Μόλις μισό δις ευρώ για τη φτωχότερη περιφέρεια της Ευρώπης

Συνολικά 507 εκατ. ευρώ, από τα οποία απομένουν 400 εκατ. ευρώ θα προέλθουν από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Περιφέρειας(ΠΕΠ) Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης για την περίοδο 2014-2020. Το περιφερειακό συμβούλιο της ΑΜΘ ενέκρινε το τελικό κείμενο του ΠΕΠ, κατά πλειοψηφία στην συνεδρίαση του, το βράδυ της Δευτέρας.  Το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα (ΠΕΠ) Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης (ΑΜΘ) 2014- 2020 θα στηρίξει την αναπτυξιακή στρατηγικής της Περιφέρειας ΑΜΘ, και θα συμβάλλει τόσο στο Σύμφωνο Εταιρικής Σχέσης (ΣΕΣ) της Ελλάδος, όσο και στην Ευρωπαϊκή Στρατηγική «Ευρώπη 2020». Οι κύριες προτεραιότητες του προγράμματος έχουν επιλεγεί κατόπιν εκτεταμένης διαβούλευσης τόσο με τους κοινωνικο-οικονομικούς εταίρους όσο και με τα άλλα επιχειρησιακά προγράμματα της περιόδου 2014-2020 που διεξήχθη κατά τη διάρκεια των ετών 2013 και 2014. 

Βασικό χαρακτηριστικό της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας – Θράκης (ΠΑΜΘ), όπως εισηγήθηκαν στη συζήτηση του θέματος οι υπηρεσιακοί παράγοντες, αποτελεί η, ως προς τη χώρα, αλλά και η ως προς την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), συνοριακή της θέση, η οποία μέχρι σχετικά πρόσφατα (1989), επέβαλε σημαντικούς περιορισμούς στην προς βορρά και προς ανατολάς κινητικότητα. Την τελευταία δεκαετία η ΠΑΜΘ μετασχηματίζεται από «ακριτική περιφέρεια» σε «πύλη της χώρας και της EE» μέσω της ολοκλήρωσης της Εγνατίας Οδού και των καθέτων αξόνων της, της διέλευσης από το έδαφός της σημαντικών ενεργειακών δικτύων και μέσω της διεύρυνσης της ΕΕ σε γειτονικά κράτη (Βουλγαρία, Ρουμανία). 

Παρ’ όλα αυτά, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της ΠΑΜΘ δεν έχει καταφέρει να ξεπεράσει το 75% του μέσου όρου της ΕΕ σε όλη την ενδεκαετία 2000-2010. Αυτό οφείλεται στο ότι τα διαρθρωτικά προβλήματα της ΠΑΜΘ δεν έχουν μέχρι σήμερα αντιμετωπισθεί συστηματικά και παρά τις πολιτικές που εφαρμόστηκαν στο παρελθόν. Έτσι, συγκριτικά με τις λοιπές Περιφέρειες της χώρας, η οικονομία της ΠΑΜΘ διακρίνεται από τρία κύρια χαρακτηριστικά: ιστορικά χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, παραδοσιακή παραγωγική δομή με έντονο αγροτικό προσανατολισμό και σημαντική συσσώρευση επενδεδυμένου κεφαλαίου, αλλά κυρίως με τη μορφή υποδομών (μεταφορών και ενέργειας). Στο χώρο της ΠΑΜΘ οι ανισότητες επιμένουν, ενώ η φτώχεια και η ανεργία αυξάνονται, ιδιαίτερα μετά το 2008. Οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης αποτυπώνονται στην απώλεια 34.205 θέσεων εργασίας κατά την περίοδο 2008-2011. Παράλληλα, η συμμετοχή της ΠΑΜΘ στην απασχόληση, συνεχίζει να υπολείπεται τόσο του Ευρωπαϊκού μέσου όρου, όσο και του Εθνικού ενώ είναι ιδιαίτερα χαμηλή στους νέους (έως 24 ετών).

