Ο άνθρωπος που βρίσκεται πίσω από τη δημιουργία του Στρατιωτικού Μουσείου Κομοτηνής

Με 8.000 κειμήλια στην κατοχή του και την επιθυμία αυτά να γίνουν κτήμα όλου του κόσμου, η δημιουργία μουσείων ήταν αναπόφευκτη για τον Βασίλειο Νικόλτσιο, τον άνθρωπο που βρίσκεται πίσω από τη δημιουργία του Στρατιωτικού Μουσείο Κομοτηνής, με σημαντικότερο, όμως σταθμό της ζωής του, το μουσείο Μακεδονικού Αγώνα Θεσσαλονίκης. Ο Βασίλειος Νικόλτσιος γεννήθηκε στην Ηράκλεια Σερρών. Αποφοίτησε από το Φαρμακευτικό Τμήμα της Στρατιωτικής Σχολής Αξιωματικών Σωμάτων και αποστρατεύτηκε το 2002, με αίτησή του, με το βαθμό του Συνταγματάρχη Φαρμακοποιού ε.α. Για περισσότερα από 35 χρόνια ασχολείται με την ιστορική έρευνα, συγκέντρωση, συντήρηση, διάσωση, διαφύλαξη και προβολή ιστορικού υλικού. Έχει στην κατοχή του περισσότερα από 8.000 ιστορικά κειμήλια, με τα οποία έχει οργανώσει περισσότερες από 110 ιστορικές περιοδικές εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Το κύριο μέρος της συλλογής του εκτίθεται στο Πολεμικό Μουσείο / Παράρτημα Θεσσαλονίκης, ενώ κειμήλια της συλλογής του εκτίθενται στο Μουσείο Βαλκανικών Πολέμων στη Γέφυρα Θεσσαλονίκης, στο Μουσείο της Μάχης του Σκρα, στο Μουσείο Επανάστασης 1821 - Εμμανουήλ Παπά Σερρών, στο Πολεμικό Μουσείο Αθηνών, στο Στρατιωτικό Μουσείο Καλαμάτας, στο Στρατιωτικό Μουσείο Χρωμοναστηρίου Ρεθύμνου και στο Μουσείο του Μακεδονικού Αγώνα στη Θεσσαλονίκη.

Για περισσότερα από 15 χρόνια ασχολήθηκε με τη μουσειολογία. Με διαταγή του ΓΕΣ εργάστηκε για την αναβάθμιση όλων των Στρατιωτικών Μουσείων της χώρας και για το σχεδιασμό και τη δημιουργία των νέων Στρατιωτικών Μουσείων (Νυμφαίας, Ρούπελ, Διδυμοτείχου, Στρατιωτικής Κτηνιατρικής Υπηρεσίας, Καλαμάτας, ΕΛΔΥΚ και Χρωμοναστηρίου Ρεθύμνου). Το Μουσείο της μάχης του Σκρα, το Μουσείο Επανάστασης 1821 - Εμμανουήλ Παπά Σερρών, το Ιστορικό - Εθνικό Μουσείο Αναστασίου Λιάσκου, το Ελληνικό Φαρμακευτικό Μουσείο της Θεσσαλονίκης, το Στρατιωτικό Μουσείο Κομοτηνής έγιναν, επίσης, με δικό του σχεδιασμό και επιμέλεια.

Ο Βασίλειος Νικόλτσιος θεωρεί ότι τα μουσεία είναι σαν τα βιβλία, ένα ιστορικό μουσείο είναι σαν ένα ιστορικό βιβλίο, λέει χαρακτηριστικά στο «Χ» στη συνέντευξη που παραχώρησε. 

-Τα μουσεία είναι σαν τα βιβλία, ένα ιστορικό μουσείο είναι σαν ένα ιστορικό βιβλίο. Όσο γνώση μπορείς να πάρεις διαβάζοντας ένα ιστορικό βιβλίο, τόση μπορεί να πάρεις και διαβάζοντας τα κείμενα που υπάρχουν σε έναν ιστορικό μουσείο. Έτσι θεωρώ ότι είναι εντελώς απαραίτητο να τα επισκεπτόμαστε, για να μαθαίνουμε την ιστορία, όχι μόνο την αρχαία και τη βυζαντινή, αλλά και τη νεότερη, και να γνωρίζουμε με πόσους κόπους αποκτήθηκαν αυτά τα εδάφη και με πως έφτασε η Ελλάδα να έχει αυτά τα σύνορα. Γιατί, αν δεν το γνωρίζουμε, ίσως αναγκαστούμε να το ξαναζήσουμε.

