Κλειστά μνημεία, κλειστά καταστήματα

Κλειστά μνημεία, κλειστά καταστήματα. Ο συνειρμός αυτός έρχεται αυθόρμητα όταν περιδιαβαίνεις στο Διδυμότειχο του σήμερα, μία ιστορική πόλη της Θράκης, όπου τίποτα δεν αποτυπώνει την αίγλη της άλλοτε πρωτεύουσας της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, της πόλης που επέλεξε ο Ιωάννης Καντακουζηνός για να στεφτεί αυτοκράτορας και να διαδεχτεί τον Ανδρόνικο Παλαιολόγο το 1341, της πόλης που γίνεται η πρώτη Οθωμανική πρωτεύουσα σε ευρωπαϊκό έδαφος κατά την Οθωμανική περίοδο. Την αίγλη του αυτή ίσως συντηρούν ακόμα τα μνημεία εκείνων των εποχών, σημαντικά ρωμαϊκά, βυζαντινά και οθωμανικά μνημεία, που έχουν όμως αφεθεί στην τύχη τους, να καταρρέουν από το πέρασμα των καιρικών συνθηκών και του χρόνου, ταυτόχρονα με την οικονομία της πόλης και των ανθρώπων της. 

Περπατώντας στον κεντρικό πεζόδρομο της Βενιζέλου, ημέρα αργίας, υψώνουμε το κεφάλι μας για να αντικρίσουμε τον εντυπωσιακό, αν και κατεστραμμένο, μιναρέ από το τέμενος Βαγιαζήτ και στο βάθος το επιβλητικό Κάστρο. Κανονικά η πόλη θα μπορούσε να σφύζει από επισκέπτες μία τέτοια μέρα, σκεφτόμαστε, όμως η πραγματικότητα μας προσγειώνει ανώμαλα στο Διδυμότειχο με τα κλειστά μνημεία και τα κλειστά καταστήματα. Ανηφορίζοντας στον πεζόδρομο δε μπορεί παρά να παρατηρήσει κανείς τα κλειστά καταστήματα, τις επιγραφές ενοικιάζεται και τη σκόνη που έχει καλύψει τις προσόψεις, δείγμα ότι πολλά μαγαζιά του κέντρου, παραμένουν έτσι επί μακρόν. Ορισμένες βιτρίνες έχουν καλυφθεί από ενοικιαστήρια, που μάταια αναζητούν τον επόμενο ενδιαφερόμενο. Ορισμένοι ντόπιοι επαγγελματίες, με προϊόντα ποιότητας, τοπικά και υπηρεσίες, αντέχουν ακόμα σε μία πόλη, που σήμερα στηρίζει την οικονομία της μόνο εκ των έσω και χάρη στους στρατιώτες και φαντάρους, που υπηρετούν εκεί. Οι πρόσφατες ενέργειες του υπουργού Εθνικής Άμυνας να επανδρώσει με στρατιώτες τις μονάδες του Έβρου θέτοντας ένα τέλος στα βύσματα, δίνει μία ανάσα στους επαγγελματίες. Το παραδέχονται άλλωστε και οι ίδιοι, όταν συνομιλούμε μαζί τους σε καφετέρια του κέντρου. 

Οι πελάτες όλοι Έλληνες, ντόπιοι και φαντάροι, στρατιωτικοί, ίσως και κανένας απρόσμενος επισκέπτης, όπως εμείς. Όμως οι τουρίστες του τριημέρου είναι άφαντοι. Γιατί να έρθει κάποιος στο Διδυμότειχο; Τι να δει; Αναρωτιέται ένας φαντάρος δίπλα μας και προσπαθούμε να τον αποστομώσουμε απαριθμώντας τα σημαντικά ρωμαϊκά, βυζαντινά και οθωμανικά μνημεία της περιοχής. Μα είναι κλειστά, καταρρέουν, μας απαντά και μας αποστομώνει αυτός.

