ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ: 10 απαντήσεις ουσίας από το δικηγόρο - διαμεσολαβητή Γιώργο Μήλιογλου για το νέο θεσμό

- Πρακτικά, το να είσαι δικηγόρος διαμεσολαβητής συνεπάγεται ότι αξιολογείς τους ρυθμούς απονομής δικαιοσύνης και ενίοτε την ποιότητα αυτής ως ανεπαρκή και αναλαμβάνεις, κατά τρόπο ενεργό και ουσιαστικό –κατά την ταπεινή μου γνώμη-, να συνδράμεις, με τις εκάστοτε δυνάμεις σου, στον επαναπροσδιορισμό δύο θεμελιωδών χαρακτηριστικών για το συμφέρον της τοπικής κοινωνίας. Ουσιαστικά, το να είσαι δικηγόρος-διαμεσολαβητής συνεπάγεται ότι βρίσκεσαι σε μία συνεχή αναζήτηση λόγω της εμβρυακής διαδρομής, που έχει διανύσει ο θεσμός της διαμεσολάβησης στη χώρα μας, ώστε να αναζητάς γνώσεις και κατάρτιση, προκειμένου να ανταπεξέρχεσαι στο υψηλό επίπεδο κατάρτισης, που απαιτεί ο ρόλος του διαμεσολαβητή. 

Αναφορικά με το σκέλος της ερώτησής σας, που αφορά την εκπαίδευσή μου, η τελευταία είχε διάρκεια 40 ωρών σε χρονικό ορίζοντα 5 ημερών και διεξήχθη από τον φορέα ADRgroup, βρετανική εταιρεία κατάρτισης διαμεσολαβητών καθόσον δραστηριοποιείται στον χώρο, τα τελευταία τριάντα έτη. Τα μαθήματα διδάσκονταν στην αγγλική γλώσσα από βρετανό καθηγητή και συνεπικουρείτο από ελληνίδες εκπαιδεύτριες. Την έκτη ημέρα διεξήχθησαν εξετάσεις, τύπου προσομοίωσης διαμεσολάβησης, οι οποίες εστάλησαν στην έδρα του φορέα, η οποία βρίσκεται στην Aγγλία, για έλεγχο. Κατά τη διάρκεια των καθημερινών σεμιναρίων, οι υποψήφιοι διαμεσολαβητές διδαχθήκαμε πρακτικές επίλυσης προβλημάτων οι οποίες ξεφεύγουν από τα στενά και προκαθορισμένα πλαίσια της νομικής επιστήμης. Ο τρόπος σκέψης και δράσης ενός διαμεσολαβητή πρέπει να μην περιορίζεται σε στεγανά και στέρεες αντιλήψεις αλλά να είναι δημιουργικός και να αφουγκράζεται για τις κοινές ανάγκες και τα κοινά συμφέροντα των εκάστοτε μερών. Ουσιαστικά, η εκπαίδευση της διαμεσολάβησης σου ''ξεκλειδώνει'' έναν καινούριο τρόπο σκέψης.

- Αργήσαμε. Ωστόσο, πρέπει να επισημανθεί ότι η εισαγωγή της διαμεσολάβησης συνιστά ένα μνημονιακό μέτρο, που εισήχθη προς επιτάχυνση των ρυθμών της δικαιοσύνης. Το νομοθετικό πλαίσιο εισήχθη το 2010, ωστόσο από το έτος 2013 ο θεσμός της διαμεσολάβησης ενεργοποιήθηκε. Το προσεχές χρονικό διάστημα αναμένεται η έκδοση του ΦΕΚ, στο οποίο θα περιλαμβάνονται τα ονόματα των πρώτων διαπιστευμένων διαμεσολαβητών από το υπουργείο Δικαιοσύνης.

- Στη διαδικασία της διαμεσολάβησης μπορούν να προσφύγουν τα εκάστοτε μέρη στις παρακάτω περιπτώσεις: 1) Μόλις προκύψει η μεταξύ τους διαφορά, 2) Πριν ή κατά τη διάρκεια της εκκρεμοδικίας. Υπάρχουν, όμως και περιπτώσεις διαφορών όπου η προσφυγή στην διαδικασία της διαμεσολάβησης προβλέπεται είτε υποχρεωτικά από την νομοθεσία, είτε την διατάσσει δικαστήριο άλλου κράτους μέλους, είτε όταν η υπόθεση είναι εκκρεμής το Δικαστήριο μπορεί σε κάθε στάση της δίκης, ανάλογα με την περίπτωση και λαμβάνοντας υπόψη όλες τις περιστάσεις της υπόθεσης, να καλέσει τα μέρη να προσφύγουν στη διαμεσολάβηση για να επιλύσουν τη διαφορά. 

