Ναγκόρνο Καραμπάχ με το χέρι στην σκανδάλη?

Το να βρεθείς στο Ναγκόρνο Καραμπάζ είναι μια περιπέτεια που ξεκινά από την θέλησή σου να μισθώσεις ταξί και να ακολουθήσεις το μοναδικό ασφάλτινο δρόμο που συνδέει την Αρμενία με την χώρα αυτή θύλακα μόνιμων συγκρούσεων και εχθροπραξιών με το Αζερμπαϊτζάν και την μοναδική φυσική οδική οδό με το Ιράν κι άλλες χώρες της Ασίας. Μόλις λοιπόν κλείστηκε η συμφωνία 150 ευρώ πάνε έλα 11 ώρες διαδρομής και διάνυσης 1000 περίπου χιλιομέτρων με επίσκεψη σε χωριά και τα πιο χαρακτηριστικά και αξιόλογα σημεία  το όνειρο γίνεται πραγματικότητα. 

Διασχίζουμε τεράστια βουνά, έχοντας παράλληλα το χιονισμένο Αραράτ, περνάμε από φαλακρά πέτρινα συμπλέγματα, από πράσινα οροπέδια, και λιγοστές πεδιάδες για να φτάσουμε σ΄ένα σημείο όπου οι σημαίες που κυματίζουν κι ένα υποτυπώδες κτήριο με ένα καφέ και το «καλώς ήρθατε» σε μια γλώσσα σαν ιερογλυφικά,  προμηνύουν ότι μπαίνουμε σε άλλη χώρα. Γρήγορος έλεγχος, η υπόμνηση να πάρουμε βίζα από το υπουργείο Εξωτερικών όταν φθάσουμε στην πρωβτέυουσα Στεπανακερτ μας δημιουργούν ένα άγχος διαφορετικά δεν θα μπορέσουμε να φύγουμε. 

Το Ναγκόρνο Καραμπάχ καταθλιπτικό σε όλα του…Κάποια φτωχικά πανό προμηνύουν τις δημοτικές εκλογές όπως και οι αφίσες περιορισμένες σε κτήρια και κάποια κομματικά γραφεία ενώ στους δρόμου σε πινακίδες αναγράφονται τα ονόματα των χορηγών που χρηματοδοτούν την ασφάλτινη συντήρησή τους. 

Τελείως πρωτότυπο, πρέπει όμως να βρεθούν πολλοί για το οδικό δίκτυο είναι πολύ εγκαταλελειμμένο. Αυτό που κάνει εντύπωση στον επισκέπτη είναι ο στρατός που κυκλοφορεί,  τα στρατιωτικά οχήματα παντού κάθε τύπου, ένας λαός με το χέρι στην σκανδάλι.  Η ανησυχία έντονη και οι εχθροπραξίες με τους Αζέρους παρά την ειρήνη σχεδόν καθημερτινές.. Οιταραχές μαίνονται στη γραμμή του μετώπου του Ναγκόρνο-Καραμπάχ αφού η  περιοχή αποτελεί μήλον της έριδος από την Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν, δύο πρώην σοβιετικές δημοκρατίες του Καυκάσου, από τα τέλη της δεκαετίας του 1980. Το Ναγκόρνο-Καραμπάχ είναι μια ορεινή, ντε φάκτο αυτόνομη περιοχή η οποία από τη σοβιετική εποχή αποτελεί τμήμα του Αζερμπαϊτζάν και έχει πληθυσμό στην πλειοψηφία του αρμενικό, ήταν το μήλο της έριδος ενός πολέμου που στοίχισε τη ζωή 30.000 ανθρώπων και προκάλεσε εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες μεταξύ 1988 και 1994. 