Η φράση του ξένου φαντάρου μας ακολουθεί όταν ανηφορίζουμε στον πεζόδρομο της Βενιζέλου και καταλήγουμε στην κεντρική πλατεία για να δούμε το μεγαλύτερο σε έκταση τέμενος (σχεδόν χιλίων τετραγωνικών μέτρων) στο χώρο των Βαλκανίων. Η ανέγερση του Τέμενους Βαγιαζήτ (Μεχμέτ Α') έγινε κατά παραγγελία του σουλτάνου Μεχμέτ, γιου του Βαγιαζήτ το 1367 και εγκαινιάστηκε το Μάρτιο του 1420. Την οικοδόμηση την ανέλαβε ο Καδής του Διδυμοτείχου Σεγίντ Αλί και το μνημείο το έκτισε ο Ντογάν Μπιν Αμπντουλάχ με μηχανικό τον Ιβάζ Μπιν Βαγιαζίτ. Οι τοίχοι του μνημείου έχουν πάχος περίπου 2,50 μ και η κύρια είσοδος είναι στην νότια πλευρά. Στην νοτιοανατολική πλευρά βρίσκεται ο επιβλητικός μιναρές ο οποίος αρχικά είχε ένα εξώστη. Το 1913 οι Τούρκοι πρόσθεσαν δεύτερο εξώστη, ψηλότερα από τον πρώτο ξανακτίζοντας το πάνω μέρος του μιναρέ, το οποίο είχε καταρρεύσει.

Το τέμενος Βαγιαζήτ θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα ισλαμικά μνημεία στην Ευρώπη και είναι κηρυγμένο ως διατηρητέο από το 1946. Η αρχική στέγη του μνημείου (14ου αιώνα) είναι κατασκευασμένη από ξύλο βελανιδιάς και διατηρείται μέχρι σήμερα. Η στέγη του θεωρείται «Από τα σημαντικότερα μνημεία από ξύλο στον κόσμο» και έχει σχήμα πυραμιδοειδές. Το μνημείο έχει επίσης μοναδική αξία λόγω της τοιχογραφίας με την ουράνια πόλη (στο Ισλάμ δεν επιτρέπονται γραφικές αναπαραστάσεις).

Το μνημείο βρίσκεται υπό κατάρρευση, αλλά από το 1969 έχουν ξεκινήσει ορισμένα σωστικά μέτρα. Το 1970 μετά από έντονα καιρικά φαινόμενα κατέρρευσε μέρος του επιβλητικού κυλινδρικού μιναρέ (ύψους 22 μέτρων). Το Υπουργείο Πολιτισμού το 1998-9 κάλυψε την οροφή με πλαστική μεμβράνη ώστε να προστατευτεί το μνημείο από τις βροχές. Το 2008 κατάρρευσε μέρος του μιναρέ και έσχισε την προστατευτική πλαστική μεμβράνη της οροφής. 

Η εικόνα της κατάρρευσης είναι κάτι παραπάνω από εμφανής σήμερα. Γι’ αυτό άλλωστε υπήρξε και η σχετική κινητικότητα προκειμένου να διασωθεί το μνημείο. Τον Δεκέμβριο του 2011 σχετικό έργο εντάχθηκε σε πρόγραμμα ΕΣΠΑ. Το 2014 το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού/Διεύθυνση Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων προκήρυξε διαγωνισμό ύψους 2.110.000€, που αφορούσε στην «Εγκατάσταση εξωτερικού στεγάστρου προστασίας και εσωτερικών ικριωμάτων» στο Τέμενος Βαγιαζήτ ∆ιδυμοτείχου, με προϋπολογισμό 2.110.000,00 ?, εκ των οποίων 1.710.447,15 ? για εργασίες με ΓΕ&ΟΕ και απρόβλεπτα, το οποίο ανήκει στην κατηγορία έργων Οικοδομικά. Ο  διαγωνισμός έληξε στις 6-11-14 και το ποσό είναι με τη συγχρηματοδότηση  Ελλάδας και Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το πλήρωμα του χρόνου έφτασε για να αρχίσει το έργο και πρόσφατα, όπως μας ενημέρωσαν οι ντόπιοι, το μνημείο καλύφθηκε εξωτερικά και οι εργασίες ξεκίνησαν. Το έργο, όμως αποβλέπει στη διάσωση και σε καμία περίπτωση το κονδύλι αυτό δεν επαρκεί για να καταστήσει το μνημείο επισκέψιμο. Όσο αυτό και τα πολλά ακόμα αξιόλογα ρωμαϊκά, βυζαντινά και οθωμανικά μνημεία στο Διδυμότειχο παραμένουν κλειστά, θα συνεχίσουμε να μετράμε κλειστά καταστήματα και σε ένα επόμενο ρεπορτάζ ίσως είναι περισσότερα.