Το ΔΠΘ δεν αντέχει να χρηματοδοτήσει τη μοναδική του ανασκαφή

Αναμένεται να συνεχιστούν και το καλοκαίρι του 2016, παρά τα οικονομικά προβλήματα, οι ανασκαφές του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης στην Κάρπαθο. Μία έρευνα που συνεχίζεται πάνω από 10 χρόνια και έφερε στο φως σημαντικά ευρήματα για το νησί των Δωδεκανήσων. Τα παραπάνω έκανε γνωστά ο καθηγητής του τμήματος Ιστορίας Εθνολογίας του ΔΠΘ Μανώλης Μελάς, στην εκδήλωση παρουσίασης της ανασκαφικής έρευνας. «Το αρχαιολογικό τοπίο της τοπικής ιστορίας», ήταν το αντικείμενο της επιστημονικής εκπαιδευτικής ημερίδας, κατά την οποία παρουσιάστηκαν τα αποτελέσματα των  φετινών ερευνών. Φυσικά ο κ. Μελάς στάθηκε κυρίως στα οικονομικά προβλήματα του ΔΠΘ, σημειώνοντας ότι «το πανεπιστήμιο δεν αντέχει να χρηματοδοτήσει τη μοναδική του ανασκαφή». 

Ως γνωστόν η Κάρπαθος είναι το δεύτερο σε έκταση νησί του ελληνικού συμπλέγματος της Δωδεκανήσου, μετά τη Ρόδο. Η Κάρπαθος είναι η μυθολογική πατρίδα του τιτάνα Ιαπετού και νήσος της γέννησης του Πρωτέα και ανατροφής της Αθηνάς. Στην Κάρπαθο έζησε ένα μέρος της ζωής του και ο Προμηθέας. Η κατά τον Όμηρο «Κράπαθος» αρχικά αναφέρεται ότι βρισκόταν υπό Μινωική επιρροή και αργότερα υπήρξε μέλος της Αθηναϊκής συμμαχίας μέχρι το 400 π.Χ., που κατακτήθηκε από τους Ρόδιους. Σε αυτό το νησί, από το 2001 βρίσκεται σε εξέλιξη η μοναδική αρχαιολογική έρευνα η οποία χρηματοδοτείται από το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης. 

Τον Αύγουστο του 2001 υπό τη διεύθυνσή του σημερινού καθηγητή του τμήματος Ιστορίας Εθνολογίας Μανώλη Μελά, άρχισε η ανασκαφή στο Μινωικό οικισμό Φούρνων Καρπάθου. Τα αποτελέσματα ξεπέρασαν τις προσδοκίες, αφού έδωσαν για πρώτη φορά πολύτιμα στοιχεία για το πέρασμα από την παλαιο-ανακτορική στη νέο-ανακτορική εποχή στη Μινωική περιφέρεια, την οργάνωση της Μινωικής αγροτικής οικονομίας, και το ρόλο των ισχυρών σεισμών και του παλιρροϊκού κύματος της Σαντορίνης στην καταστροφή του Μινωικού πολιτισμού. 

Τα τελευταία χρόνια η αρχαιολογική σκαπάνη έχει επικεντρωθεί στην περιοχή Καταγρός Αφιάρτης. Τον Ιούλιο και το Αύγουστο του 2015 δόθηκε έμφαση σε αυτό που σήμερα αποκαλείται αρχαιολογία του τοπίου, δηλαδή οι διάφορες όψεις της συνολικής και διαχρονικής εικόνας και δραστηριότητας εντός του υπό εξερεύνηση ευρύτερου και οριοθετημένου χώρου. Το πλαίσιο δηλαδή που εντάσσονται τα αρχαιολογικά ευρήματα, προκειμένου αυτά να εξηγηθούν: γεωγραφικά, πολιτισμικά, οικονομικά, ανθρωπολογικά, τελετουργικά, ιστορικά κ.ά. Όπως εξήγησε ο κ. Μελάς οι εφετινές έρευνες πεδίου, ανασκαφικές και επιφανειακές, η μελέτη αφορά στη λειτουργία και εξέλιξη ενός τυπικού, βαθμιαία αναπτυσσόμενου και οριοθετούμενου αγροκτήματος κατά την αρχαιότητα. 

