Πότε ο γονέας μπορεί να ζητήσει διατροφή από το παιδί του

Από τις διατάξεις των άρθρων 1485, 1486, 1487 και 1491 του Α.Κ. προκύπτει ότι ο γονέας έναντι του τέκνου του έχει δικαίωμα διατροφής μόνο επί απορίας του, δηλαδή όταν δεν μπορεί να διατρέφει τον εαυτό του από την περιουσία, την εργασία ή τα εν γένει εισοδήματά του και συγχρόνως ο υπόχρεος κατιών (τέκνο) είναι σε θέση να την δώσει χωρίς να διακινδυνεύσει η δική του διατροφή ενόψει και των λοιπών υποχρεώσεών του, εκτός αν ο δικαιούχος ανιών είναι έγγαμος, οπότε η υποχρέωση του κατιόντος για διατροφή του υπάρχει μόνο αν ο σύζυγος του δικαιούχου δεν είναι σε θέση να του παρέχει την οφειλόμενη διατροφή χωρίς να διακινδυνεύσει η δική του. Γενικές προϋποθέσεις της διατροφής του γονέα από το ενήλικο τέκνο του είναι

1 η απορία του δικαιούχου, πρέπει δηλαδή να εξαντληθούν προηγουμένως όλες οι οικονομικές δυνατότητες που του παρέχονται από τα εισοδήματα ή την περιουσία του, υπό την έννοια ότι υποχρεούται να καταναλώσει και από τα κεφάλαια της περιουσίας του, εφόσον, όμως, πρόκειται για μεγάλη απρόσοδη περιουσία και όχι μικρή, που η διατήρηση της επιβάλλεται για εξασφάλιση εισοδήματος και λόγους προνοίας και μόνο αν και τότε δεν δύναται να εξασφαλίσει τη διατροφή του μπορεί να στραφεί κατά του τέκνου του και να ζητήσει διατροφή και

2 η ευπορία του υπόχρεου τέκνου, που νοείται, όχι κάποιος ιδιαίτερος πλούτος, αλλά η δυνατότητα να παράσχει αυτή, χωρίς να θέσει σε κίνδυνο τη δική του διατροφή. Συνεπώς κάποιος που έχει αποκτήσει τέκνα και είναι π.χ. διαζευγμένος ή εξακολουθεί να είναι έγγαμος αλλά η σύζυγός του δεν μπορεί να τον διατρέφει, δικαιούται να στραφεί και να ζητήσει διατροφή από τα παιδιά του.

Για να γίνει δεκτό ένα τέτοιο αίτημα, θα πρέπει να μην υπάρχει περιουσία ή αυτή που υπάρχει να μην αρκεί για να ικανοποιηθούν οι ανάγκες διατροφής του γονέα. Επίσης οι καθημερινές ανάγκες του θα πρέπει να είναι αυξημένες, άρα σοβαρά προβλήματα υγείας, δαπάνες για αγορά φαρμάκων, έλλειψη ασφάλειας και μικρή σύνταξη απαρτίζουν τους λόγους στους οποίους μπορεί να θεμελιωθεί μια τέτοια αγωγή. Από την άλλη το τέκνο θα πρέπει να έχει τέτοιο εισόδημα που να μπορεί να καταβάλει διατροφή στον γονέα του χωρίς όμως να στερείται το ίδιο αλλά και η οικογένειά του.

Τα παραπάνω έκανε γνωστά η Αναστασία Χρ. Μήλιου δικηγόρος παρ’ εφέταις Αθηνών κάνοντας γνωστή μία παράμετρος των διατάξεων της νομοθεσίας, που ίσως να είναι άγνωστη στους περισσότερους. Γι? αυτό ακριβώς ο «Χ» απευθύνθηκε στην Ισμήνη Στεργιαννίδου λέκτορα Ιδιωτικού Δικαίου στη Νομική Σχολή του ΔΠΘ & Δικηγόρο παρ' Αρείω Πάγω ζητώντας τη νομική της γνώμη. Οι απαντήσεις της στα ερωτήματα του «Χ» αναδεικνύουν το ζήτημα στην ολότητα του. 

-Βεβαίως και υπάρχει και δεν είναι και καινούργια πρέπει να πω, είναι από καταβολής του Αστικού Κώδικα. Το δικαίωμα της διατροφής λειτουργεί εκατέρωθεν. Η ελληνική κοινωνία είναι δομημένη με τέτοια τρόπο, ώστε η οικογένεια να αποτελεί ένα ισχυρό σύνδεσμο ανάμεσα στα μέλη της, και προς τα κάτω, δηλαδή προς τα τέκνα, αλλά και προς τα πάνω, δηλαδή προς τους γονείς.

