Ο μοναδικός αγγειοπλάστης της Θάσου

Το εργαστήριο του Κωστή Χρυσόγελου στον Λιμένα της Θάσου, χτισμένο δίπλα στη θάλασσα, γίνεται πόλος έλξης δεκάδων επισκεπτών κάθε χρόνο, συνυφαίνοντας με μοναδικό τρόπο τέχνη και παράδοση. Όλοι τον γνωρίζουν στο νησί. Ας τον γνωρίσουμε και εμείς. Βγαίνοντας από τον Λιμένα και κατευθυνόμενοι προς τον Παχύ, στο δεξί μας χέρι μέσα σε ένα δρομάκι που οδηγεί στην παραλία, βλέπουμε ένα πετρόχτιστο κτίριο που θα κεντρίσει αμέσως την προσοχή μας με την παραδοσιακή αρχιτεκτονική του, αλλά και την απλότητά του. Είναι προσβάσιμο από το λιμάνι και με τα πόδια, ακολουθώντας αρχικά τον κεντρικό δρόμο και στη συνέχεια ένα παραθαλάσσιο δρομάκι. Πινακίδες, που μας κατευθύνουν, υπάρχουν σε όλο το μήκος της διαδρομής. Εκεί, λοιπόν, θα βρούμε το εργαστήριο αγγειοπλαστικής του κ. Κωστή Χρυσόγελου, γνωστό και ως «Costis Pottery».

106 χρόνια ιστορίας

Τον βρήκαμε να δουλεύει στον παραδοσιακό ποδοκίνητο τροχό και τον διακόψαμε για λίγο. «Το εργαστήριο χτίσθηκε το 1908, όταν ο παππούς μου ήρθε από τη Σίφνο. Στη Σίφνο υπήρχαν τότε γύρω στα 95 εργαστήρια. Αν και είναι ένα μικρό νησί, έχει παράδοση στα κεραμικά. Επειδή οι αγγειοπλάστες είχαν ανταγωνισμό άρχισαν να φεύγουν από το νησί και να ψάχνουν να βρουν μέρη όπου δεν υπήρχαν εργαστήρια», ανέφερε ο κ. Κωστής. 

Παλιότερα το εργαστήριο ήταν μια βιοτεχνία. Αυτό που βλέπουμε σήμερα είναι το ένα τέταρτο αυτού που υπήρχε πριν από μερικές δεκαετίες. Δούλευαν πολλοί τότε. Εκτός από τους πέντε τροχούς δούλευαν και δέκα εργάτες. Άλλοι κουβαλούσαν χώμα από το βουνό με τα ζώα, άλλοι κουβαλούσαν ξύλα για τον φούρνο, άλλοι έκαναν πηλό. «Τον πηλό τον φτιάχναμε μέχρι τελευταία εμείς. Έκαναν τότε όχι τόσο πολύ διακοσμητικά αντικείμενα, αλλά μεγάλα αντικείμενα και χρηστικά», προσθέτει ο κ. Κωστής. Οι στάμνες ήταν απαραίτητες, γιατί δεν υπήρχε ακόμη νερό στο σπίτι. Κατασκεύαζαν μεγάλες λεκάνες για το ζύμωμα του ψωμιού, πιθάρια για ελιές, μπολ, πιάτα και πήλινα για το γιαούρτι μέχρι το1960-65, όταν πλέον σταδιακά άρχισαν να αντικαθίστανται από πλαστικά. 

Επιπλέον, το εργαστήριο διαθέτει διώροφο καμίνι, το οποίο αν και βρίσκεται πια εκτός λειτουργίας, είναι πολύ πιθανό να αποτελεί το μοναδικό στην Ελλάδα. Τα εργαστήρια συνηθίζονταν να χτίζονται κοντά στη θάλασσα για να διευκολύνουν τις μεταφορές, καθώς στις βάρκες μπορούσαν να φορτώνουν περισσότερα αντικείμενα και δεν κινδύνευαν να σπάσουν. Έτσι έστελναν από τη Θάσο πήλινα αντικείμενα στο Πόρτο Λάγος, στην Καβάλα και στην Αλεξανδρούπολη. Ακόμη και μεταξύ των χωριών του νησιού οι μεταφορές πολλές φορές γίνονταν με καΐκια.

Ενώ η ξενάγηση στους χώρους του εργαστηρίου συνεχίζεται, ο κ. Κωστής μας οδηγεί στον χώρο όπου τα αντικείμενα στεγνώνουν και ψήνονται πλέον σε ηλεκτρικούς φούρνους. Σήμερα δουλεύει τόσο με τον παραδοσιακό ποδοκίνητο τροχό όσο και με τον ηλεκτρικό. Ο πρώτος είναι κατάλληλος για μεγάλα αντικείμενα, δεν κάνει θόρυβο και ελέγχεται πιο εύκολα, ενώ ο δεύτερος είναι πιο γρήγορος και ξεκούραστος, ιδανικός για μικρά αντικείμενα. Αφού ο πηλός αποκτήσει σχήμα και γίνουν τα αντικείμενα, αυτά πρέπει να στεγνώσουν και στη συνέχεια να ψηθούν δύο φορές. «Όταν ψήσουμε το κεραμικό μία φορά στους 940˚C το γιαλώνουμε και ξαναπάει στον φούρνο στους 1090˚C. Τις γκλαζούρες τις κάνω μόνος μου. Χρησιμοποιώ σόδα νατρίου, καολίνη, κουάρτς, λίθιο, ανθρακικό ασβέστιο και βάζω κάποιο οξείδιο για να πάρω χρώμα. Αυτή είναι η βάση μου. Δεν έχω μόλυβδο», επεσήμανε.

Εκείνοι που επισκέπτονται περισσότερο το εργαστήριό του είναι οι ξένοι τουρίστες, ανάμεσα στους οποίους βρίσκονται κυρίως Γερμανοί, Άγγλοι και Αυστριακοί. «Ξέρεις τι κακό έχουμε εδώ στην Ελλάδα; Δεν έχουμε παιδεία. Ξέρεις τι είναι να παρακαλάς στον δήμο να σου δώσει έναν χώρο να κάνεις τζάμπα μαθήματα και να μη θέλουν; Η τέχνη δεν είναι πολυτέλεια. Η τέχνη είναι παιδεία. Ένας λαός που δεν έχει τέχνες είναι για κλοτσιές», τόνισε απογοητευμένος ο κ. Κωστής. 

Φλιτζάνια, φαναράκια, κηροπήγια, πιατέλες, βάζα, διακοσμητικά, πήλινα και χρηστικά αντικείμενα, φτιαγμένα όλα με μεράκι και αγάπη είναι στοιβαγμένα με τάξη στα ράφια. Ο σεβασμός του κ. Κωστή στην παράδοση και η απλότητά του είναι ευδιάκριτα με την πρώτη ματιά. Με τη θάλασσα απέραντη να απλώνεται μπροστά από το εργαστήριο, το τοπίο είναι αδύνατο να αφήσει αδιάφορο τον επισκέπτη.