Οι διαφορές οι οποίες υπάγονται στη διαδικασία της διαμεσολάβησης είναι εργατικής, αστικής, εμπορικής και οικογενεικής φύσεως, όπως μικροδιαφορές, διαφορές καταναλωτών, εμπορικές διαφορές,αντιδράσεις σε κατασκευαστικά έργα, οικογενειακοί χωρισμοί, συγκρούσεις στο χώρο εργασίας, διαφορές σχετικές με εμπορικά σήματα και ευρεσιτεχνίες, πτωχεύσεις, συγκρούσεις που ανήκουν στη δημόσια σφαίρα, φορολογικές διαφορές.

- Κατά τη διάρκεια της εκπαίδευση μας είχε αναφερθεί αυτό το ζήτημα και μας δόθηκαν δύο πολύ διευκρινιστικά παραδείγματα από τον εκπαιδευτή μας, τα οποία αποτέλεσαν την απάντηση, στο ερώτημα που μου θέσατε. Το πρώτο είναι ότι στα αμερικανικά δικαστήρια καταλήγει ένα μόνο 30% των υποθέσεων ενώ το υπόλοιπο 70% προσφεύγει στην διαμεσολάβηση και επιλύονται σε εκείνο το στάδιο οι διαφορές. Το δεύτερο παράδειγμα αφορά την Ιταλία, όπου όταν εισήχθη ο εν λόγω θεσμός ήταν υποχρεωτικός, ώστε να μπορέσει η ιταλική κοινωνία να συνειδητοποιήσει την ουσιαστική αναγκαιότητά του ως εξωδικαστικό τρόπο επίλυσης διαφορών. Μετά την παρέλευση δύο ετών και αφού κρίθηκε αντισυνταγματικό το μέτρο της υποχρεωτικότητας της προσφυγής στη διαμεσολάβηση, παρά την άρση της υποχρεωτικότητας, οι Ιταλοί πολίτες συνεχίζουν και προσφεύγουν στον θεσμό της διαμεσολάβησης καθόσον το 80% των υποθέσεων κατέληγε σε επιτυχή διευθέτηση.  

- Η ουδετερότητα, η ανεξαρτησία και η αμεροληψία συνιστούν τα βασικότερα στοιχεία, που πρέπει να χαρακτηρίζουν έναν διαμεσολαβητή. Ο κάθε δικηγόρος που είναι και διαμεσολαβητής και καλείται να ενεργήσει και ως τέτοιος, θα πρέπει να αφήνει απέξω από την αίθουσα της διαμεσολαβήσεως το ''καπέλο'', ήτοι την ιδιότητα του δικηγόρου, όπως μας ανέφεραν και στην εκπαίδευση. Η μη συμμόρφωση στις αρχές αυτές δημιουργεί ζήτημα δεοντολογίας.

Σε κάθε περίπτωση, προβλέπονται κυρώσεις για τον διαμεσολαβητή σε περίπτωση αμφιβολίας περί αμεροληψίας, ουδετερότητας και ανεξαρτησίας, όπως σε οριστική ή προσωρινή ανάκληση της διαπίστευσης, ανάλογα με την βαρύτητα της παράβασης ή την καθ' υποτροπή συμπεριφορά του διαμεσολαβητή. Σύμφωνα με τον Κώδικα Δεοντολογίας Διαμεσολαβητών, ο Διαμεσολαβητής είναι υποχρεωμένος να γνωστοποιεί στα μέρη πριν την ανάληψη των καθηκόντων του ή την συνέχιση της άσκησης αυτών, τυχόν περιστάσεις, οι οποίες ενδέχεται να επηρεάσουν ή να εγείρουν υπόνοιες ότι επηρεάζουν την ανεξαρτησία του  ή δημιουργούν σύγκρουση συμφερόντων. 

