Η Θράκη ή αλλιώς Θρακία, Ρωμανία και Ρούμελη

Θράκη, ονομασία που προέρχεται από το ρήμα θράσσω, που σημαίνει ταράσσω, καταστρέφω, ενοχλώ, εξ’ ου και ο άνεμος Θρασκίας, βόρειος άνεμος που ονομάστηκε έτσι από ναυτικούς, ένας δυνατός άνεμος ο οποίος πίστευαν ότι προέρχεται από τη Θράκη. Τα παραπάνω άγνωστα ιστορικά στοιχεία για τη Θράκη, τον χώρο και τα ονόματα, ανέδειξε η πολύ ενδιαφέρουσα ομιλία του Κωνσταντίνου Χατζόπουλου, καθηγητή του τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας και κοσμήτορα της Σχολής Κλασικών και Ανθρωπιστικών Σπουδών του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, που σηματοδότησε την έναρξη των Ελευθερίων Θράκης 2014. Το απόγευμα της Τρίτης 6 Μαΐου κηρύχτηκε η έναρξη των φετινών εορτασμών για την απελευθέρωση της περιοχής σε εκδήλωση που φιλοξενήθηκε στο αμφιθέατρο του Ιδρύματος Παπανικολάου στην Κομοτηνή. Η πρόεδρος της δημοτικής επιχείρησης πολιτισμού, αθλητισμού και παιδείας Νατάσα Λιβεριάδου πραγματοποίησε τον εναρκτήριο χαιρετισμό αναφερόμενο στο ιστορικό των Ελευθεριών, ενώ ο μητροπολίτης Μαρωνείας και Κομοτηνής κ. Παντελεήμων ευχήθηκε οι θυσίες των προγόνων να αποτελούν παράδειγμα ώστε να εργαστούμε όλοι μαζί για μία καλύτερη πατρίδα.

Κεντρικός ομιλητής της εκδήλωσης με θέμα «Θράκη: Ο χώρος και τα ονόματα», ήταν ο καθηγητής κ. Χατζόπουλος, ο οποίος στην έναρξη της εισήγησής του μνημόνευσε τον αείμνηστο συμβολαιογράφο και δωρητή Παπανικολάου. Μάλιστα ανέφερε πως τον γνώρισε στα τελευταία χρόνια της ζωής του και πως δίδαξε ως καθηγητής στο χώρο του ιδρύματος όταν πρωτοέφτασε στην πόλη μας πριν από περίπου 20 χρόνια. Εισάγοντας τους παρευρισκόμενους στο θέμα της ομιλίας του ανέφερε ότι όσοι μιλούν για τη Θράκη, χρησιμοποιούν γι? αυτήν ονόματα αδιακρίτως χωρίς να γνωρίζουν αν ο όρος είναι γεωγραφικός ή πολιτικός. «Νομίζουμε ότι μιλούμε μόνο για το ελληνικό τμήμα της Θράκης», είπε ο καθηγητής και διευκρίνισε ότι ο όρος Δυτική Θράκη είναι όρος πολιτικός και όχι γεωγραφικός, αφού στην Ελλάδα υπάρχει μόνο μία Θράκη. Εξηγώντας το πώς φτάσαμε στη σημερινή Θράκη που όλοι γνωρίζουμε, πήγε την ιστορία πίσω όταν έγινε ο διαχωρισμός της και μοιράστηκε ανάμεσα σε τρία κράτη. Η Ελλάδα διατήρησε μόλις το 10,85% του χώρου της Θράκης, ενώ η Βουλγαρία το 45% και η Τουρκία το 43%. 

Έκανε γνωστό ότι η Θράκη πριν τον 4ο αιώνα μ.Χ. εκτείνονταν από το Δούβανη, τη Μαύρη Θάλασσα και τον Αξιό ποταμό. Οι Ρωμαίοι τον 4ο αιώνα μ.Χ. δημιούργησαν την ιππαρχία της Θράκης με τα γεωγραφικά όρια που διατηρήθηκαν μέχρι τον 19ο αιώνα μ.Χ.. και τα σύνορα αυτά όριζαν τη Θράκη ως ένα επιτραπέζιο με σύνορα στα Βαλκάνια όρη ή αλλιώς χερσόνησο του Αίμου, τη Μαύρη Θάλασσα και το Νέστο Ποταμό. Αυτό σήμαινε ότι «για πολύ μεγάλο χρονικά διάστημα ο χώρος ήταν ενιαίος κοινωνικά, οικονομικά και πολιτιστικά», τόνισε ο ομιλητής. Τα ιστορικά όρια της Θράκης ποικίλουν. Η αρχαία Θράκη (δηλ. το έδαφος όπου ζούσαν οι θρακικές φυλές) συμπεριελάμβανε την σημερινή Βουλγαρία, την ευρωπαϊκή Τουρκία, τη βορειοανατολική Ελλάδα και τμήματα της ανατολικής Σερβίας και της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας. Τα όριά της ήταν μεταξύ του ποταμού Δούναβη στο Βορρά και του Αιγαίου στο νότο, στην ανατολή η Μαύρη Θάλασσα και η Προποντίδα (Θάλασσα του Μαρμαρά) και στη δύση οι ποταμοί Αξιός και Μοράβας. Η ρωμαϊκή επαρχία της Θράκης ήταν κάπως μικρότερη, έχοντας τα ίδια ανατολικά και νότια θαλάσσια όρια, και σύνορα στο Βορρά ώς το όρος Αίμος. Η ρωμαϊκή επαρχία επεκτείνονταν στα δυτικά μέχρι τον ποταμό Νέστο.