Η χρήση του χώρου ξεπερνά τα 7.000 χρόνια. Ξεκινάει από τη Νεολιθική εποχή, περνάει στη Μινωική, και κορυφώνεται στην Ελληνιστική και Ελληνο-ρωμαϊκή περίοδο. Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η πληθώρα της Μινωικής κεραμικής, αναφορικά με τη σημαντική ανάπτυξη, οργάνωση και συστηματοποίηση της αγροτικής παραγωγής και κατανάλωσης. Υπάρχουν Μινωικά αγγεία σερβιρίσματος (-αμφορείς, κανάτια) και πόσεως (-κύπελλα). Και τα δύο υποδηλώνουν κατανάλωση κρασιού. Αλλά και μαγειρέματος (-τσουκάλια) και  επιτραπέζια (-γαβάθες). Επίσης μεγάλα σκεύη (-πιθάρια) που παραπέμπουν σε αποθήκευση υγρών προϊόντων (λαδιού, κρασιού) ή ακόμη και στέρεων, όπως σιτηρά, όσπρια, ξηρά φρούτα, τυριά, παστά κρέατα και ψάρια κ.τλ. και τέλος, μελισσοκομικές κυψέλες. Κατά την κατοπινή του φάση (Ελληνιστική και Ελληνο-ρωμαϊκή), και μέχρι το τέλος της αρχαιότητας, το αγρόκτημα εκτείνεται σε είκοσι περίπου στρέμματα, που περιλαμβάνουν γόνιμα χωράφια για σιτηρά, όσπρια και αμπελοκαλλιέργεια. Υπάρχουν όμως ενδείξεις και για άλλους πόρους επιβίωσης, όπως η κτηνοτροφία, η ελαιοπαραγωγή από σχινόκαρπο), η μελισσοκομία, η αλιεία και η τροφοσυλλογή.  Πέραν από το φυσικό περιβάλλον και την εκμετάλλευση των συναφών πόρων αυτοσυντήρησης, βασικό συστατικό των υποδομών του αγροκτήματος υπήρξαν οι κτιριακές εγκαταστάσεις. Αυτές αποτελούσαν τη βιολογική έδρα επιβίωσης και το στρατηγικό/επιτελικό κέντρο κάθε αγροτικής δραστηριότητας. Στην προκείμενη περίπτωση οι εγκαταστάσεις αυτές εντοπίζονται σε δύο σημεία. Μία υπερυψωμένη σε βραχώδη χώρο στη ΒΔ γωνία του αγροκτήματος, και μία σε επίπεδο αγρό, περίπου τριάντα μ. νοτιότερα. Οι αρχαιολογικές και εθνογραφικές ενδείξεις υπογραμμίζουν ότι η χρήση των δύο συγκροτημάτων ήταν από λίγο ως πολύ παρόμοια. Εξυπηρετούσε δηλαδή αφενός τις ανάγκες του αγροτικού νοικοκυριού, και αφετέρου στήριζε οργανωτικά τις απασχολήσεις και δραστηριότητες ίσως δύο αγροτικών οικογενειών, που προφανώς ανήκαν σε μια ευρύτερη οικογένεια ή σόι. 

Πάντως οι ανασκαφές θα συνεχιστούν και το επόμενο καλοκαίρι, παρά την έλλειψη κονδυλίων, έκανε γνωστό ο κ. Μελάς. «Υπάρχει δυστυχώς φαινόμενο υποχρηματοδότησης. Το ΔΠΘ δυστυχώς δεν αντέχει να χρηματοδοτήσει τη μοναδική του ανασκαφή. Πέρσι είχαμε 5.000 ευρώ και τελικά αυτό το ποσό μοιράστηκε στη μέση για να δοθούν χρήματα σε μία ανασκαφή που γίνεται από το ΑΠΘ στην Κατερίνη», είπε χαρακτηριστικά. 

Να σημειωθεί ότι στην τελευταία ανασκαφή συμμετείχε ομάδα 15 ατόμων αποτελούμενη από αρχαιολόγους της Μ. Βρετανίας, της Ισπανία, της Τσεχίας και της Αμερικής, δίνοντας τη δυνατότητα και στην επιστημονική ομάδα του ΔΠΘ να κάνει μία πιο σοβαρή και ενδελεχή έρευνα. 

Όλγα Τσιούλφα