ένδυση και (δ)  μεταποίηση πλαστικών και ελαστικών. 

Οι συγκεκριμένοι κλάδοι παρουσιάζουν  σημαντική συγκέντρωση επιχειρήσεων καθώς σε αυτό συμβάλλει η μεγάλη ποικιλία  πρώτων υλών και η  παράδοση στην παραγωγή των συγκεκριμένων προϊόντων. Αξίζει επίσης να  επισημανθεί η ύπαρξη αναδυόμενων κλάδων μεγαλύτερης, συγκριτικά, έντασης  γνώσης/τεχνολογίας, όπως ο κλάδος κατασκευής ηλεκτρονικών και ηλεκτρολογικού εξοπλισμού, με πολλά υποσχόμενες προοπτικές ανάπτυξης και εξωστρέφειας.

Ο τουρισμός, που αποτελεί την πρώτη προτεραιότητα της εθνικής στρατηγικής  για την οικονομική ανάπτυξη της χώρας, δεν αποτελεί για την ΠΑΜ-Θ κύριο πυλώνα  περιφερειακής οικονομίας. Η συνολική επίδραση  του τουρισμού στην περιφερειακή οικονομία  εκτιμάται σε € 505 εκατ. για το 2011 και η αντίστοιχη επίδραση στην απασχόληση  σε 10.755 εργαζόμενους, ήτοι 5,55% της συνολικής απασχόλησης της περιφέρειας,  τιμή που είναι χαμηλότερη από τη μέση τιμή της επικράτειας. Η υπάρχουσα δυναμική χαρακτηρίζεται από μεγάλη συγκέντρωση στην  περιοχή Θάσου-Καβάλας και δευτερευόντως στην Αλεξανδρούπολη (75%-80%  δυναμικότητας και διανυκτερεύσεων στο σύνολο της Περιφέρειας) ενώ το τουριστικό  προϊόν προσφέρεται κατά τόπους με αρκετές μορφές, τόσο ως παραθεριστικού  τουρισμού («ήλιος & θάλασσα») όσο και αρκετά μεγάλου εύρους ήπιου, εναλλακτικού  τουρισμού. Επισημαίνεται ωστόσο πως υπάρχουν ελάχιστες εγκαταστάσεις ειδικής  τουριστικής υποδομής και λίγες εστιασμένες δυνατότητες παροχής  υπηρεσιών για «εναλλακτικό» ή ειδικό τουρισμό οι οποίες επιδέχονται σημαντικής  αναβάθμισης ενώ πολύ σημαντική θεωρείται η ολοκλήρωση της προσπάθειας των τελευταίων 2 χρόνων για δημιουργία συνολικής ταυτότητας της περιφέρειας ως  ενιαίου τουριστικού προορισμού. Την ίδια ώρα ο τουρισμός-πολιτισμός έχει σημαντικές αυξητικές τάσεις ανάπτυξης κατά τα έτη  2012 και 2013. Οι εκτιμήσεις αναφέρονται σε μεγαλύτερη αύξηση για το 2014 της  επισκεψιμότητας της ΠΑΜ-Θ, γεγονός το οποίο εφόσον επαληθευθεί θα κάνει  μεγαλύτερη την ανάγκη δημιουργίας σχετικών υποδομών και δομών διαχείρισης.

Με βάση τα παραπάνω, σύμφωνα με την τυπολογία του ΟΟΣΑ, η Ανατολική Μακεδονία ? Θράκη χαρακτηρίζεται ως περιφέρεια «έντασης του πρωτογενούς τομέα», με στοιχεία διαρθρωτικής αδράνειας. Αναλύοντας τα στοιχεία οι αρμόδιες υπηρεσίες και φορείς κατέληξαν μεταξύ άλλων στις ακόλουθες οριζόντιες προτεραιότητες:

στην κατά προτεραιότητα αξιοποίηση υφιστάμενων ερευνητικών δομών και υποδομών που χαρακτηρίζονται άριστες σε ευρωπαϊκό επίπεδο και συμπληρωματικά στην ενίσχυση νέων δομών και υποδομών. Αναβάθμιση και διατήρηση του ανθρώπινου κεφαλαίου με στόχους. Τον επαναπροσανατολισμό των προγραμμάτων σπουδών των περιφερειακών ακαδημαϊκών ιδρυμάτων για παροχή νέων δεξιοτήτων. 

