«Faces», πορτρέτα με την ματιά 32 Ευρωπαίων φωτογράφων

Με την σύμπραξη τριών κορυφαίων ευρωπαϊκών φορέων για την φωτογραφία, πραγματοποιείται στη Ελλάδα  και συγκεκριμένα στη Θεσσαλονίκη η έκθεση «Faces, το πορτρέτο στην ευρωπαϊκή φωτογραφία μετά το 1990» δίνοντας τη δυνατότητα στο κοινό μέχρι τις 28 Φεβρουαρίου του 2016 να την απολαύσει στην χώρα μας. Τα επίσημα εγκαίνια θα γίνουν στις 3 Οκτωβρίου στο μουσείο φωτογραφίας Θεσσαλονίκης στην προβλήτα Α του λιμανιού. Ήδη όμως το μεγαλύτερο μέρος της έκθεσης έχει στηθεί και ο «Χ» που την είδε σας την παρουσιάζει. 

Όσον αφορά στην έκθεση, μετά τις Βρυξέλλες και το Ρότερνταμ τώρα ήρθε η σειρά της Θεσσαλονίκης να την φιλοξενήσει. Εμείς την είδαμε στο Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης (Αποθήκη Α’, 1ος όροφος, λιμάνι) και στις Αποθήκες Στρατού (Α? προβλήτα, λιμάνι) που άνοιξαν για να υποδεχτούν τους πρώτους επισκέπτες οι οποίοι θα θελήσουν να θαυμάσουν από κοντά τα έργα 32 σημαντικών δημιουργών -ανάμεσά τους και 3 Ελλήνων. Οι Έλληνες φωτογράφοι προσεγγίζουν το είδος από διαφορετικές πλευρές. Τα πορτρέτα καλλιτεχνών του Κωνσταντίνου Ιγνατιάδη παρουσιάζουν τη σμίξη ταυτότητας και πράξης, αναδεικνύοντας την επίδραση που έχει η ποιητική στη διαμόρφωση του προσώπου και κατ? επέκταση και του πορτρέτου, ενώ οι «Αφηγήσεις της Ζωής» του Νίκου Μάρκου (σειρά βασισμένη σε οπτικοακουστικό έργο) καταφέρνουν να δείξουν τη σχέση δημόσιου και ιδιωτικού αφηγήματος μέσα από μία προσέγγιση πολύ προσωπική - με πορτρέτα που θα μπορούσε να συναντήσει κανείς ακόμη και σε ένα οικογενειακό άλμπουμ. Τέλος, η σειρά του Στράτου Καλαφάτη «Άθως / Τα χρώματα της πίστης», αναδεικνύει τον μικρόκοσμο των αγιορειτών, με εικόνες που αιωρούνται ανάμεσα στο θεϊκό και το εκκοσμικευμένο, θέτοντας μία πολυεπίπεδη προβληματική για το ιστορικό αυτό θρησκευτικό καταφύγιο, όπως και για τον τρόπο προσέγγισης μιας βυζαντινής πολιτείας με ένα σύγχρονο αισθητικό μέσο: το εικόνισμα και η εικόνα και η σχέση των δύο έρχονται με αυτό τον τρόπο στο προσκήνιο.

Η  έκθεση συγκεντρώνει τα έργα 32 δημιουργών, οι οποίοι τα τελευταία 25 χρόνια συνετέλεσαν αποφασιστικά στη διαμόρφωση του ευρωπαϊκού φωτογραφικού πορτρέτου. Δίπλα σε φωτογράφους διεθνούς φήμης όπως οι Anton Corbijn, Rineke Dijkstra, Boris Michailov, Thomas Ruff, Juergen Teller and Stephan Vanfleteren, ο θεατής μπορεί να συναντήσει και έργα λιγότερο γνωστών, αλλά εξίσου σημαντικών δημιουργών.

Αυτή η έκθεση δείχνει την ισχύ, αλλά και την πολυμορφικότητα του σύγχρονου ευρωπαϊκού φωτογραφικού πορτρέτου, δημιουργώντας παράλληλα συνδέσεις με την αναγεννησιακή παράδοση, μέσα από την οποία άλλωστε γεννήθηκε και το πορτρέτο.

Ποιο είναι το νόημα της έννοιας της ταυτότητας σήμερα στην Ευρώπη; Πέρα από το να είναι κανείς Παριζιάνος, Γάλλος, Έλληνας, Σκοτσέζος, Βρετανός, Ολλανδός ή Βρυξελλιώτης αισθανόμαστε άραγε όλοι και Ευρωπαίοι; Αυτή είναι μία από τις ερωτήσεις που η φωτογραφική έκθεση θέλει να απαντήσει καθώς μελετά τη διαστρωματωμένη και πολυπολιτισμική ταυτότητα των Ευρωπαίων πολιτών.

