Το πρώτο της μυθιστόρημα βγαλμένο από την ίδια τη ζωή, υπογράφει η Βάντα Παπαϊωάννου

-Πρώτα να εξηγήσω, τι είναι η γαζία, γιατί οι πιο πολλοί στην περιοχή μας δε θα την ξέρουν. Είναι ένα δέντρο, που ευδοκιμεί σε θερμά κλίματα. Εγώ το είχα στην πατρίδα μου στη Νότια Ελλάδα στο Λαύριο, και με έστελνε η μητέρα μου κι έκοβα τα μπαλάκια τα κίτρινα τα λουλούδια του την άνοιξη, και τα ρίχναμε μέσα στα συρτάρια με τα ασπρόρουχα ως φυσικό αρωματικό. Όταν η μητέρα μου έτυχε μετά και διάβασε την αναφορά στον Γκρέκο του Καζαντζάκη κι είχε το ίδιο ακριβώς κομμάτι, μου ήρθε αυτή η νοσταλγία και έλεγα ότι έπρεπε να το εκμεταλλευτώ αυτό το πράγμα, το «Μύριζε γαζία». Κι έτσι κάπως άρχισε ο τίτλος και τα κείμενα βέβαια συνεχίζουν να έχουν το δικό τους άρωμα νομίζω?

-Ναι, είναι το πρώτο, αλλά έγραφα άρθρα από τη ζωή μου στην εκπαίδευση. Σε κάποιο βιβλίο φιλολόγων έχω γράψει ένα κείμενο, όταν είχαμε τις δόξες με τους επιθεωρητές κ.λπ. Κι έκτοτε μόνο άρθρα σε περιοδικά, ελληνικά και αγγλικά, με τους μαθητές μου. 

-Χρειάστηκε ένας περίπου χρόνος, αλλά το έχω έτοιμο από το 2009. Κι έκτοτε προσπαθούσα να το εκδώσω, πιστεύοντας ότι θα το πάρουν και θα το εκμεταλλευτούν κ.λπ. Αλλά μου ζητούσαν υπέρογκα ποσά, κι έτσι έμενε στα συρτάρια με τον καημό πάντα ότι δε θα γίνει ποτέ.

-Όταν έχεις γονείς από τις αλησμόνητες πατρίδες, και δεν «κομίζω γλαύκα εις Αθήνα», γιατί έχουμε όλοι μας, η γενιά μου, η μικρότερη και η μεγαλύτερη τουλάχιστον γύρω από μένα, έχουν τέτοιες μνήμες στα σπίτια τους από τους γονείς και τους παππούδες. Κάποια πράγματα λοιπόν μαζεύονταν μέσα μου από τις αφηγήσεις της μάνας και του πατέρα και σιγά- σιγά βάραιναν. Έπρεπε κάπου να αποθηκευτούν, έπρεπε να τα μάθουν τουλάχιστον τα παιδιά μου, που δεν μπόρεσα να τους τα πω λεπτομερώς, όταν ήταν μικρά ή όταν μεγάλωσαν κι έφυγαν από κοντά μας πια.

-Είναι προσωπικά βιώματα σε συγκεκριμένο χώρο όπου μεγάλωσα, αλλά θέλω να πιστεύω ότι με μία λογοτεχνική χροιά, καταλήγουν σε διαχρονικά μηνύματα, που είναι ενδιαφέροντα σε όλες τις εποχές. Για την ανεργία, τον πόλεμο, την ειρήνη.

-Ναι. Και να σας πω και το άλλο, όταν έχεις μια μάνα, η οποία ήταν αυτόπτης μάρτυρας στη ρωσική επανάσταση του 1917 και σου αφηγείται πως την πήρε ο όχλος σβάρνα, αυτό δεν μπορείς να το κρατήσεις. Πρέπει κάπου να το πεις, το έφερα δηλαδή σαν χρέος αυτό το πράγμα, ότι έπρεπε να το πω, να το μάθουν κι άλλοι, τι είδε και τι άκουσε αυτή η γυναίκα που ήρθε από εκεί 10 χρονών.

-Ναι, και το πώς επιβίωσε η ίδια αρχικά, αλλά και μετά το πώς επιβίωσε και η οικογένειά μας κ.λπ. Αυτά είναι πράγματα που οι πιο πολλοί τα έχουν ζήσει λίγο ως πολύ.

-Από την αρχή ως φιλόλογος τα ονόμασα δοκίμια στοχασμού, γιατί στα δοκίμια στοχασμού ο συγγραφέας μπορεί να γράψει και ελεύθερα κάποια πράγματα, να τα σχολιάσει ή να τα προεκτείνει. Δίνοντας, όμως, σε εκδοτικούς οίκους αυτόν τον τίτλο, τον θεωρούσα πολύ βαρύγδουπο προφανώς. Δεν φαινόταν η λογοτεχνικότητα ίσως των κειμένων με τη λέξη «δοκίμιο» και δεν μπορούσα να το καταλάβω, γιατί εκεί τα κατέτασσα. Είναι λοιπόν σύντομες ιστορίες, μπορείς να διαβάσεις την πρώτη, την τελευταία, χωρίς να χάνεις μια σειρά, να διαλέξεις από τον τίτλο των περιεχομένων κ.λπ. Κι όλες, όμως, έχουν αυτή τη βιωματικότητα τη δική μου μέσα.

-Μπορώ να σας πω, ότι ένιωθα την ίδια ταραχή, την ίδια αγωνία, όπως όταν μου τα διηγούνταν οι γονείς μου κι ήμουν παιδάκι δίπλα στο μαγκάλι, όπως έβλεπα τον πατέρα μου να αγωνιά άνεργος πως θα μας μεγαλώσει και πως θα πληρώσει τα δίδακτρα στα αγγλικά. Κι εκείνη η εποχή έχει τις ομοιότητές της με το σήμερα. Τότε εκείνο που ζητούσαμε, εγώ από ό,τι θυμάμαι, ήταν η γνώση. Ζητούσα 100 δραχμές το μήνα, για να πάω αγγλικά. 

Και ο πατέρας μου δεν είχε, γιατί ήταν άνεργος σε μια εργατούπολη, γιατί συχνά έκλειναν τα εργοστάσια κι έμενε άνεργος σε μεγάλη ηλικία και ?ζητιάνευε από τους θείους της διασποράς 100 δραχμές το μήνα, για να πάω στα αγγλικά. Τι άλλο να πω δηλαδή. Όλα αυτά τα έχουμε βιώσει και ίσως τα ξεχάσαμε, γιατί ήρθε η περίοδος καλοπέρασης, άφθονων υλικών αγαθών, στα οποία πέσαμε οπωσδήποτε σαν στερημένοι με τα μούτρα ας το πω κοινά. Και σήμερα τα παιδιά μας στερούνται. Εγώ όμως αυτά που έζησα δεν μπορούν να ξεχαστούν. Και νομίζω ότι έπρεπε να τα διοχετεύσω κάπου, είναι ιστορίες που πρέπει να μείνουν...

-Το βάρος δε φεύγει τελικά ποτέ, το κουβαλάς μαζί σου, ώσπου να φύγεις από αυτό τον κόσμο, αλλά είναι μία ικανοποίηση, ας πούμε, της ψυχής σου και πιστεύεις ότι θα βρει ανταπόκριση σε ανθρώπους. Έτσι το βλέπω.

-Ντροπή είναι να το ανακοινώσω από τώρα. Έχω ξεκινήσει κάτι, που λένε «στη βράση κολλάει το σίδερο», να δούμε.