Την παροχή κινήτρων προς τις επιχειρήσεις για βελτίωση των δεξιοτήτων του προσωπικού τους. την προσέλκυση ταλαντούχων φοιτητών, ερευνητών και διδασκόντων στα ακαδημαϊκά και ερευνητικά ιδρύματα της ΠΑΜ-Θ με την υποστήριξη ανάπτυξης δικτύων επιστημονικής και ερευνητικής αριστείας με τη μορφή π.χ. υποτροφιών, επωνύμων εδρών, διαθεματικών, διατομεακών, διατμηματικών και διιδρυματικών εργαστηρίων. Δράσεις ευαισθητοποίησης και ενημέρωσης του παραγωγικού ιστού για ευκαιρίες από την εφαρμογή τεχνολογικής και μη τεχνολογικής καινοτομίας σε παραδοσιακούς κλάδους  ώστε να δημιουργηθούν προϋποθέσεις διάχυσης της καινοτομίας και ενίσχυσης της ζήτησης. Την παρακίνηση της διαπεριφερειακής και διεθνούς ερευνητικής συνεργασίας, συμπεριλαμβανομένης και της ενίσχυσης της συμμετοχής ακαδημαϊκών/ερευνητικών ιδρυμάτων και επιχειρήσεων στα προγράμματα του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πυρηνικών Ερευνών (CERN). Τη διασύνδεση των δομών υποστήριξης επιχειρήσεων και εξωστρέφειας με εμπειρότερες εθνικές δομές.

«Η χώρα μας ζει μία βαθιά κρίση, όλα αυτά δεν πρέπει να τα ξεχνούμε ούτε μία στιγμή. Ζούμε φαινόμενα φτώχειας, υπανάπτυξης», είπε ο κ. Παυλίδης εκτιμώντας ότι οι δείκτες οικονομίας της ΑΜΘ είναι πολύ χαμηλά σε σύγκριση τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες. «Για να σταθεί μία οικονομία πρέπει να παράγει. Αυτό το πρόγραμμα είναι ένα εργαλείο, δεν είναι η πανάκεια. Είναι ένα εργαλείο που πρέπει να προσαρμόσουμε στις ανάγκες της περιφέρειας μας, για να αποδώσει υπέρ των πολιτών». Κατά τον Γιώργο Παυλίδη η περιοχή  μας εδώ και χρόνια υποστηρίζει τους παραδοσιακούς τομείς χωρίς να επιχειρείται η αλλαγή. Πρόταση του είναι να δοθεί προτεραιότητα στους τομείς του τουρισμού και πολιτισμού αξιοποιώντας και τις ευκαιρίες που δημιουργεί η νέα δίοδος μεταξύ Ελλάδας Βουλγαρίας.  «Παρατηρούμε το φαινόμενο να διέρχονται από την περιοχή μας εκατομμύρια επισκέπτες και να μας προσπερνούν και να φεύγουν χωρίς να αφήνουν ούτε ένα ευρώ. Πρέπει να αλλάξουμε την κατάσταση. Εμείς θα υποστηρίξουμε τον πρωτογενή τομέα, τον αγροτοδιατροφικό τομέα στο μέγιστο, γνωρίζουμε όμως ότι δυνατότητες είναι πεπερασμένες. Ο δευτερογενής τομέας μαστίζεται και όποιος πει με τα σημερινά δεδομένα, ότι θα μπορέσουμε να ανατρέψουμε αυτή την κατάσταση  εκτιμώ ότι πέφτει έξω. Άρα πρέπει να βρούμε διέξοδο, και η διέξοδος είναι οι εισροές τις οποίες μπορούμε να πετύχουμε. Έχουμε τεράστιες τουριστικές αγορές γύρω μας και μέσα στην χώρα». 