Οι εν λόγω περιστάσεις περιλαμβάνουν: α) κάθε προσωπική ή επαγγελματική σχέση με ένα ή περισσότερα από τα μέρη, β) οποιοδήποτε οικονομικό ή άλλο συμφέρον, άμεσο ή έμμεσο, από την έκβαση της διαμεσολάβησης, γ )το γεγονός ότι ο διαμεσολαβητής ή άλλο στέλεχος της εταιρείας για την οποία εργάζεται έχει ενεργήσει κατά το παρελθόν υπό άλλη ιδιότητα πλην του διαμεσολαβητή για ένα ή περισσότερα από τα μέρη. Σε τέτοιες περιπτώσεις ο διαμεσολαβητής επιτρέπεται να αποδεχθεί να αναλάβει καθήκοντα διαμεσολαβητή ή να εξακολουθήσει να τα ασκεί μόνον εφόσον είναι βέβαιος ότι είναι σε θέση να διεξάγει τη διαμεσολάβηση με πλήρη ανεξαρτησία, ούτως ώστε να διασφαλίζεται πλήρης αμεροληψία με τη ρητή συγκατάθεση των μερών. Η υποχρέωση γνωστοποίησης τέτοιων περιστάσεων ισχύει καθ' όλη τη διάρκεια της διαμεσολάβησης. Ο διαμεσολαβητής πρέπει να ενεργεί διαρκώς αμερόπληπτα έναντι των μερών και να μεριμνά για την ισότιμη εξυπηρέτηση όλων των μερών στο πλαίσιο της διαμεσολάβησης. 

- Η δικαστική διευθέτηση μιας διαφοράς συνεπάγεται την απώλεια χρόνου (για την έκδοση αμετάκλητης δικαστικής απόφασης απαιτείται η παρέλευση κατά μέσο όρο 10 και πλέον ετών). Η διαμεσολάβηση ανταποκρινόμενη στην επιτακτική ανάγκη της κοινωνίας για επιτάχυνση των υπαρχόντων ρυθμών οδηγεί στην επίτευξη εξωδικαστικής συμφωνίας εντός προκαθορισμένου και αναμφισβήτητα σύντομου χρονικού ορίζοντα.

Η δικαστική διευθέτηση μιας διαφοράς συνεπάγεται την απώλεια σημαντικών χρηματικών ποσών μέχρι να φτάσουμε στο σημείο της τελεσιδικίας. Απεναντίας, μέσω της διαδικασίας διαμεσολαβήσεως εξοικονομούνται οι οικονομικοί πόροι αμφοτέρων των μερών και επιτυγχάνεται η επίλυση της διαφοράς κατά τρόπο ώστε αμφότερα τα μέρη να αποδέχονται την καταρτιθείσα συμφωνία. Επομένως, ενώ η έκδοση δικαστικής αποφάσεως συνεπάγεται την ύπαρξη ηττηθέντος διαδίκου, το συμφωνητικό στο οποίο καταλήγει η διαδικασία διαμεσολαβήσεως εκφράζει τα συμφέροντα αμφοτέρων των μερών ώστε ουδείς εκ των μερών να μην βιώνει το αίσθημα  κοινωνικής αδικίας ή ήττας.

Επίσης, πρέπει να ληφθεί υπόψη η εμπιστευτικότητα και η εχεμύθεια που διέπει την διαδικασία της διαμεσολάβησης, καθόσον οτιδήποτε ειπωθεί από τα εκάστοτε μέρη δεν κοινοποιείται, παρά μόνο σε περιπτώσεις που η κοινολόγηση του περιεχομένου της εν λόγω συμφωνίας είναι απαραίτητη για την εκτέλεση αυτής. Εν κατακλείδι, σε κάθε περίπτωση η διαδικασία της διαμεσολάβησης και η συμφωνία για την προσφυγή προς αυτή, μετά από ρητή συμφωνία των εκάστοτε μερών, μπορεί να μην κοινοποιηθεί και γνωστοποιηθεί, γεγονός που συνεπάγεται την θεμελιώδη έννοια τήρησης της ιδιωτικότητας, όπως σε πολλές υποθέσεις με ''ευαίσθητο'' χαρακτήρα είναι απολύτως απαραίτητη, π.χ. οικογενειακές. 