-Δημιουργήθηκε το 1982 από μία ομάδα Θεσσαλονικέων που ήθελε να παρουσιάζει τη ιστορία του Μακεδονικού Αγώνα. Μέχρι τότε δεν είχε δημιουργηθεί ένα τέτοιο μουσείο, απλά υπήρχαν σκέψεις για τη δημιουργία και διάφορες ιδιωτικές συλλογές. Όλα αυτά τα κειμήλια ήταν διάσπαρτα, κυρίως στα σπίτια όσων έλαβαν μέρος. Και κάποια στιγμή, όταν δημιουργήθηκε το μουσείο, τα έφεραν εκεί και οι περισσότεροι τα άφησαν μόνιμα στο μουσείο. Τα συντηρήσαμε και τα φέραμε σε μία κατάσταση πολύ καλή. Συγχρόνως έχουμε επεκταθεί και λίγο πιο πριν, δηλαδή συζητάμε μόνο για την περίοδο του μακεδονικού αγώνα αλλά και για τα επαναστατικά κινήματα που έγιναν στη Μακεδονία από το 1821 και μετά. Αυτό έγινε γιατί θέλουμε να αποδείξουμε ότι οι Μακεδόνες με κάθε ευκαιρία, ξεσηκώνονταν εναντίον των Οθωμανών, για να αποκτήσουν την ελευθερία τους. Και βέβαια πηγαίνουμε και λίγο παραπέρα, παρουσιάζοντας την ιστορία των Βαλκανικών Πολέμων κατά τη διάρκεια των οποίων απελευθερώθηκε η Μακεδονία, φτάνοντας μέχρι και τον 1ο Παγκόσμιο Πόλεμο, οπότε στην περιοχή της Θεσσαλονίκης και ευρύτερα της Μακεδονίας δημιουργήθηκε το Μακεδονικό Μέτωπο, από το οποίο έχουμε και τα 100 χρόνια από το 1915, που έγινε η αποβίβαση των Αγγλογάλλων στην Θεσσαλονίκη.

-Βεβαίως, δεν έγινε τίποτα τυχαία και αυτόματα. Κάποιοι το οραματίστηκαν και χρειάστηκε να περιμένουν να ωριμάσει αυτή η σκέψη και η επιθυμία, και όταν ήρθε η κατάλληλη στιγμή το υλοποίησαν και όχι εύκολα από τον καναπέ ή το γραφείο τους, αλλά χρειάστηκε να πολεμήσουν για να υλοποιήσουν το όραμα. Και να δώσουν πολύ τη ζωή τους.

-Τίποτα δεν είναι αυτονόητο. Είναι φοβερό να διαβάζεις για το πώς περνούσαν οι άνθρωποι πριν από 100-125 χρόνια στην Μακεδονία και την Θράκη. Στην Θράκη υπήρχε διπλό πρόβλημα και με τους Οθωμανούς αλλά κυρίως με τους Βουλγάρους, οι οποίοι είχαν μπει μέσα στη Μακεδονία και είχαν πλημμυρίσει όλο τον χώρο με αίμα. Ήθελαν να κατακτήσουν τις ψυχές των Μακεδόνων στον Μακεδονικό Αγώνα και λίγο αργότερα προσπάθησαν να την καταλάβουν κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών πολέμων, και τελικά κατέλαβαν την Ανατολική Μακεδονία και την κράτησαν για ένα χρόνο. Το ίδιο σενάριο επαναλήφθηκε στον πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και στον δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

-Ακριβώς, γιατί δεν ήταν η συνήθης έννοια της κατοχής. Ήθελαν να εκβουλγαρίσουν τον πληθυσμό σε κάθε επίπεδο: εκπαίδευσης, γλώσσας, θρησκείας.

-Αυτό συμβαίνει στα Σκόπια. Έχουν δημιουργήσει ένα μουσείο που το έχουν ονομάσει ως «Μακεδονικού Αγώνα». Στην πραγματικότητα είναι ένα μουσείο μίσους προς την Ελλάδα. Δεν αναφέρονται στην παλιά περίοδο, αλλά στην περίοδο μετά τον Εμφύλιο. Φαντάζομαι ότι κάποια στιγμή θα επεκταθούν και στην παλιά περίοδο, εκεί όμως θα έχουν σοβαρό πρόβλημα και με τους Βουλγάρους, διότι έχουν κυριολεκτικά κλέψει όλη την περίοδο της Βουλγαρικής ιστορίας. Έχουν, δηλαδή, κάνει δικούς τους Βούλγαρους ήρωες και έχουν χτίσει αγάλματα γι’ αυτούς, όπως και για τους δικούς μας.

-Όλοι ξέρουν την πραγματική ιστορική αλήθεια, όμως κάποιοι κάνουν πολιτική. Τους βολεύει να υπάρχει αυτό το κρατίδιο και θέλουν να του δώσουν μια υπόσταση. Αυτοί από την άλλη μεριά ζητούν επιμόνως να πάρουν την ταυτότητα των Μακεδόνων, δηλαδή τη δική μας ταυτότητα. Αν αυτοί λέγονται Μακεδόνες, τότε «εγώ τι θα είμαι;». Στην περιοχή των Σκοπίων υπήρχαν πάντοτε Έλληνες, Τούρκοι, Σέρβοι, Βούλγαροι, Ρομά, Εβραίοι. 