Οι βασικές κατευθύνσεις που έχουν δοθεί από πλευράς ΕΕ και κυβέρνησης στη σύνταξη του νέου ΕΣΠΑ «δεν έρχονται να ωφελήσουν σε τίποτα ουσιαστικό την περιφέρεια ΑΜΘ», είπε ο επικεφαλής της Λαϊκής Συσπείρωση Χρήστος Τρέλλης. Σύμφωνα με τον ίδιο όλα τα έργα που σχεδιάζονται να ενταχθούν στο νέο πρόγραμμα, «είναι έργα τα οποία θα γίνουν μέσω των περίφημων ΣΔΙΤ, δηλαδή της σύμπραξης δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, με σκοπό να διασφαλιστεί η κερδοφορία των μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων που βέβαια το μόνο ενδιαφέρον που έχουν είναι το πώς θα αυξήσουν την κερδοφορία και όχι πως θα ικανοποιηθούν οι λαϊκές ανάγκες.  Σύμφωνα με τον Χρήστο Τρέλλη από τις προτάσεις που κατατέθηκαν,  απουσιάζουν όλα εκείνα τα έργα τα οποία θα μπορούσαν να δώσουν ώθηση στην οικονομία. Πρόταση της παράταξης είναι το πρόγραμμα να στραφεί σε έργα όπως κατασκευή φραγμάτων και υποδομών για τους αγρότες, ανάπτυξη υποδομών για την  υγεία, την εκπαίδευση κ.ά. 

Στο ίδιο μήκος κύματος ο επικεφαλής της Αριστερής Οικολογικής Συνεργασίας Τάκης Χαρίτου είπε πως «το σχέδιο για το νέο ΕΣΠΑ βρίσκεται πολύ μακριά από τις κοινωνικές ανάγκες. Αδυνατεί να αντιμετωπίσει τα μεγάλα προβλήματα που υπάρχουν στην περιφέρεια». Ο ίδιος υποστήριξε πως από τις προτάσεις για το νέο ΕΣΠΑ της περιφέρειας μας, απουσιάζει η κατασκευή νέου νοσοκομείο στη Ροδόπη. «Ουσιαστικά παραπέμπεται στις Καλένδες», είπε και πρόσθεσε «το πρόγραμμα που κατατέθηκε δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες και στις ανάγκες της κοινωνίας και των πολιτών. Κινείται στην ίδια λογική με τα προηγούμενα πλαίσια. Κυρίως το βάρος ρίχνεται στις μεγάλες επιχειρήσεις και τους ομίλους». Πρόταση του Δημήτρη Χαρίτου είναι σημαντικό μέρος των χρημάτων να δοθούν για την αντιμετώπιση της φτώχειας, του κοινωνικού αποκλεισμού καθώς και τη στήριξη του πρωτογενούς τομέα. 

Αντιφάσεις στο νέο πρόγραμμα διέκρινε από την πλευρά της, η επικεφαλής της Οικολογίας Αλληλεγγύης Κατερίνα Γεροστεργίου. Από τη μία η στήριξη του πρωτογενούς τομέα και από την άλλη η διέλευση αγωγών όπως ο ΤΑΡ προκαλούν σύγχυση είπε. «Αυτά τα δύο έρχονται σε σύγκρουση γιατί καταπατάται και καταστρέφεται γη υψηλής παραγωγικότητας και από την άλλη καταστρέφεται και άλλο κομμάτι όπως είναι η αλιεία αν λάβουμε υπόψη μας, το σχέδιο για εγκατάσταση πλωτών δεξαμενών υγροποιημένου φυσικού αερίου κοντά στην παραλία της Καβάλας».  

Αξίζει να σημειωθεί πως το επιχειρησιακό σχέδιο δεν τέθηκε σε διαδικασία ψηφοφορίας, ενώ παρόντες στην ενημέρωση ήταν ο Βασίλης Πιτσινίγκος, προϊστάμενος της Ενδιάμεσης Διαχειριστικής Αρχής καθώς και ο Πέτρος Σουκουλιάς πρόεδρος του Περιφερειακού Συμβουλίου Καινοτομίας της ΑΜΘ.