Όσον αφορά στη γεωγραφική θέση της ΠΑΜΘ, επισημάνθηκε ότι τόσο σε σχέση με τα Βαλκάνια και τις Δημοκρατίες της Μαύρης Θάλασσας, όσο και σε σχέση με την Ασιατική Ήπειρο και τη Μεσόγειο παρουσιάζει σημαντικές αναπτυξιακές ευκαιρίες σε 3 τομείς: τις εξαγωγές, τον τουρισμό και την ενέργεια. Από τον περιβάλλοντα γεωγραφικό χώρο ξεχωρίζουν ως εμπορικοί εταίροι η Τουρκία, η Βουλγαρία, η FYROM και η Ρουμανία καθώς αποτελούν σημαντικούς εξαγωγικούς προορισμούς, ενώ πρόσφατα αναπτυσσόμενες αγορές είναι η Γεωργία και το γειτονικό της Αζερμπαϊτζάν, η Μολδαβία, η Ρωσία, ο Λίβανος και η Μάλτα. Από τις χώρες αυτές η Ρωσία παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω του μεγέθους της. Πρόσφατα, οι χώρες της Βαλκανικής και της Μαύρης Θάλασσας καθώς και η γειτονική Τουρκία παρουσίασαν ένα πρόσθετο ενδιαφέρον, καθώς αντιπροσωπεύουν πλέον σημαντικές και ανερχόμενες τουριστικές αγορές.  Σημαντική διευκόλυνση τόσο για τις εξαγωγές όσο και την τουριστική ανάπτυξη αποτελούν τα κατασκευαζόμενα διευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών. Παράλληλα, η διέλευση ενός αγωγού μεταφοράς φυσικού αερίου και η προγραμματιζόμενη ενός δεύτερου (TAP) από την επικράτεια της ΠΑΜΘ παρουσιάζει σημαντικές ευκαιρίες τόσο στον τομέα της παραγωγής ενέργειας, όσο και σε σχέση με τη βελτίωση των οικονομικών συντελεστών των παραγωγικών δραστηριοτήτων.

Πρόθεση της ΠΑΜΘ είναι η αναστροφή του αρνητικού κλίματος που δημιουργήθηκε από την πρόσφατη οικονομική κρίση και η εδραίωση ενός νέου προτύπου ανάπτυξης το οποίο στοχεύει σε «ενδογενή-αυτοτροφοδοτούμενη» και όχι «επιδοτούμενη» ανάπτυξη και βασίζεται στην ανασυγκρότηση του παραγωγικού προτύπου μέσω:

-της αξιοποίησης των διαθέσιμων αλλά ανεκμετάλλευτων περιφερειακών πόρων και υποδομών καθώς και των διαθέσιμων εθνικών, ευρωπαϊκών και ιδιωτικών κεφαλαίων-ώστε να τροφοδοτηθεί βραχυπρόθεσμα η διαδικασία ενεργοποίησης των παραπάνω πόρων και να παραχθεί μακροπρόθεσμα τοπική υπεραξία που θα καταστήσει την αναπτυξιακή διαδικασία «αυτοτροφοδοτούμενη» και της αξιοποίησης του ευρύτερου γεωγραφικού περιβάλλοντος (διασυνοριακή περιοχή, Μεσόγειος, αναδυόμενες αγορές Μαύρης Θάλασσας) και των εδραιωμένων ή δυνητι κών σχέσεων με αυτό. Η υλοποίηση των παραπάνω πρέπει να γίνει μέσω της ενίσχυσης των παραγόντων και διαδικασιών που επηρεάζουν την επιχειρηματική επιτυχία και όχι με κίνητρα που απλώς επηρεάζουν τη χωροθέτηση επιχειρήσεων. Το αναπτυξιακό όραμα της ΠΑΜΘ για το 2020 είναι η «ανασυγκρότηση του παραγωγικού προτύπου της Περιφέρειας ώστε, να μετασχηματιστεί σε τουριστικό προορισμό αριστείας και σημαντικό βιομηχανικό πόλο, αξιοποιώντας το συγκριτικό της πλεονέκτημα στο αγροδιατροφικό σύμπλεγμα, το πλούσιο ενδογενές της δυναμικό, τη γεωγραφική της θέση και προωθώντας την κοινωνική συνοχή με την κινητοποίηση υφισταμένων αλλά και νέων κοινωνικών συλλογικοτήτων», η δε αναπτυξιακή της στρατηγική βασίζεται σε:

