Έφαγαν με...τους νεκρούς τους

Άκουσαν τις ηλικιωμένες γυναίκες του Θρυλορίου πριν χρόνια, όταν πλησίαζε του Αγίου Πνεύματος, να μιλούν για ένα ιδιαίτερο έθιμο, ένα γεύμα με τους νεκρούς. «Τ’ Αε Πνευμάτ? επέναμε ?ς σα ταφία και έτρωγαμε με τ? απoθαμέντς. (Του Αγίου Πνεύματος πηγαίναμε στα νεκροταφεία και τρώγαμε με τους πεθαμένους.) Γιατί ?κ? εφτάτε κατ? να ?ίνεται ξαν? τ? ατέτ?; (Γιατί δεν κάνετε κάτι να γίνει πάλι το έθιμο;).», έλεγαν οι γυναίκες και κίνησαν την περιέργεια σε νεότερους ανθρώπους του χωριού να μάθουν περισσότερα γι? αυτό το έθιμο. Αυτή ήταν η αρχή για την καθιέρωση ενός εθίμου που πραγματοποιείται ανελλιπώς στο Θρυλόριο του Ν. Ροδόπης από το 2001 με πρωτοβουλία του συλλόγου Ποντίων «Η Κερασούντα και το Γαρς». Η πρόεδρος Χρύσα Μαυρίδου, μαζί με τα μέλη, αλλά και παιδιά και ηλικιωμένες γυναίκες, βρέθηκαν και φέτος στο μικρό εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής έξω από τα νεκροταφεία του οικισμού για να στρώσουν …τραπέζι για να θυμηθούν αυτούς που έφυγαν από τη ζωή. 

Πρόκειται για ένα έθιμο που ξεπερνάει τα 2.500 χρόνια ζωής, που ταξίδεψε με τους πρώτους έποικους στον Πόντο από την μητροπολιτική Ελλάδα, οι οποίοι ανάμεσα στις άλλες συνήθειές τους πήραν μαζί τους και το ταφικό έθιμο και το οποίο διατηρήθηκε και μετά τον εκχριστιανισμό του Πόντου από τον Απόστολο Ανδρέα, εκφράζοντας πλέον την πίστη για την ανάσταση των νεκρών με την Ανάσταση του Κυρίου. Του Αγίου Πνεύματος λοιπόν, που οι αναστημένες ψυχές επιστρέφουν στον τόπο τους, κατά την ποντιακή μας παράδοση στο Θρυλόριο, εμείς πηγαίνουμε να φάμε μαζί τους, να τους κάνουμε ένα γιορταστικό τραπέζι και να τους ευχηθούμε καλό ταξίδι, περιγράφει η Χρύσα Μαυρίδου.

Έτσι έγινε και φέτος. Μετά τη λειτουργία στην εκκλησία όλοι πήραν διάφορα φαγητά και πηγαίνουν «?ς σα ταφία». Ο παπάς του χωριού έκανε τρισάγιο και μετά στρώθηκε το τραπέζι έξω από τα νεκροταφεία. Και τι δεν έχει αυτό το τραπέζι! Φελία, πισία, πιροσκία, λαβάσα, ριζόγαλο, χασίλ, κεράσια, ταν, ρακί για τους άντρες και ό,τι άλλο παραδοσιακό και νέο φαγητό μπορεί να φανταστεί κανείς. Οι Θρυλοριώτες σε αυτό το τραπέζι τρώνε, πίνουν, μιλούν για τον νεκρό τους, χαίρονται μαζί με τις αναστημένες ψυχές. Όλοι συμμετέχουν στο κοινό τραπέζι ζωντανών και νεκρών. Και εκεί νιώθεις ότι ο θάνατος είναι συνέχεια της ζωής, προετοιμάζεσαι στην ιδέα του, συμφιλιώνεσαι. Κανείς δεν νιώθει θλίψη, κανείς δεν λυπάται, δεν κλαίει, είναι μέρα χαράς, είναι μια γιορτή. Χαρά που απορρέει από την πίστη στην ανάσταση των νεκρών, από την χριστιανική πίστη για την Ανάσταση. Σύμφωνα με το έθιμο και όσα έκανε γνωστά η κ. Μαυρίδου «υπήρχε η πεποίθηση ότι αφού οι ψυχές μετά το τραπέζι αυτό, κατά τις 12.00 το μεσημέρι επέστρεφαν στον τόπο τους, μπορούσε κανείς να τις δει μέσα στα πηγάδια. Έπαιρναν έτσι ένα καθρεφτάκι και προσπαθούσαν να δουν στο νερό του πηγαδιού τις ψυχές των δικών τους ανθρώπων, κάτι βέβαια που σχετίζεται με την αρχαιοελληνική δοξασία σύμφωνα με την οποία η κάθοδος των ψυχών στον Άδη γινόταν μέσα από το νερό».

Το ταφικό έθιμο συνεχίζουν να τελούν σήμερα οι Πόντιοι στα Σούρμενα Ελληνικού – Αττικής και οι Ακρίτες Νέας Κρώμνης Δράμας την Κυριακή του Θωμά, στο Χορτοκόπι Ελευθερούπολης Καβάλας τη δεύτερη μέρα του Πάσχα, στο Δρακόντιο της Κοινότητας Κολχικού Λαγκαδά της Ζωοδόχου Πηγής, οι νεοπρόσφυγες Πόντιοι από τις πρώην Σοβιετικές Δημοκρατίες, πιθανότατα και Πόντιοι σε άλλα μέρη της Ελλάδας.

Δήμητρα Συμεωνίδου