Πάνω από 15 χρόνια ασχοληθήκατε με τη μουσειολογία και εργαστήκατε για την αναβάθμιση όλων των μουσείων της χώρας, ενώ φτιάξατε και το πολεμικό μουσείο Κομοτηνής.

-Είναι δικό μου έργο και ήταν μια επιθυμία του τότε αρχηγού του ΓΕΣ Φράγκου Φραγκούλη, να φτιαχτεί ένα μουσείο σε αυτό το μικρό, αλλά πολύ όμορφο κτίριο στο κέντρο της Κομοτηνής, όπου να παρουσιάζεται η νεότερη ελληνική ιστορία. Έχει δυνατότητα επέκτασης στον πίσω χώρο, γιατί υπάρχει ένα πολύ ωραίο κτίριο ενωμένο. Εγώ είμαι της θεωρίας ότι τα μουσεία είναι σαν τα παιδιά, γεννιούνται και μεγαλώνουν. Έτσι και το στρατιωτικό μουσείο της Κομοτηνής έχει δυνατότητα επέκτασης. Η τοποθεσία στο κέντρο της πόλης είναι ιδανική, γιατί για κάποιον που περπατάει στο κέντρο μπορεί να περάσει και να το δει. 

-Όλοι, κυρίως όμως μαθητές, γιατί και οι δάσκαλοι θεωρούν ότι τα μουσεία είναι βιβλία. Το μάθημα μπορεί να γίνει μέσα στο μουσείο, γατί τα παιδιά έχουν τη δυνατότητα να δουν την κατάσταση της περιόδου και να κάνουν ένα μάθημα που θα τους μείνει αξέχαστο.

-Πάντοτε υπάρχει ανάγκη για ένα ακόμα μουσείο. Η Κομοτηνή είναι ένα πολύ όμορφο και πλούσιο μέρος, που έχει πολύ νεολαία λόγω του πανεπιστημίου. Σαφώς και μπορεί να γίνει ένα μουσείο, ή σύγχρονης τέχνης ή αρχαιολογικό. Η περιοχή έχει και αντικείμενα να αναδείξει και πολύ σπουδαία ιστορία να παρουσιάσει. Τα μουσεία κοσμούν τις πόλεις. 

-Ξεκίνησε από την δημιουργία μιας μεγάλης ιδιωτικής συλλογής. Έχω περισσότερα από 10.000 κειμήλια, τα οποία τα έχω κυρίως στο πολεμικό μουσείο Θεσσαλονίκης αλλά και σε 11 άλλα μουσεία στην Ελλάδα και στην Κύπρο. Γιατί πιστεύω ότι όλα αυτά τα κειμήλια δεν ανήκουν σε εμένα. Μπορεί να είναι δικά μου, αλλά ανήκουν σε όλο τον κόσμο, και όλος ο κόσμος πρέπει να έχει τη δυνατότητα να τα χαίρεται.  

Ο Βασίλειος Νικόλτσιος είναι επίσης  συγγραφέας των έργων: "Λοιπόν, έχουμε πόλεμο! Alors, c'est la guerre - Πεπραγμένα εν μέσω λόγων και εικόνων του '40", Θεσσαλονίκη 2010, "Η προσφορά του Υγειονομικού Σώματος στο "Παλιό" 424 Γενικό Στρατιωτικό Νοσοκομείο Εκπαιδεύσεως", Θεσσαλονίκη 2010, "Η Υγειονομική υπηρεσία των Ενόπλων Δυνάμεων κατά τη διάρκεια του Ελληνοτουρκικού πολέμου του 1897", Θεσσαλονίκη 2008, "Τα όπλα του Μακεδονικού Αγώνα 1904 - 1908", Θεσσαλονίκη 2008, "Η προσφορά της Υγειονομικής Υπηρεσίας των Ενόπλων Δυνάμεων στη Μικρασιατική Εκστρατεία", Θεσσαλονίκη 2006, "Το οχυρό Ρούπελ, Απρίλιος 1941, μέρες δόξας", Θεσσαλονίκη 2006, "Οχυρό Ρούπελ", Θεσσαλονίκη 2005, "Η προσφορά των Υγειονομικών Αξιωματικών στο Μακεδονικό Αγώνα 1904 - 08", Θεσσαλονίκη 2004, "65+1 Ιστορικά Μουσεία της Ελλάδας", Θεσσαλονίκη 2004, "Από το Σαραντάπορο στη Θεσσαλονίκη", Θεσσαλονίκη 2002, "Ρούπελ, το οχυρό της ιστορίας και της μνήμης", Αθήνα 2002, "Η συμβολή της Υγειονομικής Υπηρεσίας των Ενόπλων Δυνάμεων στην Εποποιία 1940-44", Θεσσαλονίκη 2000.