-Ενίσχυση επιλεγμένων οικονομικών δραστηριοτήτων με συγκριτικά πλεονεκτήματα ως πυλώνων ανάπτυξης της Περιφέρειας. Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και επιχειρηματικής επιτυχίας μέσα από ταχεία ενσωμάτωση υφιστάμενης τεχνολογίας, παραγωγή εγχώριας καινοτομίας και επέκταση επιχειρήσεων στην αλυσίδα καθετοποίησης και διασύνδεση παραγωγικών δραστηριοτήτων. Βελτίωση της διεθνούς ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων και προώθηση σε νέες αγορές των πλέον εξαγώγιμων προϊόντων/υπηρεσιών.

Το αναπτυξιακό όραμα της ΠΑΜΘ για το 2020 είναι η «ανασυγκρότηση του παραγωγικού προτύπου της Περιφέρειας ώστε, να μετασχηματιστεί σε τουριστικό προορισμό αριστείας και σημαντικό βιομηχανικό πόλο, αξιοποιώντας το συγκριτικό της πλεονέκτημα στο αγροδιατροφικό σύμπλεγμα, το πλούσιο ενδογενές της δυναμικό, τη γεωγραφική της θέση και προωθώντας την κοινωνική συνοχή με την κινητοποίηση υφισταμένων αλλά και νέων κοινωνικών συλλογικοτήτων». Η δε αναπτυξιακή της στρατηγική βασίζεται στους τομείς της οικονομίας, στον κοινωνικό τομέα, τον τομέα του περιβάλλοντος και των υποδομών.  Βασικό άξονα της παραπάνω αναπτυξιακής στρατηγικής αποτελεί η υλοποίηση της στρατηγικής έξυπνης εξειδίκευσης η οποία εκπονήθηκε το διάστημα 2013-2014 με τη συμμετοχή της επιχειρηματικής και της ερευνητικής κοινότητας.

Οι γενικοί στόχοι του ΠΕΠ ΑΜΘ περιλαμβάνουν: τη διεύρυνση της οικονομικής δραστηριότητας, την αύξηση της απασχόλησης, την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής και τη βελτίωση της ελκυστικότητας της ΠΑΜΘ ως τόπο κατοικίας και παραγωγής. Ωστόσο οι πόροι των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων (ΕΔΕΤ) της περιόδου 2014-2020, που αναλογούν στο ΠΕΠ ΑΜΘ, επαρκούν για την επίτευξη μικρού μέρους των παραπάνω στόχων και επομένως θα πρέπει να κατευθυνθούν στην επίτευξη επιλεγμένων ειδικών στόχων υψηλής προτεραιότητας διασφαλίζοντας ταυτόχρονα και τη συμβολή στην πολιτική συνοχής της Κοινότητας. Οι επιλεγμένοι αυτοί στόχοι υψηλής προτεραιότητας περιλαμβάνουν την: Αντιμετώπιση της ανεργίας και της φτώχειας μέσω της επιχειρηματικότητας και μέσω της ένταξης μειονεκτικών ομάδων στην αγορά εργασίας. Αύξηση της ανταγωνιστικότητας της τοπικής αγροτικής οικονομίας μέσω της ανάπτυξης του αγροδιατροφικού τομέα, και της ανταγωνιστικότητας της εγχώριας βιομηχανίας μέσα από την ενσωμάτωση τεχνολογίας, καινοτομίας και την ένταξη σε αλυσίδες αξίας και συνεργατικά σχήματα. Ενίσχυση της εξωστρέφειας του τριτογενή τομέα με βελτίωση της ποιότητας της τουριστικής προσφοράς. Βελτίωση της ποιότητας ζωής και βελτίωση της ικανότητας υποδομών & δομών να στηρίζουν μακροπρόθεσμα την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας, με έμφαση στην ενέργεια (γεωθερμία, βιομάζα), στις μεταφορές (διασύνδεση Εγνατίας, αναβάθμιση οδικών υποδομών), στην υγεία (βελτίωση αποδοτικότητας, κάλυψη υποεξυπηρετούμενων πληθυσμών), στην εκπαίδευση (βελτίωση μορφωτικού επιπέδου, μείωση σχολικής διαρροής) και στις ψηφιακές υπηρεσίες.