Χρησιμοποιώντας χάρτες εποχής και στοιχεία ιστορικών ο κ. Χατζόπουλος έκανε γνωστό στο κοινό της εκδήλωσης ότι στη Βυζαντινή εποχή  ο όρος Θράκη χάνει τη γεωγραφική του σημασία και γίνεται όρος πολιτικός. Θράκη ή αλλιώς Θρακία, Ρωμανία και Ρούμελη είναι τα ονόματα που κατά καιρούς ιστορικοί και λόγιοι, αλλά και άνθρωποι απλοί, όπως οι ναυτικοί, χρησιμοποιούν για να περιγράψουν αυτό που όλοι σήμερα ξέρουμε ως Θράκη, όχι φυσικά με τα σημερινά της σύνορα στην Ελλάδα. Στην ομιλία του ο καθηγητής επιδίωξε να εξηγήσει στο κοινό την προέλευση αυτών των ονομάτων. Όσον αφορά τον όρο Θράκη προέρχεται από το ρήμα θράσσω, που σημαίνει ταράσσω, καταστρέφω, ενοχλώ, εξ? ου και ο άνεμος Θρασκίας, βόρειος άνεμος που ονομάστηκε έτσι από ναυτικούς, ένας δυνατός άνεμος ο οποίος πίστευαν ότι προέρχεται από την περιοχή και γι? αυτό αποδόθηκε ως Θράκη. Όσον αφορά στον όρο Θρακία, αυτός συναντάται τον 4ο αιώνα μ.Χ. όταν οι Ρωμαίοι δημιούργησαν την ιππαρχία (σ.σ. όχι επαρχία) της Θράκης. Αυτοί χώρισαν διοικητικά την ιππαρχία σε τέσσερις μικρότερες περιοχές δίνοντας τους αντίστοιχα τέσσερα ονόματα, δηλαδή, Ροδόπη, Ευρώπη, Θράκη και Θρακία. 

Το όνομα Ρωμανία που αποδόθηκε στην περιοχή μας είναι μεταγενέστερο. Όπως έκανε γνωστό ο καθηγητής οι βυζαντινοί αποκαλούσαν το κράτος τους Ρωμανία και όχι βυζαντινή αυτοκρατορία, όπως ίσως να είναι γνωστό στους περισσότερους μέχρι και τα σημερινά χρόνια. Όταν οι σταυροφόροι το 1204 καταλαμβάνουν μέρη της βυζαντινής αυτοκρατορίας, μεταξύ των οποίων την Κωνσταντινούπολη και παράλια της Μικράς Ασίας, δημιουργούν το Λατινικό Βασίλειο. Όμως δε διατηρούν για πολύ καιρό τα εδάφη και αυτά καταλαμβάνονται από την αυτοκρατορία της Νίκαιας, ένα από τα διάδοχα κράτη της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας που ιδρύθηκαν από τη Βυζαντινή αριστοκρατία μετά την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους σταυροφόρους της Τέταρτης Σταυροφορίας, στις 13 Απριλίου του 1204. Έτσι το Λατινικό Βασίλειο περιορίζεται γεωγραφικά, αγγίζοντας τα όρια της Θράκης, και το οποίο οι σταυροφόροι αποκαλούν με το όνομα Ρωμανία. Το όνομα Ρωμανία που προσδιορίζει την περιοχή της Θράκης μπορεί να το βρει κανείς σε ναυτικούς χάρτες του 17ου αιώνα μ.Χ. τους λεγόμενους Πορτολάνους. 

Όταν τον 14ο αιώνα οι Οθωμανοί κατακτούν τη Θράκη ή Ρωμανία αυτοί καθιερώνουν το όνομα Rum-ili, δηλαδή η επαρχία των Ρωμαίων (Ρούμελη) θέλοντας να καταδείξουν ότι σε αυτή την περιοχή κατοικούν χριστιανοί ορθόδοξοι και όχι μουσουλμάνοι. Επί Οθωμανών επικρατούσα ονομασία είναι ο όρος Ρούμελη. Ο όρος Θράκη, που παραμένει μέχρι και τις μέρες μας, επανέρχεται ξανά τον 17ο αιώνα από έναν Έλληνα διανοούμενο τον Μελέτιο Μήτρου, μητροπολίτη Αθηνών. Ιεράρχης και διδάσκαλος, ο Μελέτιος ανέπτυξε ευρεία συγγραφική δραστηριότητα με κείμενα επιστημονικού και θεολογικού περιεχομένου. Διετέλεσε επί σειρά ετών μητροπολίτης Αθηνών, ενώ προηγούμενα κατείχε την αρχιεπισκοπή Ναυπάκτου και Άρτης.

Ο Σύλλογος Φίλων Βυζαντινής Μουσικής της Μητρόπολης Μαρωνείας και Κομοτηνής με χοράρχη τον Αθανάσιο Σαλαμάνη έδωσε το μουσικό στίγμα στην έναρξη των εκδηλώσεων παρουσιάζοντας μετά το τέλος της ομιλίας του Κωνσταντίνου Χατζόπουλου συμφωνία βυζαντινής μουσικής με μουσικά κείμενα από τον 7ο αιώνα έως και σήμερα.

Δήμητρα Συμεωνίδου