Κώστας Λειβαδάς συνθέτης: Τα τραγούδια πρέπει να είναι οι πρωταγωνιστές

Καλεσμένος στην κεντρική εκδήλωση των νομικάριων που ανταμώνουν μετά από 40 χρόνια, αλλά και ο ίδιος με μνήμες ως φοιτητής του ΔΠΘ ο Κώστας Λειβαδάς, ένας πολύπλευρος συνθέτης ήταν φιλοξενούμενος στο «Χ» μιλώντας για το ελληνικό τραγούδι, για τη δική του διαδρομή και τα όνειρα, για την κρίση και την πολιτική κατάσταση για το «Χ» που μπαίνει στα 50 χρόνια ζωής, αλλά και για την νέα γενιά και τα ακούσματά της.  Ώριμος λόγος, ευγενική ματιά στα πράγματα, μια συνέντευξη που κάνει αίσθηση και επιβεβαιώνει την καλλιτεχνική αξία του Κώστα Λειβαδά που υπόσχεται να μας ξανάρθει.

-Που αλλού εκτός από το σύγχρονο ελληνικό τραγούδι. Πολλές φορές μάλιστα είναι και σύγχρονο ελληνικό λαϊκό τραγούδι αυτό που κάνω. Βέβαια, είναι ένα χαρμάνι από πολλά είδη, πολλές επιρροές. Έχετε απόλυτο δίκαιο, το ένα μου πόδι ήταν πάντα στο ηλεκτρικό τραγούδι και στο ροκ, αλλά το άλλο ήταν στο λαϊκό. Αργότερα, δηλαδή, και σαν ακροατής αφομοίωσα το παλιό καλό ελληνικό  αληθινό έντεχνο ή το λυρικό μας τραγούδι που έχει τεράστια παράδοση. Ωστόσο, επειδή πήγα σε ένα ωδείο που ήταν ο Κώστας Κλάβας διευθυντής και οι πιο πολλοί καθηγητές ήταν άνθρωποι της ενορχήστρωσης του Μάνου Χατζιδάκι, του οποίου η μουσική θα έλεγα ότι ήταν –παράλληλα με όσα συνέβαιναν και άκουγα-λειτούργησε ως  «καταλύτης». 

-Ήταν και θέμα χαρακτήρα, ήταν και θέμα επιλογής, ήταν το ότι πάντα πίστευα ότι τα τραγούδια πρέπει να είναι οι πρωταγωνιστές.  Οπωσδήποτε πρόλαβα μια εποχή στη δισκογραφία, που ήταν τα τελευταία της 4-5 καλά χρόνια, εκεί που έμπαινε οριστικά στην εποχή της εικόνας. Τώρα πια είναι πολύ δύσκολο.

-Ναι, και είναι και πολύ δύσκολο, αν δεν διαχειριστείς την εικόνα σου ή αν δεν υπάρχεις στο youtube ή στο διαδίκτυο, να σε έχει καταγράψει και να σε έχει συνδέσει ο κόσμος. Οπότε τα τελευταία χρόνια, κι εγώ θα έλεγα ότι αναγκάστηκα ή συντονίστηκα με την εποχή για να διαχειριστώ και το δικό μου πρόσωπο σε σχέση με τα τραγούδια. Επίσης, κάτι άλλο αξιοσημείωτο είναι ότι είμαι ο μόνος της γενιάς μου, ότι δούλεψα πάρα πολύ ?εκτός από τους πέντε, έξι προσωπικούς δίσκους και τη μουσική για τηλεόραση και θέατρο- γράφοντας τραγούδια για άλλους.

