Οι χαμένες ευκαιρίες για την ανάπτυξη της Θράκης και οι προκλήσεις του μέλλοντος

Την ανάγκη παρακολούθησης όλων των πράξεων που υλοποιούνται στην ΠΑΜ-Θ, ανεξάρτητα από την πηγή χρηματοδότησης και τον φορέα υλοποίησης, από ένα κοινό μηχανισμό, τόνισε κατά την ομιλία του στο 10ο παγκόσμιο Θρακών,  ο πρόεδρος του ΤΕΕ Θράκης Νίκος Παπαθανασίου. Η ανάγκη αυτή προκύπτει καθώς, σύμφωνα με τον κ. Παπαθανασίου, ο σχεδιασμός που ακολουθήθηκε για μια περίοδο δεκαετιών, και που χρηματοδοτήθηκε τόσο από ευρωπαϊκούς όσο και από εθνικούς πόρους, παρουσίασε πλήθος από αστοχίες και δεν εκπλήρωσε βασικούς στόχους που τέθηκαν στα διάφορα στάδια της εφαρμογής του. 
«Η συμβολή των υποδομών στην ανάπτυξη της Θράκης ? Συνέχεια στον προγραμματισμό & συνέπεια στην υλοποίηση», ήταν το αντικείμενο της ομιλίας του προέδρου του ΤΕΕ στο παγκόσμιο συνέδριο Θρακών. Όπως έκανε γνωστό ο ομιλητής πριν τρία χρόνια, το ΤΕΕ-Θράκης στο πλαίσιο υλοποίησης της θεσμικής του υποχρέωσης ως συμβούλου της πολιτείας, με αφορμή την έναρξη διαβούλευσης για τα θέματα: της αναμόρφωσης του Περιφερειακού Χωροταξικού Σχεδίου της ΠΑΜ-Θ, την εκπόνηση του Επιχειρησιακού Σχεδίου της ΠΑΜ-Θ, του σχεδιασμού για την νέα προγραμματική περίοδο 2014-2020 ξεκίνησε μία προσπάθεια. Αυτή είχε μεταξύ άλλων ως στόχο την αποτίμηση της υφιστάμενης κατάστασης και των αποτελεσμάτων από την υλοποίηση των διάφορων χρηματοδοτικών προγραμμάτων (εθνικών και ευρωπαϊκών), να διερευνηθεί η ύπαρξη από πιθανά λάθη ή αστοχίες τόσο στον σχεδιασμό όσο και στην υλοποίηση των έργων. Το έργο που παρήχθηκε και μετά από την έγκρισή του από τη διοικούσα επιτροπή και την αντιπροσωπεία του τμήματος, αναρτήθηκε στην ιστοσελίδα του ΤΕΕ-Θράκης προς αξιοποίηση από επιστήμονες και φορείς προκειμένου να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο για όσους εμπλέκονται ή ενδιαφέρονται για τα ζητήματα αυτά. Επίσης παρουσιάσθηκε στην Αθήνα, σε ημερίδα του Ινστιτούτου Εκπαίδευσης και Επιμόρφωσης Μελών Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος ΑΕ (ΙΕΚΕΜ-ΤΕΕ) τον Δεκέμβριο του 2013.
Στο πλαίσιο της εργασίας αυτής υπήρξε αναγκαίο η επέκταση πέρα της περιοχής αρμοδιότητας του τμήματος, δηλαδή την Θράκη, και σε αναφορές και στοιχεία που αφορούσαν τους δύο άλλους νομούς (Δράμας?Καβάλας) υπό την έννοια της κοινής συμπόρευσης των πέντε νομών υπό την ομπρέλα της ΠΑΜ-Θ. Όσον αφορά στις προτάσεις που λήφθηκαν υπόψη και αξιολογήθηκαν, ήταν αυτές που έχουν διατυπωθεί τα τελευταία είκοσι χρόνια, για την ανάπτυξη της ΠΑΜ-Θ και ειδικότερα. Μία από τις πλέον ενδιαφέρουσες ήταν συμπεράσματα μελέτης της Ακαδημίας Αθηνών «Η Ανάπτυξη της Θράκης - Προκλήσεις και Προοπτικές». 