Πρόκειται για την πρώτη έκθεση που αναζητά με το βλέμμα προς το παρελθόν τις ενδιαφέρουσες εξελίξεις που έχουν συμβεί στο ευρωπαϊκό φωτογραφικό πορτρέτο από το 1989. Σηματοδοτεί μία τάση στο εν λόγω είδος, φέρνοντας στο προσκήνιο το άτομο – επώνυμο ή ανώνυμο ? και την κοινωνική ή πολιτιστική του ταυτότητα. Αυτή η καλλιτεχνική εξέλιξη διαδραματίζεται έχοντας ως φόντο τις εξαιρετικά ταχείες αλλαγές που έγιναν στην Ευρώπη, λόγω της παγκοσμιοποίησης, της μετανάστευσης, της επικράτησης του διαδικτύου και της ευρωπαϊκής ενοποίησης: αλλαγές που έχουν επηρεάσει την έννοια της «ταυτότητας» από το 1990. Στόχος της έκθεσης είναι να εγείρει ερωτήματα σχετικά με τις παραπάνω θεματικές, καθώς και τη σχέση μεταξύ υποκειμένου, παρατηρητή και φωτογράφου. Οι φωτογράφοι και οι εικαστικοί είναι κατά το μεγαλύτερο μέρος γνώστες της πλούσιας και πολύχρονης παράδοσης που τους κληροδότησε η ζωγραφική. Στα έργα τους συχνά είτε αναφέρονται συνειδητά σε αυτήν, είτε πάλι επιλέγουν να προσαρμόσουν στοιχεία της με παιγνιώδη τρόπο. Ενώ τα πορτρέτα παραδοσιακά γινόντουσαν για ανθρώπους κύρους ή σημαντικής κοινωνικής θέσης, σήμερα επικεντρώνονται στον καθημερινό πολίτη άντρα ή γυναίκα.

Η Clare Strand φωτογράφισε αστέγους μπροστά από ένα κλασικό αγγλικό τοπίο, ενώ οι  Clegg & Guttmann με τα σκηνοθετημένα «εταιρικά πορτρέτα» τους δημιουργούν αναγωγές στην παράδοση του ζωγραφικού πορτρέτου. Στα έργα που εκτίθενται περιλαμβάνονται εμβληματικές σειρές όπως τα πορτρέτα στην παραλία της Rineke Dijkstra, τα πορτρέτα του Τhomas Ruff, τα οποία αποτέλεσαν τομή για το είδος στις αρχές της δεκαετίας του ?90, καθώς επίσης και έργα με πολιτική χροιά και προεκτάσεις όπως το ‘Rokytnik? της Τσέχας Jitka Hanzlová ή το ?Case History? του Ουκρανού Boris Michailov. Η έκθεση περιλαμβάνει επίσης πορτρέτα που έχουν γίνει σε στούντιο ή σε συγκεκριμένους χώρους. Ένα από τα χαρακτηριστικά της φωτογραφίας πορτρέτου της δεκαετίας του 1990 είναι ότι συνδέθηκε με διαφορετικές χρήσεις της φωτογραφίας, όπως τη φωτογραφία μόδας, ντοκουμέντου και τη φωτοδημοσιογραφία. 

Ο φωτογράφος μόδας Juergen Teller αποτύπωσε νεαρά κορίτσια που θέλησαν να παρουσιαστούν σε εξώφυλλα περιοδικών. Η Tina Barney φωτογράφισε μία σειρά ευκατάστατων οικογενειών στον οικείο χώρο του σπιτιού τους, ενώ ο Stephan Vanfleteren επέλεξε επίσης να συμπεριλάβει τον ιδιωτικό χώρο των Φλαμανδών ψαράδων στα αντίστοιχα πορτρέτα.

Από το 1990 πάρα πολλοί φωτογράφοι έχουν επικεντρωθεί στον καθημερινό πολίτη. Στο πλαίσιο της κατεύθυνσης αυτής είναι τα έργα των Beat Streuli και τον Luc Delahaye, που φωτογραφίζουν ανθρώπους στο δρόμο εν αγνοία τους. Η έκθεση όμως επίσης περιλαμβάνει και πορτρέτα πολιτικών, ποπ σταρ, καλλιτεχνών, γνωστών σταρ του σινεμά (Isabella Rosselini, Francis Bacon, Luc Tuymans, Jacques Delors, Wim Duisenberg και άλλων), καθώς και αυτοπορτρέτα, όπως της Dita Pepe και του Alberto Garcia-Alix.