-Αυτό, βέβαια, φυσικά υπήρχε και στο ενδιαφέρον μου και στην παιδεία που είχα από τους Ρόκερς που αγαπούσα, οι οποίοι όλοι έγραφαν τραγούδια και για άλλους, τουλάχιστον αυτοί που αγαπούσα εγώ. Απλά, επειδή ο όγκος ήταν μεγάλος, πάρα πολλά τραγούδια πχ. το «Για να σε συναντήσω» που λέει ο Λιδάκης, το «Σαν να μην πέρασε μια μέρα» που έχουμε γράψει με τον Γιώργο Δημητριάδη, όλα αυτά τα τραγούδια που θα παίξουμε σήμερα με την Ελένη Τσαλιγοπούλου. Από το «Πιάσε με» και το «Εγώ σ’ αγάπησα εδώ» ως «Τα παιδιά των δρόμων» και το «Είναι εντάξει μαζί μου». Και αναφέρομαι σε κάποια από τα πιο γνωστά. Όλα αυτά τα τραγούδια για άλλους, που καλύπτουν μια γκάμα, ας πούμε από τον Βασίλη Σκουλά και τον Σταύρο Λογαρίδη ως τη Δήμητρα Γαλάνη και τον Σταμάτη Κραουνάκη είναι σχεδόν 150 τραγούδια. Οπότε πώς να συνδέσεις; Δεν γινόταν και αυτό, τώρα μπαίνω σε μια εποχική ηλικία που πιθανώς να κάνω κάποιες εκδόσεις συνολικές τους, μια ανθολογία, μια επιλογή, γιατί ο κόσμος ?τώρα πια στην εποχή που ζούμε και το ξέρετε και ως παραγωγός- που να προλάβει να δει ποιανού είναι το τραγούδι, ποιος κρύβεται πίσω από το τραγούδι. Εμείς ήμασταν γενιές που δεν βλέπαμε ποιοι μουσικοί έπαιζαν (δεν μπορούσαμε).

-Βέβαια.

-Θα ήταν δύσκολο, γιατί όλες αυτές ?σε αυτό ήμουν και τυχερός αλλά και έτοιμος και βοήθησαν και οι συγκυρίες και ο παντοδύναμος- είναι στιγμές πολύ ξεχωριστές και συναντήσεις με συναδέλφους, που οι περισσότεροι ήταν οι μεγαλύτεροι ήρωές μου ή ήξερα τα τραγούδια τους. Ήταν πολύ σημαντικές στιγμές. Βέβαια, η συνεργασία με την Ελένη Τσαλιγοπούλου οπωσδήποτε ξεχωρίζει με την έννοια ότι κρατάει 15 χρόνια και είναι ένας πολύ μεγάλος όγκος τραγουδιών και ζωντανών εμφανίσεων.

Οπότε από αυτή την έννοια θα την ξεχώριζα έτσι κι αλλιώς. Διαφορετικά μόνο στη φετινή χρονιά αν σταθούμε έγινε η «Επιμονή σου» με την Ελεονόρα Ζουγανέλη και ο δίσκος «Μετακόμιση τώρα» που είναι για μένα ένας καινούργιος σταθμός, ειδικά αυτό που έγινε με το τραγούδι «Επιμονή σου» και, επίσης, ταυτόχρονα έκανα και ένα CD, που θα το έχω σήμερα μαζί στην εκδήλωση, το «Γραμμένο με Κόκκινο». 

Θα το έχω εννοώ και για ακροατές ή για θεατές που θα έρθουν. Μια ανθολογία ποίησης, που χρόνια προσπαθούσα να την κάνω και συνδέει μια μεγάλη μεγάλη περιπέτεια και διαδρομή της γλώσσας, από τον Ευριπίδη ως τη Μαρία Κούρση, από τους νεοσυμβολιστές όπως τον Καρυωτάκη, τον Λαπαθιώτη, ως τη δεύτερη ποιητική γενιά και συμμετέχουν από τον Διονύση Σαββόπουλο και τον Ορφέα Περίδη ως τον Πάνο Κατσιμίχα και τον μεγάλο πατριάρχη Χρόνη Αηδονίδη, που ίσως να είναι ένας πραγματικός άγγελος επί γης, δηλαδή ο πιο νέος άνθρωπος που έχω γνωρίσει.

-Ναι, και έχουμε γράψει και ένα τραγούδι μαζί στο νέο δίσκο «Γραμμένο με Κόκκινο», κάτι που αν μου λέγατε παλαιότερα δε θα το πίστευα, γιατί ενδεχομένως να είναι και ο σημαντικότερος Έλληνας τραγουδιστής του αιώνα. 

-Είναι ένα παραδοσιακό λυρικό τραγούδι αλλά είναι γραμμένο πάνω σε ένα ποίημα του Θανάση Κυριαζή, πολύ επηρεασμένο από τη δημοτική μας παράδοση. Το τραγουδάει ο κ. Αηδονίδης με τη χορωδία του σχολείου της Παλήνης και φυσικά σε όλα αυτά που θα βάλει το μεράκι του και το χέρι του, το άρωμα της Θράκης είναι πολύ έντονο.

