Η ζωή και το μαρτυρικό τέλος ιερέων στα χέρια των Βουλγάρων κατακτητών

Θεόδωρος Παπαδόπουλος, Δημήτριος Καβάζης, Βαγιάνης Εμμανουηλίδης και Γεώργιος Βουλγαράκης. Αυτά είναι τα ονόματα τεσσάρων ιερέων της μητρόπολης Μαρωνείας και Κομοτηνής, ιερείς οι οποίοι βασανίστηκαν άγρια και τελικά σφαγιάστηκαν από τους Βούλγαρους κατακτητές την περίοδο 1941-1944. Η θυσία τους είναι άγνωστη στο ευρύ κοινό και έτσι ο μητροπολίτης Μαρωνείας και Κομοτηνής κ. Παντελεήμονας ανέλαβε την πρωτοβουλία να τιμηθούν την τελευταία Κυριακή, πριν την 28η Οκτωβρίου. 

Το μνημόσυνο των τεσσάρων ιερέων τελέστηκε το πρωί της Κυριακής 25 Οκτωβρίου στο ναό της Του Θεού Σοφίας Κομοτηνής, παρουσία αρχών και φορέων του τόπου, αλλά και απογόνων των ιερέων. Εντός του ναού τοποθετήθηκαν οι φωτογραφίες των ιερέων και οι μνήμες των παραβρισκόμενων ταξίδεψαν σχεδόν επτά δεκαετίες πίσω, την περίοδο που η Θράκη βρίσκονταν υπό βουλγαρική κατοχή και οι κάτοικοι της πάλευαν καθημερινά για τη ζωή τους και την ελληνική τους ταυτότητα. Το μνημόσυνο τελέστηκε στο μνημείο που βρίσκεται στο πίσω μέρος του ναού. Παρόντες ήταν στρατιωτικοί, αστυνομικοί, αιρετοί και λοιπές αρχές και φορείς της Ροδόπης. Κατά την ομιλία του ο μητροπολίτης επεσήμανε την συμβολή του ιερού κλήρου στη διάσωση των παραδόσεων της πίστης και της πατρίδας μέχρι θανάτου, και τόνισε ότι η αυτοθυσία των κληρικών κατά τη διάρκεια της βουλγαρικής κατοχής πρέπει να αποτελέσει για τους νεότερους, παράδειγμα προς μίμηση σε εποχές αμφισβήτησης αξιών και ιδεωδών. 

Λεπτομέρειες για τη ζωή αλλά και το μαρτυρικό τέλος των τεσσάρων ιερέων έδωσε κατά την ομιλία του μέσα στο ναό, ο διδάκτωρ της Κοινωνιολογίας Αντώνιος Λιάπης. «Μαζί με τους 30 εκτελεσθέντες κατοίκους της Ξυλαγανής της 9ης Απριλίου 1944, τους 4 εκτελεσθέντες του χωριού Ασκητές και τους αμέτρητους κατοίκους της περιοχής μας, οι οποίοι υπέστησαν κάθε είδους διωγμούς, προκειμένου να εγκαταλείψουν τη γλώσσα και την πίστη τους, τιμούμε και θυμόμαστε την ηρωική θυσία υπέρ πίστεως και πατρίδος των τεσσάρων εθνομαρτύρων», είπε παραθέτοντας βιογραφικά τους στοιχεία, όπως διασώθηκαν κυρίως στα αρχεία της μητρόπολης μας. 

Ο Θεόδωρος Παπαδόπουλος, γεννήθηκε το 1880 στο χωριό Μοσχονιά της αξέχαστης Κεσσάνης στην Ανατολική Θράκη. Χειροτονήθηκε το 1910 στην Κωνσταντινούπολη επί Πατριάρχου Ιωακείμ του Γ΄. Τα κύματα της Μικρασιατικής Καταστροφής τον έφεραν ως ιερέα στην ακριτική Ροδόπη, όπου και συνέχισε το έργο του για τέσσερα χρόνια στο χωριό Σώστης της Κομοτηνής.  Το 1926 διορίσθηκε ως τακτικός ιερέας στο χωριό Αίγειρος. Όλες οι μαρτυρίες αναφέρουν ότι ήταν ευσεβής, ταπεινός, φιλάνθρωπος, πράος και γι΄ αυτό αγαπητός σε όλους τους ενορίτες. Δεν αρκούσε όμως η προσφυγιά και η απώλεια το 1922 της ιερής γης της Ανατολικής Θράκης. Πριν καν συμπληρωθούν δύο δεκαετίες, προσετέθη το 1941, η επακολουθήσασα την γερμανική εισβολή, κατάληψη της σημερινής ελληνικής Θράκης από τα βουλγαρικά στρατεύματα. Αμέσως μετά την άφιξη των Βουλγάρων, στρατιωτικό απόσπασμα μετέβη στο σπίτι του και υπό το πρόσχημα της αναζήτησης περιστρόφου τον βασάνισαν, παρά το γεγονός ότι ήταν άρρωστος στο κρεβάτι. Στις 12 Ιουνίου 1941 οι βασανισμοί επαναλήφθηκαν για δεύτερη φορά, με αποτέλεσμα ο ιερεύς να μην αντέξει και να αποβιώσει στις 22 Ιουνίου του ίδιου έτους. Τάφηκε στον περίβολο του ιερού Ναού.  Ήταν ο πρώτος κληρικός μάρτυρας της πίστης και της πατρίδας στη διάρκεια της βουλγαρικής κατοχής. 