- Προώθηση της ισόρροπης ανάπτυξης της ΠΑΜΘ.

-Προστασία του Περιβάλλοντος (αντιμετώπιση πλημμυρών, διαχείριση στερεών αποβλήτων, υδατικών πόρων και προστατευόμενων περιοχών). Οι δράσεις του προγράμματος για την υλοποίηση των στόχων αυτών διαρθρώνονται σε 4 άξονες προτεραιότητας ως εξής: Άξονας Προτεραιότητας 1 (ΕΤΠΑ): Βελτίωση της Ανταγωνιστικότητας της Τοπικής Οικονομίας. Άξονας Προτεραιότητας 2 (ΕΤΠΑ): Βελτίωση της Ελκυστικότητας της Περιφέρειας ως Τόπου Εγκατάστασης Επιχειρήσεων και Ατόμων. Άξονας Προτεραιότητας 3 (ΕΤΠΑ): Υποδομές Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού και Ενίσχυσης Κοινωνικής Συνοχής. Άξονας Προτεραιότητας 4 (ΕΚΤ): Ανάπτυξη Ανθρώπινων Πόρων και Κοινωνική Συνοχή. Η συνολική χρηματοδότηση του προγράμματος ανέρχεται σε 507.739.340 € (ΕΤΠΑ + ΕΚΤ + Εθνική Συμμετοχή) και το ποσοστό συγχρηματοδότησης είναι 85%. 

«Είναι ένα κείμενο που καταρτίστηκε με μακρά διαβούλευση αρχών και φορέων που κατέδειξαν τις ανάγκες,  αλλά παράλληλα σημείωσε και σφάλματα της προηγούμενης περιόδου», είπε ο επικεφαλής της αντιπολίτευσης του περιφερειακού συμβουλίου ΑΜΘ Φώτης Καραλίδης υπερψηφίζοντας το τελικό κείμενο. 

Καταψήφισε ο Κώστας Μορφίδης  ωστόσο στην τοποθέτηση του δε στάθηκε στην ουσία του προγράμματος, αλλά στα χαρακτηριστικά της περιφέρειας μας, όπως αυτά περιγράφονται στο εισαγωγικό σημείωμα. «Τρόμαξα με το ΑΕΠ, τα ποσοστά ανεργίας, ειδικά των νέων. Τρόμαξα όταν είδα ότι είμαστε η περιφέρεια με τους περισσότερους θανάτους σε όλη την Ευρώπη αναλογικά με τον πληθυσμό της, τρόμαξα όταν είδα τα υψηλά ποσοστά της σχολικής διαρροής. Για όλα αυτά το ΠΕΠ θα έπρεπε να είναι ειδικά σχεδιασμένο και επειδή δεν είναι, δε μπορούμε να συναινέσουμε», είπε και καταψήφισε. «Τα λεφτά των κοινοτικών προγραμμάτων, προέρχονται από τον ελληνικό λαό, από τους φόρους, τις περικοπές που έχουν γίνει στους τομείς της υγείας, της παιδείας, της κοινωνικής πρόνοιας κτλ. Γι΄αυτό τα χρήματα αυτά θα πρέπει να κατευθύνονται προς την κατεύθυνση ικανοποίησης σύγχρονων και λαϊκών αναγκών». Αυτά τόνισε στην τοποθέτηση του ο Χρήστος Τρέλλης και καταψήφισε το ΠΕΠ της ΑΜΘ καθώς όπως είπε, «με βάση τις στρατηγικές επιλογές του ΠΕΠ είναι ελάχιστοι οι πόροι που κατευθύνονται στην ικανοποίηση των λαϊκών αναγκών».  Μία ενδιαφέρουσα πρόταση για αξιολόγηση του ΕΣΠΑ 2007-2013 κατέθεσε ο Βασίλης Τραιφόρος. «Είμαστε από τις τελευταίες περιφέρειες της Ευρώπης. Θα έπρεπε να διεκδικήσουμε μεγαλύτερο μερίδιο. Πρέπει όμως να κάνουμε μία αξιολόγηση του προγράμματος, να δούμε που πηγαίνουν αυτά τα λεφτά αλλά και τι ελλείψεις έχουμε». Ο κ. Τραιφόρος υπερψήφισε το ΠΕΠ, όπως και ο Τέρενς Κουίκ ο οποίος ζήτησε μέτρα στήριξης της περιφέρειας μας, παραπέμποντας στο κείμενο που είχε καταλήξει διακομματική επιτροπή της βουλής το 1992. Τέλος κατά του σχεδίου τοποθετήθηκαν οι περιφερειακοί σύμβουλοι της Ελ. Αυγής, καθώς και η επικεφαλής της Οικολογίας Αλληλεγγύης Κατερίνα Γεροστεργίου. 