-Δεν θα άλλαζα κάτι. Να σας πω ότι είναι πολύ σημαντική στιγμή για μένα και διπλή χαρά που θα είμαι σήμερα εδώ και πιστεύω και ξέρω ότι είναι και για την Ελένη αυτό, γιατί είναι ένας σημαντικός σταθμός τα 40 χρόνια ενός Πανεπιστημίου που τελικά εξελίχθηκε σε μια μεγάλη πανεπιστημιακή δύναμη σε αυτή τη χώρα που τόσο δύσκολη είναι η αποκέντρωση και το ρίζωμα εκτός των μεγάλων κέντρων. Και, βέβαια χαιρομαι  που έχω επιλεγεί να υπάρχω και να συνεισφέρω σε αυτή τη βραδιά, δεδομένου του ότι πέρασα μερικά από τα καλύτερά μου χρόνια στην Κομοτηνή, στη Νομική Σχολή και είμαι πολύ χαρούμενος αυτές τις μέρες που ήρθα, που βλέπω πρόσωπα από τότε, από τις αρχές τους 1990, που τα ξέρω αμέσως, να είναι καλά, να είναι μέσα στην πόλη, και πολλούς από τους τότε καθηγητές μου αλλά και φίλους μου Κομοτηναίους. Δεν ξέρω σε σχέση με εκείνα τα χρόνια που ήταν τουλάχιστον για τη δική μου παρέα εντελώς διαφορετικά και μαγικά και ποιητικά τι θα άλλαζα, ούτε ξέρω σήμερα μια παρέα φοιτητών αν πάλι έχει τον ίδιο ρομαντισμό και την ίδια ματιά, αν νιώθει και αισθάνεται καλύτερα ή χειρότερα από εμάς τότε. Σίγουρα, πάντως, σε αυτά τα 23 χρόνια που μεσολάβησαν, αν τα είπα σωστά, από το 1991, η κοινωνία άλλαξε δραματικά, πράγματα που σπέρναμε είτε το καταλαβαίναμε είτε όχι ήρθε ο τρόπος να τα θερίσουμε, ο σκληρότερος τρόπος. Η κοινωνική δικαιοσύνη απειλείται πιο πολύ από ποτέ. Το σύστημα της παιδείας και η δυνατότητα των σχολών, με όλα όσα προηγήθηκαν και με όλα όσα μας περιμένουν ή όλα όσα παραλήφθηκαν, τρίζει συθέμελα. Και, πιθανώς, ας πούμε, αν ήταν στο χέρι μου θεωρητικά, όπως και στο δικό σας φαντάζομαι και σε άλλων, πολλά πράγματα να είχαμε σπεύσει να τα προλάβουμε όσο γίνεται.

-Να σας πω κάτι, το αντανακλαστικό του τραγουδοποιού, αν ενδιαφέρεται για τον άνθρωπο της διπλανής πόρτας, αν υπάρχει μέσα του το λαϊκό αίσθημα και αν ζει μια ανάλογη ζωή, πολλές φορές βέβαια για να μην είμαι υπερβολικός, το ταλέντο είναι πολύ μεγάλο και μπορεί κάποιος να το κάνει και χωρίς να το ζει ή χωρίς να συμμετέχει, εξ αποστάσεως. Θα έλεγα ότι όλα αυτά τα χρόνια υπάρχουν τραγούδια που μέσα υπήρχαν πάντα ανοίξεις ή ένα δεύτερο πολιτικό επίπεδο, δηλαδή και το τραγούδι «Τα παιδιά των δρόμων» που είπε η Ελένη το 2003, που έλεγε ότι τρέχουν οι ανάγκες μας και πίσω εμείς ή ότι εργοδηγός, βασιλέας, ζητιάνος, πρωθυπουργός καθένας είναι ένας κι ορφανός. 