Και ο δεύτερος ιερέας, Δημήτρης Καβάζης γεννήθηκε στην Κεσσάνη της Ανατολικής Θράκης, το 1890. Μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, εγκαταστάθηκε στις πλαγιές του Ισμάρου, στο χωριό Κρωβύλη του νομού Ροδόπης όπου και χειροτονήθηκε το 1931 στον ιερό ναό του Αγίου Γεωργίου.  

Οι Βούλγαροι κατακτητές αμέσως μετά την άφιξή τους τον έδιωξαν από την εκκλησία του χωριού του. Στη συνέχεια του επέτρεψαν να λειτουργεί αλλά όχι τακτικά στην Κρωβύλη, στην Μαρώνεια και στην Αετοκορυφή. Ο πρώτος βασανισμός του έγινε με την ψευδή κατηγορία ότι έκρυβε όπλα. Τον συνέλαβαν και αφού τον έδεσαν σε δένδρο τον μαστίγωσαν με βούρδουλα μέχρις ότου έχασε ολοκληρωτικά τις αισθήσεις του. Ακολούθησαν και άλλα βασανιστήρια με το πρόσχημα ότι διάβαζε ελληνικές εφημερίδες.  Ήλπιζαν ότι θα παραιτηθεί και θα φύγει εκτός Θράκης, σε άλλη περιοχή της γερμανοκρατούμενης Ελλάδας. Όμως ο παπα-Δημήτρης δεν εγκατέλειψε την ιερή γη της Θράκης, όπου γεννήθηκε και κοιμούνται οι πρόγονοί του για χιλιάδες χρόνια.  Στις 29 Απριλίου 1944, την ώρα του Εσπερινού, εισέβαλαν μέσα στην εκκλησία της Κρωβύλης, και αφού τον έσυραν έξω, άρχισαν να τον δέρνουν και να τον μαστιγώνουν. Αυτόπτες μάρτυρες ανέφεραν ότι τον πέταξαν σε μία φυσική κοιλότητα του εδάφους στη θέση Τσακάλ ντερέ, όπου τον λιθοβόλησαν και τον έκαψαν ζωντανό μέχρι να εκπνεύσει.

Στην περιοχής της Κεσσάνης και συγκεκριμένα στο χωριό Γραβούνι το 1872,  γεννήθηκε και ο τρίτος ιερέας. Ο Βαγιάννης Εμμανουηλίδης μαρτύρησε και αυτός στα χέρια των Βούλγαρων. Χειροτονήθηκε ιερέας στην Ανατολική Θράκη, όπου και υπηρέτησε για είκοσι χρόνια. 

Ως πρόσφυγας στη σημερινή ελληνική Θράκη, διορίσθηκε εφημέριος στο χωριό Συκορράχη. Αν και υπέργηρος πλέον στη διάρκεια της κατοχής, εκδιώχθηκε πολλές φορές από την εκκλησία της Συκορράχης, αλλά πάντα επέστρεφε χωρίς την έγκριση των κατακτητών. Το 1943, προκειμένου να πιέσουν τον πατέρα Βαγιάννη, συλλαμβάνουν τους γιούς του. Και πάλι δεν παραιτείται. Μένει μόνος, πάμφτωχος, υποφέροντας από πολλές ασθένειες και χωρίς καμία περίθαλψη. Τα βασανιστήρια ήταν μοιραία. Κατέληξε στις 25 Ιουνίου του 1944 και ετάφη στο κοιμητήριο του χωριού του, αλλά αργότερα τα οστά του μεταφέρθηκαν στο προαύλιο του Ναού του Αγίου Γεωργίου Συκορράχης.  

Ο Γεώργιος Βουλγαράκης ήταν ένα ακόμα ηρωϊκό τέκνο της Ανατολικής Θράκης. Γεννήθηκε στα Μάλγαρα. Απέδρασε από την Ανατολική Θράκη, προκειμένου να μην υπηρετήσει στον τουρκικό στρατό, κατετάγη στον ελληνικό και έλαβε μέρος ως εθελοντής στην Μικρασιατική εκστρατεία, παρασημοφορήθηκε επ΄ ανδραγαθία και προήχθη στο βαθμό του λοχία.  Αργότερα, υπήρξε έφεδρος αξιωματικός σε αποσπάσματα που κατεδίωκαν άτακτες στρατιωτικές ομάδες Βουλγάρων οι οποίες δυνάστευαν την περιοχή της ελληνικής Θράκης. Από το 1939, υπηρέτησε εφημέριος στο προσφυγικό χωριό Νέα Αδριανή. 

Όταν εισήλθαν οι Βούλγαροι,  ο τότε μητροπολίτης Βασίλειος, έχοντας υπόψη την ιστορία του πατέρα Γεώργιου, ο οποίος ήταν έφεδρος αξιωματικός με ηρωική δράση, τον ενημέρωσε να αποχωρήσει σε κοντινό χωριό για να είναι πιο ασφαλής. Οι κατακτητές πρόλαβαν και τον συνέλαβαν με πολεμικό όπλο. Τον βασάνιζαν επί ένα μήνα. Τον πίεζαν να ψάλει στη βουλγαρική και του δώσανε βιβλία για να μάθει τη γλώσσα. Ο πατήρ Γεώργιος σκοπίμως δεν είχε μελετήσει ούτε μια λέξη και αργότερα τους είπε ότι είναι πολύ δύσκολη γλώσσα και δεν πρόκειται να την μάθει… Αυτό εξαγρίωσε τους κατακτητές. Τον βασάνισαν και πάλι, μπροστά στο 11χρονο κοριτσάκι του, μέχρι να χάσει τις αισθήσεις του. Δύο μήνες χρειάσθηκαν για να μπορέσει να περπατήσει. Μόλις σηκώθηκε όρθιος το πρώτο πράγμα που έκανε ήταν να πάει στην εκκλησία της Νέας Αδριανής, να χτυπήσει την καμπάνα και να κάνει τη θεία λειτουργία.  Λίγο μετά εμφανίσθηκε έφιππος Βούλγαρος χωροφύλακας, ο οποίος τον διέταξε να τον ακολουθήσει σε καφενείο του χωριού, όπου υποτίθεται θα προσπαθούσε να τον νουθετήσει για να προσχωρήσει στη Βουλγαρική Εξαρχία.  Εκεί, αφού του πρόσφερε καφέ, στη συνέχεια τον άφησε να αποχωρήσει στο σπίτι του. Μόλις, όμως, βγήκε έξω άρχισαν φριχτοί πόνοι και ο ιερέας έπεσε αναίσθητος.  

Τον μετέφεραν επειγόντως με κάρο της εποχής, στην Κομοτηνή, όπου ο γιατρός που τον εξέτασε διαπίστωσε ότι ο ιερέας είχε δηλητηριασθεί από τον καφέ που υποκριτικά του πρόσφερε ο βούλγαρος χωροφύλακας.  Ήταν 13 Νοεμβρίου του έτους 1944.

«Ο αγώνας τους μας εμπνέει, μας δίνει ενέργεια για να συνεχίσουμε την ειρηνική παρουσία  και δημιουργία μας σε αυτή την προαιώνια κοιτίδα του Ελληνισμού», είπε ολοκληρώνοντας την ομιλία του ο Αντώνης Λιάπης. 

Ο ίδιος ανέφερε τα ονόματα και άλλων ιερέων οι οποίοι χωρίς να χάσουν τη ζωή τους, έδωσαν και αυτοί τις δικές τους μάχες με τον κατακτητή και κράτησαν όρθιο τον θρακικό ελληνισμό:

Νικόλαος Ζήσης εφημέριος Μέσης-Παγουρίων, Νικόλαος Θεοδωρίδης Γρατινής, Λάμπρος Θεολογίδης Κοσμίου, Ζαφείριος Καραγκιοζάκης Παραδημής, Κωνσταντίνος Λαφτσής Καλλίστης, Δημήτριος Μάρρος Μεσούνης, Μηνάς Μηνόπουλος Καλλιθέας, Αθανάσιος Παπακωνσταντίνου εφημέριος Μητροπολιτικού Ναού Κομοτηνής, Βασίλειος Παρασχάκης Ιάσμου, Γαβριήλ Φαρασόπουλος Ιασίου, Βασίλειος Χατζηπαρασκευάς Μαρωνείας, Παύλος Χρηστίδης Ξυλαγανής, Νικόλαος Βεζυρόπουλος εφημέριος Κομοτηνής, Καλλίνικος Καλλέργης Πόρπης, Γεώργιος Κωνσταντινίδης Κομοτηνής, Κωνσταντίνος Λυκούδης Πρωτάτου, Ιωαννίκιος Μακαριώτης Σαπών, Δημήτριος Παπανικολάου Κομοτηνής και Κυριάκος Χατζηδήμου Αράτου.