Χρονοτοπία 17.06.2015

Στην Λήμνο, στον δεύτερο σταθμό της διαδρομής της φιλοξενείται (έως τις 19 Ιουλίου 2015) η έκθεσις «In Red. 100 Χρόνια από τη Μάχη της Καλλίπολης», στον νέο πολυχώρο Αποθήκη, στο παλαιό λιμάνι της Μύρινας. Μετά την επιτυχημένη παρουσίαση της έκθεσης στη Δημοτική Πινακοθήκη Θεσσαλονίκης (2 Απριλίου-15 Μαΐου), τα έργα των 31 καλλιτεχνών από την Ελλάδα, την Τουρκία, την Αυστραλία και την Νέα Ζηλανδία, θα εκτεθούν ξανά στον τόπο που έμελε να συμβάλει με τον τρόπο του στην ιστορική μάχη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Τα έργα αναφέρονται στον πόλεμο και την βία, επικεντρώνονται στις ανείπωτες μικρές ιστορίες και προβάλλουν τα μηνύματα της Καλλιπόλεως στην σύγχρονη εποχή. Με κοινό στοιχείο στα περισσότερα απ’ αυτά το κόκκινο χρώμα, ως σύμβολο όλων εκείνων που εχάθησαν στα πεδία της μάχης, η διατήρησις της μνήμης γίνεται το ζητούμενο και η υπόμνησις της υποχρεώσεως, σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο.  Η κόκκινη παπαρούνα  που καθιερώθηκε ως σύμβολο μνήμης των πεσόντων στρατιωτών του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, παρούσα κι αυτή, διατηρεί την ένταση των μηνυμάτων της - της αξιοπρέπειας και της ζωής - στην σύγχρονη εποχή των συγκρούσεων και της μισαλλοδοξίας.

Ζωγραφικές και χαρακτικές συνθέσεις, φωτογραφίες κι εγκαταστάσεις, δημιουργούν ένα σύνολο, πλούσιο και μεστό σε περιεχόμενο, εικονοποιούν συναισθήματα και μεταγράφουν με μια εντελώς υποκειμενική ματιά την ιστορική πραγματικότητα, ενώ μεταδίδουν με ευαισθησία και εκφραστική δύναμη την συγκινησιακή διάσταση του θέματος. Η έκθεσις αποτελεί πρωτοβουλία του χώρου τέχνης «Ώχρα-Μπλε» στην Λήμνο, και πραγματοποείται με την υποστήριξη των Δήμων Λήμνου και Θεσσαλονίκης, στο πλαίσιο των εορτασμών για τα 100 χρόνια από τη Μάχη της Καλλιπόλεως. Την έκθεση συνοδεύει  δίγλωσσος κατάλογος (ελληνικά, αγγλικά).

Συμμετέχοντες καλλιτέχνες: Merv Appleton, Karen Barbouttis, Sue Mac Dougall, Στέφανος Επιτρόπου, Βασίλης Ζωγράφος, Paolo Incarnato, Αντιγόνη Καββαθά, Παναγιώτης Καλογιάννης, Δημήτρης Καρλαφτόπουλος, Γιάννης Καστρίτσης, Θάλεια Κερούλη, Νίκος Κόκκαλης, Απόστολος Κοτούλας, Kaily Koutsogiannis, Σωτήρης Λιούκρας, Jane Long, Αλέξανδρος Μαγκανιώτης, Δημήτρης Μεράντζας, Νικόλας Μπλιάτκας, Irfan Onurmen, Γιώργος Πάλλης, Σταύρος Παναγιωτάκης, Αντώνης Παπαδόπουλος, Λίλα Παπούλα, Νατάσσα Πουλαντζά, Σωτήρης Σόρογκας, Αννέτα Σπανουδάκη, Νίκος Τερζής, Γιώργος Τσακίρης, Γιώργος Τσεριώνης, Ειρήνη Χριστοφορίδου. Την επιμέλεια έχουν ο Γιάννης Μπόλης (ιστορικός τέχνης, επιμελητής Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης) και ο Νικόλας Μπλιάτκας (εικαστικός). Επιστημονικός σύμβουλος είναι ο Βλάσης Βλασίδης (επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Βαλκανικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας).

Για την ιστορία...