«Μπορεί κάποιος να έχει αντιρρήσεις, γιατί πολλά από αυτά έρχονται σε φόρμες, αλλά κανένας όμως δεν θα αποτολμούσε να διώξει πόρους. Θέλω να πω ότι, βρήκαμε μια περιφέρεια η οποία είναι περίπου στο 50% του ΑΕΠ των 273 περιφερειών της Ευρώπης. Είναι μια τεράστια πτώση, είναι πολύ χαμηλό το σημείο. Θα επιχειρήσουμε να φύγουμε από την αναδιαρθρωτική αδράνεια. Θα επιχειρήσουμε και επιχειρούμε αναδιάρθρωση. Όχι μόνο με τους πόρους αυτών των προγραμμάτων, που για μένα είναι πολύ λίγοι στο σύνολο του ΑΕΠ της περιφέρειας, που αυτή την ώρα πρέπει να κυμαίνεται κοντά στα 7δις ετησίως, αλλά και με άλλες ενέργειες». Τα παραπάνω είπε ο περιφερειάρχης Γιώργος Παυλίδης και έφερε ως παράδειγμα τη βίζα των 72 ωρών, την οποία διεκδικεί για τους Τούρκους επισκέπτες της η ΑΜΘ. Για το λόγο αυτό μάλιστα σήμερα ο κ. Παυλίδης μεταβαίνει στο τελωνείο των Κήπων.  «Με τη βίζα των 72 ωρών, μπορούμε να εισπράττουμε ετησίως ένα ποσό, που θα είναι ίσο και πολύ μεγαλύτερο με τα έσοδα όλου του ΕΣΠΑ και από όλα τα τομεακά. Θα μπορέσουμε το πετύχουμε; Είναι μια επιδίωξη κι αύριο θα είμαι στους Κήπους γι? αυτό τον λόγο.

Πιέζω προς κάθε κατεύθυνση, να ανοίξουμε στις γύρω αγορές, στις αγορές που είναι κοντά μας. Οι Ρουμάνοι έχουν μια τεράστια διάθεση να έρθουν στην πατρίδα μας. Εμείς πρέπει να τους υποδεχτούμε, να γίνουμε όλοι αγγελιοφόροι αυτής της αγοράς, να μην φεύγει ούτε ένα ευρώ κι αντίθετα να εισέρχονται. Αυτή η προσπάθεια θα πρέπει να είναι καθημερινή. Θα πρέπει να αντιδρούμε σε οτιδήποτε πάει να μας πάρει χρήματα από την τσέπη μας, είτε είναι φοιτητές είτε είναι μειωμένες εντάξεις είτε είναι οτιδήποτε και θα πρέπει να χειροκροτούμε οποιουσδήποτε μας φέρνουν είτε υποδομές είτε επιδομές είτε άλλες εισροές», κατέληξε. Σημειώνεται ότι το ποσό των 400 εκατ. ευρώ ενισχυμένο με τα τομεακά προγράμματα των υπουργείων, φθάνει με πρόχειρους υπολογισμούς το 1 δις ευρώ, χρήματα τα οποία αναμένεται να αξιοποιηθούν για την επόμενη περίοδο στην περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης.