Ο θύτης, το θύμα και ο μάρτυρας του εκφοβισμού

Ένα λαϊκό δικαστήριο επιχειρείται να στηθεί γύρω από την υπόθεση του Βαγγέλη Γιακουμάκη, του 20χρονου φοιτητή που εντοπίστηκε τελικά νεκρός μετά την εξαφάνιση του. Ο νεαρός, σύμφωνα με τον ιατροδικαστή που εξέτασε τη σωρό του, φαίνεται πως αυτοκτόνησε, αλλά η πολιτεία όλα δείχνουν πως στερείται το νομικό πλαίσιο για να στριμώξει τους ηθικούς αυτουργούς,  τους ανθρώπους που τον οδήγησαν στην αυτοκτονία. Σε «αιμορροϊκό σοκ από τραύμα στο δεξιό επικάρπιο», όπως μνημονεύεται στην ιατροδικαστική έκθεση, αποδίδεται ο θάνατος του Βαγγέλη Γιακουμάκη, ο οποίος είχε εξαφανισθεί στις 6 Φεβρουαρίου και βρέθηκε νεκρός σε απόσταση μόλις 800 μέτρων από τη σχολή όπου φοιτούσε. Οι ιστολογικές εξετάσεις και το τεστ DNA ταυτοποίησαν ότι η σορός ανήκει στον Βαγγέλη Γιακουμάκη.

Νομικοί επισημαίνουν ότι «από τη δικογραφία προσδιορίζεται ζήτημα σειράς αδικημάτων για σωματικές βλάβες και κακοποίηση, για πρόκληση ψυχικής οδύνης και άλλα εναντίον των Κρητικών φοιτητών. Για αυτό αναμένεται να δημιουργηθεί νέος δικαστικός φάκελος.  Όμως με τα μέχρι στιγμής στοιχεία αλλά και τα δεδομένα της ελληνικής νομοθεσίας, δεν μπορούν να στοιχειοθετηθούν, όπως πιστεύουν πολλοί, κατηγορίες σε κάποια πρόσωπα για ώθηση σε αυτοχειρία. Έχουν υπάρξει δεκάδες αυτοκτονίες από θύματα τοκογλυφίας τα οποία απέδωσαν ευθύνες σε συγκεκριμένα άτομα με σημειώματα που είχαν αφήσει. Συν τοις άλλοις έχουν καταγραφεί δεκάδες αυτοκτονίες σε στρατόπεδα όπου οι αυτόχειρες μιλούσαν για καψώνια. Επιπλέον και προσφάτως υπήρχαν αναφορές για ευθύνες πολιτικών σε απονενοημένα διαβήματα θυμάτων της κρίσης. Όμως παρ’ ότι γίνεται συχνά λόγος για ηθικούς αυτουργούς σε αυτοκτονίες, αυτό δεν τεκμηριώνεται νομικά. Δεν μπορεί να προκύψει ότι αυτός που πίεζε κάποιον επεδίωκε να τον αναγκάσει να προχωρήσει σε πράξη αυτοχειρίας. Η μόνη τέτοια περίπτωση προσδιορισμού ηθικής αυτουργίας σε αυτοκτονία θα ήταν κάποιος να ζητούσε και να επέβαλε στον άλλο να βάλει τέλος στη ζωή του. 

Από την έρευνα στη Γαλακτοκομική Σχολή Ιωαννίνων προέκυψε ότι ο  Βαγγέλης Γιακουμάκης έπεσε θύμα εκφοβισμού από τους συμφοιτητές τους. Η κακοποίηση που υφίστατο θεωρείται ότι έπαιξε σοβαρό ρόλο στην ψυχολογία του Βαγγέλη σε συνδυασμό και με τους κακούς βαθμούς που είχε πάρει. «Έχει τεκμηριωθεί επαρκώς επιστημονικά ότι τα παιδιά που πέφτουν θύματα σχολικού εκφοβισμού διατηρούν ψυχικές διαταραχές πολλές φορές και στην ενήλικη ζωή τους. Είναι ένα γεγονός για το οποίο συνήθως δεν μιλούν, αλλά το κρύβουν μέσα τους, κι αυτό είναι που κάνει πιο δύσκολη την επούλωση των τραυμάτων τους», είπε ο ψυχίατρος – ψυχαναλυτής Γκάρο Εσαγιάν, μιλώντας στο ράδιο Χρόνος 87,5 fm για το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού, bullying όπως είναι ευρέως γνωστό. Ο σχολικός εκφοβισμός είναι θέμα με το οποίο ασχολείται με παρεμβάσεις και στο σχολικό περιβάλλον το Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Ροδόπης «Ορφέας», επιστημονικός υπεύθυνος του οποίου είναι ο κ. Εσαγιάν. «Εμείς με τα προγράμματά μας, αυτό που προσπαθούμε να κάνουμε είναι να ευαισθητοποιήσουμε τα παιδιά, την σχολική κοινότητα, τους εκπαιδευτικούς, τους γονείς και όλους όσοι εμπλέκονται στη ζωή του παιδιού, πως αυτό είναι ένα φαινόμενο που συμβαίνει στη ζωή, και όταν γινόμαστε μάρτυρες πρέπει να το καταπολεμούμε». 

Αναλύοντας το προφίλ θύτη και θύματος του bullying  ο κ. Εσαγιάν τόνισε πως είναι συγκεκριμένες προσωπικότητες που υποδύονται αυτούς του ρόλους (θύτες), όπως είναι επίσης συγκεκριμένα και τα χαρακτηριστικά των παιδιών που πέφτουν θύματα του εκφοβισμού. «Τα θύματα είναι συνήθως συνεσταλμένα παιδιά, όχι τόσο κοινωνικά επιδέξια, παιδιά που αγαπούν τα γράμματα και έχουν επενδύσει περισσότερο στην γνώση και στην μόρφωση και όχι τόσο στις φιλίες και στις συναναστροφές. Και υπάρχουν και οι μάρτυρες της ιστορίας, που είναι απαραίτητο στοιχείο του σχολικού εκφοβισμού, το να δουν και οι άλλοι ότι εγώ αυτόν εδώ τον βασανίζω και τον βάζω σε μια δεινή θέση». 

Η καταγραφή αυτών των περιστατικών είναι δύσκολη, παραδέχθηκε ο επιστήμονας και τόνισε πως παραμένουν δύσκολες ακόμα και με την ίδρυση και λειτουργία Παρατηρητηρίου για το σχολικό εκφοβισμό στην περιοχή μας. Τα παιδιά έχουν την τάση να καλύπτουν τις υποθέσεις αυτές και δυστυχώς αυτό εντείνει το πρόβλημα.  «Το σχολείο πέρα από το ρόλο τους σαν πηγή γνώσης και εκπαίδευσης, είναι ένα πλαίσιο που καλείται ο μαθητής να διαχειριστεί και δύο από τα βασικά του ένστικτα που καλείται να τα τιθασεύσει, για να γίνει ένας πολιτισμένος άνθρωπος. Αυτά είναι η σεξουαλικότητα και η επιθετικότητα. Ο εκφοβισμός έχει να κάνει πρωτίστως με την επιθετική συμπεριφορά, που ελλοχεύει σε όλους μέσα μας και στην καλύτερη περίπτωση την μετουσιώνουμε σε κοινωνικά αποδεκτές συμπεριφορές, ενώ στη χειρότερη την εκφράζουμε με την μορφή της ωμής βίας.  Ένα σχολείο που δεν είναι ανθρωποκεντρικό, δεν είναι συνδεδεμένο με την πραγματικότητα, που βασίζεται κυρίως στην μετάδοση στείρας γνώσης χωρίς βιωματικό χαρακτήρα, αυτά τα χαρακτηριστικά βοηθούν και εγκυμονούν τον κίνδυνο της επιδείνωσης του φαινομένου», είπε ο κ. Εσαγιάν. 

Για την καταπολέμηση του φαινομένου υπάρχουν ειδικά προγράμματα ωστόσο όπως επεσήμανε και ο κ. Εσαγιάν η λύση θα έρθει από τη συνεχή παρουσία ειδικών επιστημόνων (ψυχολόγων- κοινωνικών λειτουργών). Οι ειδικοί αυτοί θα κληθούν να στηρίξουν την εκπαιδευτική κοινότητα στην καθημερινή λειτουργία της. Οι εκπαιδευτικοί δυστυχώς δεν έχουν την κατάλληλη επιστημονική υποστήριξη προς αυτή την κατεύθυνση.