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΜΕΛΕΤΗΣ 
ΤΗΣ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ ΑΘΗΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΘΡΑΚΗΣ 
Στην μελέτη της ακαδημίας Αθηνών τονίζεται ότι «η γεωγραφική θέση της Θράκης, είναι δυνατόν να μετεξελιχθεί από μειονέκτημα σε συγκριτικό πλεονέκτημα, με την οργανική ένταξη της Θράκης στον ευρύτερο γεωπολιτικό χώρο και την εξωστρεφή και προς βορρά ανάπτυξή της. Έργα πρώτης προτεραιότητας χαρακτηρίζονταν η Εγνατία Οδός, το λιμάνι και το αεροδρόμιο της Αλεξανδρούπολης και η σιδηροδρομική σύνδεση με το ευρωπαϊκό δίκτυο. Ιδιαίτερη αναφορά γίνονταν στο ρόλο του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης ως μοχλού περιφερειακής ανάπτυξης, Επίσης στις δυνατότητες ανάπτυξης της Θράκης στον αγροτικό τομέα και στον εναλλακτικό τουρισμό αλλά και μεταποιητικών δραστηριοτήτων για την επεξεργασία των αγροτικών προϊόντων. 
ΔΥΟ ΒΑΣΙΚΕΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΜ-Θ 
Όπως τόνισε ο κ. Παπαθανασίου από τις προτάσεις που λήφθηκαν υπόψη και αξιολογήθηκαν συμπεραίνεται ότι υφίστανται δύο βασικές στρατηγικές ανάπτυξης για την ΠΑΜ-Θ και ειδικότερα για την Θράκη. Η πρώτη αφορά την ανάδειξη της ΠΑΜ-Θ ως διαμετακομιστικού και ενεργειακού κόμβου. Η δεύτερη αφορά την ανάπτυξη του πρωτογενούς και του εναλλακτικού τουρισμού αξιοποιώντας το πλούσιο ενδογενές δυναμικό της ΠΑΜ-Θ στους τομείς αυτούς.  Το κλασικό μοντέλο τουρισμού «ήλιου και θάλασσας» το οποίο είχε υποτιμηθεί το προηγούμενο διάστημα εξαιτίας της περιορισμένης διάρκειας της θερινής περιόδου στην περιοχή μας, σε συνδυασμό με την έντονη κριτική που έχει υποστεί αυτή η μορφή τουρισμού στην χώρα μας τα χρόνια της «ευημερίας», ότι δηλαδή: «Επειδή από την φύση του είναι μαζικός, όχι μόνο δεν είχε περιθώρια ανάπτυξης αλλά αντίθετα θα προκαλούσε ανεπανόρθωτες βλάβες στο φυσικό περιβάλλον» είχε πριν από μία δεκαετία, υποστηριχθεί από το ΤΕΕ-Θράκης, ως η πρώτη διεκδικητική αναπτυξιακή επιδίωξη της περιοχής. Ήδη η ιλιγγιώδης αύξηση του τουριστικού ρεύματος από τις χώρες του πρώην Ανατολικού Συνασπισμού, επιβεβαίωσαν την πρόβλεψη αυτή, αλλά δυστυχώς η Θράκη βρέθηκε απροετοίμαστη δίχως τις απαιτούμενες υποδομές υποδοχής και φιλοξενίας με αποτέλεσμα ο μεγαλύτερος αριθμός των επισκεπτών (που διέρχονται κυρίως από τον κάθετο άξονα Κομοτηνής-Νυμφαίας) να στρέφεται δυτικά μόλις εισέρχονται στην Εγνατία οδό, αναζητώντας διαμονή στις παραλίες της Καβάλας και της Χαλκιδικής. Για τους παραπάνω λόγους, ο εγκολπισμός του τουρισμού «στο νέο όραμα της σημερινής Πολιτικής Ηγεσίας της ΠΑΜ-Θ, όπως έχει διατυπωθεί στο εγκεκριμένο επιχειρησιακό πρόγραμμα, και συγκεκριμένα «η ανασυγκρότηση του παραγωγικού προτύπου της Περιφέρειας, μεταξύ άλλων, να μετασχηματιστεί σε τουριστικό προορισμό αριστείας» βρίσκει το ΤΕΕ-Θράκης σύμφωνο και αρωγό της στόχευσης αυτής που θεραπεύει μία μακροχρόνια παράλειψη του αναπτυξιακού προσανατολισμού της περιοχής.
ΟΙ ΚΑΘΕΤΟΙ ΑΞΟΝΕΣ 
ΤΗΣ ΠΑΜ-Θ 
Κατά τον ομιλητή του παγκοσμίου συνεδρίου Θρακών, ακόμα και αν οι κάθετοι άξονες που διανοίχθηκαν όλα αυτά χρόνια στην Περιφέρεια, έβγαλαν την περιοχή από την απομόνωση, αποτελούν κάθετοι άξονες διασύνδεσης αστικών κέντρων. «Η ανταγωνιστικότητα μεταξύ των αστικών κέντρων της ΠΑΜ-Θ, οδήγησε στην «πολιτική απόφαση», να διανοιχθούν προς τα βόρεια σύνορα και την βαλκανική ενδοχώρα τόσοι σε αριθμό οδικοί άξονες, όσες ήταν και τα αστικά κέντρα της περιοχής (Δράμα, Ξάνθη, Κομοτηνή και Αλεξανδρούπολη) που συνορεύουν με την Βουλγαρία. Τα τεχνικά κριτήρια που λήφθηκαν υπόψη για τον προσδιορισμό των αξόνων δεν αξιολογήθηκαν, ούτε ως προς την γεωμετρία των οδών αλλά ούτε και ως προς την χωροταξία και την επιτυγχανομένη κυκλοφοριακή διασύνδεση. Η πολιτική κατεύθυνση ?που ορθώς τέθηκε- ήταν οι άξονες αυτοί να συμβάλουν στην σύνδεση της Βαλκανικής ενδοχώρας με το θαλάσσιο μέτωπο του Αιγαίου. Το απλούστατο αυτό χωροταξικό και κυκλοφοριακό κριτήριο που εκφράζει την επιθυμητή πολιτική, δεν υλοποιήθηκε καθώς ο σχεδιασμός της χάραξης των υπόψη οδικών αξόνων ολοκληρώνεται και περατώνεται μέσα στα αντίστοιχα αστικά κέντρα. Συνεπώς αποτελούν κάθετους άξονες διασύνδεσης αστικών κέντρων και όχι άξονες που βελτιώνουν την μεταφορική ικανότητα του δικτύου και που να προσδίδουν πλεονεκτήματα στην φιλοξενούσα περιοχή. Πρέπει επίσης να τονισθεί ότι ο σχεδιασμός αυτός, αφαιρεί τα περιβαλλοντικά πλεονεκτήματα καθώς σχεδιάζεται ως ένα καθαρά οδικό έργο. Η επέκταση του προς τις λιμενικές εγκαταστάσεις θα προσέδιδε περιβαλλοντική διάσταση καθώς το οδικό τμήμα εντάσσεται σε μία συνολικότερη μεταφορική κίνηση η οποία περιέχει μεγάλο θαλάσσιο τμήμα». 
Η ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΟΥ ΤΕΕ ΘΡΑΚΗΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΚΑΘΕΤΟΥΣ 
ΑΞΟΝΕΣ - ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΑΞΟΝΑ ΤΗΣ ΝΥΜΦΑΙΑΣ
Το ΤΕΕ-Θράκης θεωρεί ότι μετά την επιτευχθείσα σε μεγάλο βαθμό άρση της απομόνωσης της Θράκης, επιβάλλεται να αποτελέσει πρωταρχική προτεραιότητα τόσο για την ΠΑΜ-Θ όσο και για την ίδια την χώρα, η ενίσχυση των καθέτων αξόνων με την επέκταση τους ως το θαλάσσιο μέτωπο. Στην κατεύθυνση αυτή θεωρεί ότι είναι απαραίτητη η αξιολόγηση και η κατάταξη κατά σπουδαιότητα και χρησιμότητα των καθέτων αξόνων, προκειμένου να επιτευχθεί η αποφυγή ημιτελειωμένων έργων και η αναποτελεσματική διασπορά οικονομικών πόρων. Από την άποψη αυτή είναι προφανές ότι ο άξονας Αλεξανδρούπολης-Ορμενίου υπερέχει των υπολοίπων, για τον λόγο ότι έχει τα χαρακτηριστικά να μετεξελιχθεί από άξονα ενδοπεριφερειακής εμβέλειας σε διευρωπαϊκό αναπτυξιακό άξονα με την άμεση σύνδεσή του με τον Διευρωπαϊκό Διάδρομο Orient/ East Corridor. Επίσης, καθώς από τη μέχρι σήμερα λειτουργία του ο άξονας Κομοτηνής ? Νυμφαίας αναδεικνύεται ως ο βασικός άξονας εισροής τουριστικών ροών στην ΠΑΜΘ από τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, αλλά και το αδιαμφισβήτητο γεγονός, ότι η λογική των οδικών μεταφορών για όλες τις πόλεις της Ανατ. Μακεδονίας και Θράκης προς τις χώρες της Βαλκανικής, αλλά και αντιστρόφως ανατρέπεται από την κατασκευή του κάθετου αυτού άξονα, μειώνοντας εντυπωσιακά τις αποστάσεις τους από όλα τα αστικά κέντρα της Βουλγαρίας επιβεβαιώνει την υπεροχή και την προτεραιότητα ολοκλήρωσης του άξονα αυτού, έναντι των άλλων δύο αξόνων και προκαλεί ταυτόχρονα την άμεση ανάγκη εκπόνησης μελέτης σκοπιμότητας, της κατασκευής παράλληλης σιδηροδρομικής διασύνδεσης.
Στο κομμάτι της οικιστικής οργάνωσης ο κ. Παπαθανασίου τόνισε πως η χώρα μέχρι πρόσφατα, στερούνταν παντελώς χωροταξικού σχεδιασμού. Το 2003 εγκρίθηκαν για πρώτη φορά τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια όπως και αυτό της ΠΑΜ-Θ, ενώ το 2008 το Γενικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Ανάπτυξης(ΓΠΧΣΑΑ) καθώς και τα ειδικά του Τουρισμού, της Βιομηχανίας και των Ανανεώσιμων Μορφών Ενέργειας. Σύμφωνα με το ΓΠΧΣΑΑ η πόλοι ανάπτυξης της Χώρας κατατάχθηκαν σε τέσσερες ιεραρχημένες κατηγορίες αστικών κάντρων. Στους πέντε πρωτεύοντες εθνικούς πόλους κατατάχθηκε και το Δίπολο Αλεξανδρούπολης ? Κομοτηνής. Την ίδια ώρα το ζήτημα που έχει αναδειχθεί από την διαβούλευση με τους φορείς,  η οποία έχει ήδη ολοκληρωθεί και το Περιφερειακό Συμβούλιο της ΠΑΜ-Θ θα αποφασίσει σχετικά σε σύγκλισή του στα μέσα της επόμενης εβδομάδας είναι ότι οι φορείς της Ανατολικής Μακεδονίας έχουν αναδείξει σε πρώτο διεκδικητικό αίτημα τους, τη δημιουργία και δεύτερου Εθνικού πόλου εντός της ΠΑΜ-Θ το δίπολο Καβάλας-Δράμας.  «Είναι προφανές ότι η συνύπαρξη δύο εθνικών πόλων στα διοικητικά όρια μίας Περιφέρειας αποδομεί και μάλιστα εκ θεμελίων, την ύπαρξη του θεσμοθετημένου τρόπου Εθνικής Χωροταξικής Οργάνωσης», τόνισε ο Νίκος Παπαθασίου. 


Καταλήγοντας ο πρόεδρος του ΤΕΕ Θράκης τόνισε πως στην Περιφέρεια μας σε πολλές περιπτώσεις επικράτησε η ένταξη προτάσεων μετά από πολιτικές και τοπικιστικές πιέσεις στα υπό κατάρτιση Επιχειρησιακά Προγράμματα των Φορέων (ΟΤΑ, Περιφέρειας, Κυβέρνησης κλπ), σαν απλή καταγραφή δίχως να προηγηθεί αξιολόγηση και ιεράρχηση. Πρόταση του ΤΕΕ Θράκης είναι η ανάγκη παρακολούθησης όλων των πράξεων που υλοποιούνται στην ΠΑΜ-Θ, ανεξάρτητα από την πηγή χρηματοδότησης και τον φορέα υλοποίησης, από ένα κοινό μηχανισμό, που θα περιλαμβάνει παρακολούθηση των πράξεων, όχι μόνο σε όρους προϋπολογισμού και πληρωμών αλλά και σε επίπεδο δεικτών εκροών και αποτελέσματος. Επιπλέον το ΤΕΕ Θράκης έχει καταλήξει στην αναθεώρηση της αρχικής του θέσης αναφορικά με το σιδηροδρομικό δίκτυο της περιοχής. Η προτεραιότητα που είχε διατυπωθεί μέχρι πρόσφατα αναφορικά με την σύνδεση με την γραμμή Θεσσαλονίκη ? Καβάλα ? Τοξότες και η διαμόρφωση μιας Σιδηροδρομικής Εγνατίας, έχει αντικατασταθεί στην παρούσα φάση με την προώθηση σε πρώτη φάση της ανάπτυξης του τμήματος Αλεξανδρούπολη ? Ορμένιο και την βελτίωση της προσβασιμότητας του ανωτέρω άξονα προς τις λιμενικές εγκαταστάσεις καθώς και την επέκταση τους. Κλείνοντας ο κ. Παπαθανασίου δεν παρέλειψε να τονίσει ότι εάν τελικά επιτραπεί η εξόρυξη χρυσού, ακυρώνεται στον μεγαλύτερο βαθμό οι προοπτικές και οι στρατηγικές ανάπτυξης.  «Τον αγώνα αυτό, μέχρι στιγμής τον κερδίζουμε μόνο με τις δικές μας δυνάμεις ενάντια σε όλες τις κυβερνήσεις. Και έτσι πρέπει να παραμείνουμε ενωμένοι και αδιαπραγμάτευτοι σε πολιτικές πιέσεις και αντισταθμιστικές παροχές». Αυτά τόνισε ο κ. Παπαθανασίου προβλέποντας ότι οι χρυσοθήρες θα επιστρέψουν και οι Θρακιώτες θα πρέπει να προστατέψουν τον τόπο τους.