-Δεν υπάρχει όμως μόνο αυτή. Υπάρχουν διαφόρων ειδών διατροφές. Αν είναι κάνουμε μια πολύ σύντομη αναφορά, υπάρχει η διατροφή μεταξύ των συζύγων όσο υπάρχει ο γάμος, η διατροφή των πρώην συζύγων (υπό προϋποθέσεις βέβαια μετά τη μεγάλη νομοθετική αλλαγή του ?83 που εξίσωσε τα φύλα), υπάρχει η διατροφή του πατέρα που μάλιστα δεν έχει ακόμη αναγνωρίσει το εκτός γάμου γεννημένο τέκνο του, αλλά οφείλει να το διατρέφει και υπάρχει και η διατροφή των παιδιών προς τους γονείς, των κατιόντων, όπως λέγονται, που είναι τέκνα ή εγγόνια προς τους ανιόντες που είναι οι γονείς ή οι παππούδες εκατέρωθεν. Και βέβαια υπάρχει ακόμη και μεταξύ αδελφών αυτή η υποχρέωση διατροφής. Όλα αυτά ρυθμίζονται στο Αστικό Κώδικα. 

-Όχι, χωρίς να προηγηθεί κάποια σειρά και κάποια κατάταξη. Υπάρχει μια αξιολόγηση των υπόχρεων και των δικαιούχων. Δηλαδή, αν κάποιος έχει παιδιά και ταυτόχρονα έχει και γονείς, που και οι μεν και οι δε δεν μπορούν να διατρέφουν τον εαυτό τους, η υποχρέωση λειτουργεί και προς τους μεν και προς τους δε, αλλά προηγούνται τα τέκνα του. Και δεδομένου ότι δεν κάνει εξαίρεση ο νόμος σε ανήλικα και ενήλικα τέκνα, δεχόμαστε ότι αφορά και τα ενήλικα τέκνα, τα οποία για κάποιο λόγο δεν είναι σε θέση να δουλέψουν. Στις μέρες μας, λόγω της μεγάλης οικονομικής κρίσης που μαστίζει την ελληνική κοινωνία, και λόγω της αδυναμίας των νέων ανθρώπων –παρότι ενήλικες- να βρουν εργασία, πάρα πολύ συχνά γίνεται πλέον επίκληση των γονέων, οι οποίοι έχουν είτε μια σύνταξη, είτε ένα μισθό. Αυτοί εξακολουθούν και διατρέφουν τα ενήλικα παιδιά τους από τα δικά τους εισοδήματα. Είναι κάτι, στο οποίο πάρα πολύ συχνά γίνεται επίκληση και στα δικαστήρια. Άρα, λοιπόν, εφόσον υπάρχουν παιδιά, προηγούνται οι διατροφές των παιδιών. Από εκεί και πέρα όμως, μπορεί κάτι ανάλογο να συμβεί εφόσον υπάρχουν και άποροι γονείς ?γιατί προϋπόθεση της υποχρέωσης διατροφής είναι η απορία του δικαιούχου διατροφής και ταυτόχρονα η ευπορία του υπόχρεου- δηλαδή δε μπορεί κανείς (να ζητάει διατροφή αν δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις).

-Ναι, φυσικά. Σε κάθε περίπτωση πάντως, αν δεν παίρνει κανείς τόσα εισοδήματα, ώστε να διακινδυνεύει η δική του διατροφή, δε μπορεί να αξιώσει ο γονιός του ή ο αδελφός του να τον συνδράμει. Μπορεί, δηλαδή, να προτείνει ?αυτό που λέμε εμείς οι νομικοί- την ένσταση διακινδυνεύσεως, ότι δε μπορώ εγώ να πεινάσω για να ταΐσω έστω τον γονιό μου ή τον αδελφό μου. Θα πρέπει να μπορέσω πρώτα να επιβιώσω εγώ και στη συνέχεια λειτουργεί η υποχρέωσή μου προς αυτούς. 

-Όχι, είναι θέμα απόδειξης. Κάθε περίπτωση είναι μια ξεχωριστή περίπτωση από ό, τι αντιλαμβάνεστε. Είναι θέμα αποδείξεως των ισχυρισμών των δύο πλευρών, αυτό όμως που λέτε ισχύει, δηλαδή μπορεί να αξιώσει δικαστικά κάποιος γονιός έναντι του παιδιού του, να το διατρέφει, εφόσον ο ίδιος αδυνατεί από την εργασία, από τα εισοδήματα ή την περιουσία που έχει ή δεν έχει να διατρέψει τον εαυτό του.

-Δεν υπάρχουν, σε μένα προσωπικά όχι. Εκείνο που δυστυχώς τα τελευταία χρόνια αντιμετωπίζουμε είναι το αντίστροφο, δηλαδή οι γονείς να συνεχίζουν να διατρέφουν τα παιδιά τους και οι παππούδες και τα παιδιά και τα εγγόνια τους, γιατί η σύνταξη, έστω κι αυτή η πενιχρή και κουτσουρεμένη σύνταξη αποτελεί ένα σταθερό εισόδημα.

-Ναι, αλλά όμως υπάρχει κι αυτή η υποχρέωση, δηλαδή αυτό που σας είπα πριν είναι εκ του νόμου οι διατροφές μεταξύ ανιόντων και κατιόντων. Το λέω με την ευρεία έννοια και δεν λέω παιδιών και τέκνων, γιατί και ο παππούς είναι ανιών και μπορεί να διατρέφει τον εγγονό, αν αυτός δεν έχει κανενός είδους εισόδημα ή δυνατότητα. Αυτά όλα εκ του νόμου ρυθμίζονται.

-Ακριβώς αυτό. Η ελληνική κοινωνία έχει ισχυρές δομές μεταξύ των μελών της.