Από αυτό, μέχρι το «Ο τελευταίος να κλείσει την πόρτα» από το «Πίσω από τη στάχτη» που παίξατε ή το «Σας βαρέθηκα» που είναι σκληρά πολιτικά τραγούδια και ήταν οι ρυθμοί τους, όπως θα καταλαβαίνετε από αυτά που σας λέω, πολύ διαφορετικοί. Ένα μπλουζ, μια ροκ μπαλάντα, μια ηλεκτρική ρούμπα. Θέλω να πω ότι ο στίχος και η γλώσσα είναι το μεγάλο μας όπλο και όχι απαραίτητα ο ρυθμός που θα κάνει τη μεγάλη διαφορά. Ευτυχώς έχουμε παράδοση τα τελευταία 25 χρόνια, η οποία κάποια στιγμή ?μου δίνετε την ευκαιρία τώρα να τα πω- πρέπει να καταγραφεί. Από το «Εθνικό έλλειμμα», το περίφημο τραγούδι του 1994 του Ορφέα Περίδη, μέχρι πολύ πρόσφατα τραγούδια, παρόλο που η εποχή δεν τα αφήνει εύκολα να αναδειχθούν, έχουμε μια τέτοια παράδοση. Το 2007, όταν έκανα το τραγούδι «Κόψε την πείνα σου» που το τραγούδησε ο Μίλτος Πασχαλίδης, η εταιρεία ακόμη έλεγε ότι αυτά είναι πολύ ζοφερά λόγια και σενάρια και είναι ένα βαρύ τραγούδι για να το ακούσει κόσμος.

-Ναι, μακάρι, αυτό εξαρτάται και από εμάς. Οποιοδήποτε τραγούδι προσπαθεί να «ανιχνεύσει» γενικές αλήθειες δεν θα τελειώσει ποτέ, γιατί θα το ξαναβρεί μπροστά του, αφού η φύση του ανθρώπου είναι τέτοια που επαναλαμβάνει αυτά τα λάθη...

-Καταρχήν θα έδινα το γενικό προσκλητήριο για παρόν σήμερα, θα αρχίσουν εκδηλώσεις γύρω στις 8 και μετά θα είναι και η μουσική εκδήλωση που θα παίξουμε μαζί με την Ελένη Τσαλιγοπούλου και δύο εξαίρετους μουσικούς από τη Θεσσαλονίκη, τον Σπύρο Χατζηκωνσταντίνου και τον Δημήτρη Λάππα, γιατί δεν πρέπει να ξεχνάμε οπωσδήποτε από πού ερχόμαστε, για να προσδιορίζουμε καλύτερα το που πάμε. Δηλαδή την πυξίδα την καρδιάς μας και των αξιών μας που έχουμε μέσα μας και είναι ακλόνητες και που στηρίζονται σε σχέσεις δοκιμασμένες από την πατίνα του χρόνου. Μέσα σε αυτή την εικονική πραγματικότητα που δοκιμάζεται τόσο πολύ από τους εξωγενείς παράγοντες, από τον βομβαρδισμό των μίντια, όλων και των ραδιοφωνικών μέσων και των τηλεοράσεων αυτή είναι μία νησίδα ανακούφισης και το κίνητρό μας για το μέλλον, οι αληθινές μας παλιές αγάπες και οι αληθινές μας παλιές φωτιές.

-Και στα 100χρονα εύχομαι, πραγματικά ο «Χρόνος» να πηγαίνει ως όλο και πιο πολύ και να κρατάει γερά και να υπερασπίζεται και τη φωνή -όπως κάναμε και τώρα και ευχαριστώ για την ευκαιρία που μου δώσατε- κάποιων ματιών και κάποιων απόψεων που δεν είναι ούτε στο άσπρο ούτε στο μαύρο, αλλά αγωνιούν για μια σύνθεση πραγμάτων, γιατί δυστυχώς είναι τόσο αμείλικτος ο χρόνος και ο μιντιακός και ο έντυπος που είναι υποχρεωμένος να παίζει συνέχεια με το άσπρο-μαύρο, ενώ υπάρχουν τόσοι δίπλα μας και πολλοί καταπατημένοι και τσαλακωμένοι αυτή την περίοδο, που απλά αναζητούν με αγωνία ένα πάντρεμα απόψεων και μία λύση που συνδυάζει τις ματιές. Και σας ευχαριστώ πολύ για τη φιλοξενία και είμαι πολύ συγκινημένος, γιατί είχα πολύ καιρό να έρθω και σκοπεύω να έρχομαι συχνότερα».