Στις αρχές του 1914, λίγο πριν την έναρξη του Πολέμου, η Γερμανία ήθελε κι επέτυχε να φέρει στο πλευρό των κεντρικών αυτοκρατοριών (Γερμανία, Αυστρο-ουγγαρία) την Οθωμανική Αυτοκρατορία, διότι σ? αυτήν την περίπτωση τα Στενά θα έκλειναν και η επικοινωνία της Ρωσίας με τις άλλες δυνάμεις της Entente (Αντάντ = Μεγάλη Βρετανία, Γαλλία) θα διακόπτονταν. 

Στις 25 Απριλίου 1915 ξεκίνησε η Εκστρατεία της Καλλιπόλεως, μια κοινή βρετανική και γαλλική επιχείρηση με στόχο την κατάληψη της Κωνσταντινουπόλεως και την εξασφάλιση θαλασσίας διόδου στην Ρωσία. Η απόβασις στην χερσόνησο της Καλλιπόλεως, στο ευρωπαϊκό τμήμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, εσήμανε μια από τις πιο άγριες συγκρούσεις του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου…

Οι Αγγλογάλλοι επέλεξαν αρχικώς να πραγματοποιήσουν μια αποκλειστικά ναυτική επιχείρηση εκπορθήσεως των Στενών. Η επιχείρησις άρχισε στις 19 Φεβρουαρίου 1915 και διήρκεσε με διακοπές - λόγω κακοκαιρίας - έως τις 18 Μαρτίου. Τότε έκαμαν οι Σύμμαχοι την  τελευταία επίθεση, αλλά τρία θωρηκτά εβυθίσθησαν και τέσσερα άλλα υπέστησαν μεγάλες ζημιές, λόγω της υπάρξεως ναρκών. Ήταν φανερό ότι τα Στενά δεν μπορούσαν να εκπορθηθούν από τα θωρηκτά χωρίς την υποστήριξη ενός εκστρατευτικού σώματος.

Στις 25 Απριλίου 1915 βρετανικά στρατεύματα αποτελούμενα κυρίως από Αυστραλούς και Νεοζηλανδούς αποβιβάσθηκαν στην Χερσόνησο της Καλλιπόλεως, στον κόλπο που σήμερα ονομάζεται ANZAC Bay. Κατάφεραν να δημιουργήσουν προγεφυρώματα στην Καλλίπολι, αλλά δεν μπόρεσαν να προχωρήσουν λόγω της αντιστάσεως των γερμανικών μονάδων του Λίμαν φον Σάντερς και των τουρκικών μονάδων, που έφθασαν κι έλαβαν θέσεις στην κορυφή της λοφοσειράς.

Οι Βρετανοί προσπάθησαν εκ νέου να εκπορθήσουν τα Στενά στέλνοντας ακόμη πέντε μεραρχίες τον Ιούλιο του 1915. Αντικειμενικός σκοπός της επιθέσεως που πραγματοποιήθηκε στις 6-7 Ιουλίου ήταν ν? αποκόψουν τις επικοινωνίες των φρουρίων και να προελάσουν, αλλά αυτό δεν έγινε εφικτό. Έμειναν καθηλωμένες στην Χερσόνησο της Καλλιπόλεως χωρίς να μπορέσουν να επιτύχουν τον στόχο τους. Το ατελέσφορο της υποθέσεως αναγνώρισαν τελικώς οι Βρετανοί, οι οποίοι απέσυραν εν τέλει όλες τις δυνάμεις τους σε δυο στάδια, τον Δεκέμβριο του 1915 και τον Ιανουάριο του 1916.  Η εκστρατεία κατά των Στενών εστοίχισε στους «Συμμάχους» 145.000 νεκρούς και τραυματίες. Το σύνολον των δυνάμεων που αποχώρησε από την Καλλίπολι συγκεντρώθηκε στην Μακεδονία δημιουργώντας το επόμενο μεγάλο μέτωπο, το Μακεδονικό ή Μέτωπο της Θεσσαλονίκης.

Στην διάρκεια της επιχειρήσεως της Καλλιπόλεως η Λήμνος έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο, ως το κύριο ορμητήριο των Αγγλογάλλων, αλλά και χώρος υποδοχής και ανακουφίσεως για χιλιάδες νεκρούς και τραυματίες, Ο κόλπος του Μούδρου ήταν το ασφαλές λιμάνι για τα πολεμικά και τα πλοία συνοδείας, ενώ η Χερσόνησος του Πορτιανού απετέλεσε τον χώρο όπου αναπτύχθηκαν στρατόπεδα αναπαύσεως και εξασκήσεως και πολλά νοσοκομεία εκστρατείας.

ΠΗΓΗ:  Από κείμενο του Βλ. Βλασίδη από τον κατάλογο της εκθέσεως.