Εκεχειρία υπογράφηκε το 1994, ωστόσο το Μπακού και το Ερεβάν δεν καταλήγουν σε συμφωνία για το καθεστώς της περιοχής, η οποία παραμένει αιτία έντασης στο Νότιο Καύκασο, περιοχή στρατηγικής σημασίας μεταξύ του Ιράν, της Ρωσίας και της Τουρκίας. Μαθαίνουμε ότι στις 7 Ιουλίου 1923 ιδρύθηκε Αυτόνομη περιοχή του Ναγκόρνο-Καραμπάχ (NKAO) στο ορεινό τμήμα του Καραμπάχ όπου η πλειοψηφία του πληθυσμού ήταν Αρμένιοι. Η πόλη της Khankandi ορίστηκε ως διοικητικό κέντρο της αυτόνομης περιοχής. Τον Σεπτέμβριο του 1923 η ονομασία της πόλης άλλαξε σε Stepanakert και πήρε το όνομα του ηγέτη των μπολσεβίκων Stepan Shaumian (ντασνάκ). Το κέντρο της πρωτεύουσας Στεπανακέρτ με το κοινοβούλιο και τα υπουργεία το μέγαρο της δικαιοσύνης και τις πλατείες θυμίζει λίγο πρωτεύουσα μόλις όμως ξεφύγεις ελάχιστα τα κτήρια, οι θλιμμένες πολυκατοικίες με τα δεκάδες κάτοπτρα, ασοβάντιστες και με διαμερίσματα κουτιά, οι στενοί δρόμοι και τα μικρομάγαζα δείχνουν ένα λαό φτωχό και στερημένο που όμως αντιστέκεται και πολεμά για τις επιλογές του. 

Μνημεία με θανάτους Αρμενίων και τανκ, στο δρόμο υπενθυμίζουν μάχες και ταραχές, ενώ η καθημερινότητα χαρακτηρίζεται από μια υπόκωφη ηρεμία που ανα πάσα στιγμή μπορεί να τιναχθεί στον αέρα. Όλοι είναι πανέτοιμοι. Εκκλησιές εντυπωσιακές και περίλαμπρες πραγματικά σε καθηλώνουν όπως και ο κόσμος που εναποθέτει την ελπίδα του στο Χριστό. Οι γιγαντοαφίσες στους δρόμους εξυμνούν την ανδρεία ου στρατού, τα ηρώα γεμάτα στεφάνια με λουλούδια για την γενοκτονία των Αρμενίων, τοπικά ποτά το φημισμένο κοντά και κάποια άλλα οι μοναδικές διαφημίσεις με κάποιες εταιρίες κινητής τηλεφωνίας. Η προεκλογική περίοδος είναι ήπια και συντηρητική γίνεται περισσότερο με φυλλάδια και έντυπο υλικό με επισκέψεις των υποψηφίων που δέχονται να μας μιλήσουν να φωτογραφηθούν?

Οι κάτοικοι είναι ευγενικοί, οι πωλήτριες στο σούπερ μάρκετ που δουλεύει και την Κυριακή, η αγορά κανονικά ανοικτή και οι οικογένειες απολαμβάνουν βόλτες στο κέντρο μαζί με τους εξοδούχους στρατιώτες που είναι άπαντες με τις στολές τους. Τουρισμός ελάχιστος κάποιοι Ρώσοι νεαροί μόνο! Εξ άλλου είναι και το απίθανο όποιος επισκεφθεί το Ναγκόρνο Καραμπάχ μπαίνει στην μαύρη λίστα και δεν μπορεί να επισκεφθεί  μετά το Αζερμπαϊτζάν. Εγώ δεν έχω τέτοιο θέμα αφού στο Μπακού βρέθηκα στα πλαίσια επίσημης αποστολής με τον τότε Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωστή Στεφανόπουλο  πριν χρόνια και δεν θα μ΄ ένδιέφερε ένα ακόμη ταξίδι. Πάντως τα ίχνη του πολέμου τα κατεστραμμένα κτήρια μπορείς  να τα δεις αν ξεφύγεις από το κέντρο των πόλεων?

Το Ναγκόρνο Καραμπάχ δεν είναι αναγνωρισμένο κράτος και ουσιαστικά το αναγνωρίζει μόνο η Αρμενία, οι υπόλοιπες χώρες το θεωρούν μέρος του Αζερμπαϊτζάν υπό κατοχή. Έχει όμως την δική του κυβέρνηση, τους δικούς του νόμους, οι κάτοικοί του όμως όλοι είναι Αρμένιοι, μιλούν αρμενικά και ρωσικά, χρησιμοποιούν το αρμένικο νόμισμα και η αυτοδιάθεσή τους είναι στο πλευρό της Αρμενίας. Πηγαίνουμε στα πιο χαρακτηριστικά μνημεία στον παππού και την γιαγιά, παίρνουμε αναμνηστικά, μαγνητάκια, βγάζουμε άπειρες φωτογραφίες και μιλάμε με τον κόσμο που είναι φιλικός προς τους ξένους. Υπάρχουν ολόκληρα χωριά γυναικών δίχως άνδρες αφού σκοτώθηκαν στον πόλεμο?