- Σύμφωνα με την παράγραφο 4 του άρθρου 3 του Κώδικα Δεοντολογίας Διαμεσολαβητών, ο διαμεσολαβητής οφείλει σε κάθε περίπτωση να παρέχει στα μέρη πλήρη ενημέρωση για τον τρόπο αμοιβής  που σκοπεύει να εφαρμόσει, εκτός αν οι σχετικές πληροφορίες έχουν ήδη παρασχεθεί. Ο διαμεσολαβητής δεν αποδέχεται την αποστολή του προτού όλα τα μέρη της εκάστοτε διαφοράς συμφωνήσουν με τις αρχές που ισχύουν για την αμοιβή του.

Στην περίπτωση των υπερχρεωμένων νοικοκυριών, όπου προβλέπεται να θεσμοθετηθεί η υποχρεωτικότητα της διαμεσολαβήσεως πριν την προσφυγή στα Δικαστήρια, το κόστος της Ειδικής Διαμεσολάβησης θα είναι 200 ευρώ, εκ των οποίων το 25% θα πληρώνει ο οφειλέτης και το υπόλοιπο οι δανειστές, ενώ σε περίπτωση επιτυχούς κατάληξης της διαμεσολάβησης θα υπάρχει και αμοιβή 3 τοις χιλίοις επί του χρέους. 

- Καταρχήν, πρέπει να γίνει κατανοητό και σαφές ότι η διαδικασία της διαμεσολάβησης έχει εθελοντικό και εκούσιο χαρακτήρα. Τα μέρη πρέπει να θέλουν να βρούνε μία λύση και να οδηγηθούν σε μία κοινή συμφωνία. Ο διαμεσολαβητής τους βοηθά ενεργά να εντοπίσουν τα κοινά συμφέροντα και ανάγκες τους ώστε να καταλήξουν στην συμφωνία που εκφράζει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τα συμφέροντά τους. 

Στην περίπτωση της ελληνικής πραγματικότητας, ο νομοθέτης προέβλεψε την δυσπιστία των υποψήφιων μερών και πρόσθεσε τις παραγράφους 2 και 3 του άρθρου 9 του Ν. 3898/2010 όπου προβλέπεται μετά την υπογραφή του πρακτικού από τα συμβαλλόμενα μέρη, την κατάθεση του πρωτότυπου αυτού πρακτικού, εφόσον ένα τουλάχιστον των μερών το ζητήσει, με επιμέλεια του διαμεσολαβητή στη γραμματεία του μονομελούς πρωτοδικείου της περιφέρειας, όπου διεξήχθη η διαμεσολάβηση. Από την κατάθεση στη γραμματεία του μονομελούς πρωτοδικείου το πρακτικό διαμεσολάβησης, εφόσον περιέχει συμφωνία των μερών για ύπαρξη αξίωσης που μπορεί να εκτελεσθεί αναγκαστικά, αποτελεί εκτελεστό τίτλο σύμφωνα με το άρθρο 904 παράγραφος 2 εδάφιο γ΄ ΚΠολΔ. 

- Εύχομαι η τοπική και κατ' επέκταση η ελληνική κοινωνία να αγκαλιάσει το θεσμό σταδιακά. Για να γίνει αυτό πρέπει οι θεσμικοί φορείς (Υπουργείο Δικαιοσύνης και Παιδείας) να προβούν στη λήψη σχετικών πρωτοβουλιών και δράσεων.

Αξίζει να αναφέρω, εν κατακλείδι την αξιόλογη εκδήλωση που διοργάνωσε ο Δικηγορικός Σύλλογος Ροδόπης προκειμένου να  ενημερωθούν τα μέλη του και η τοπική κοινωνία  για  το θεσμό της διαμεσολάβησης και τα πλεονεκτήματα  που συνεπάγεται η εφαρμογή του, όπου μεταξύ των προσκεκλημένων, ήτο και ο Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Δικαιοσύνης.

Σας ευχόμαστε κάθε επιτυχία και από τη νέα ιδιότητα του διαμεσολαβητή.

Περισσότερα στην ιστοεσελίδα www.milioglou.gr του κ. Γεώργιου Μήλιογλου που είναι Acredited Mediator - Διαπιστευμένος Διαμεσολαβητής (2013). Κατέχει μεταπτυχιακό στο Δίκαιο Ευρωπαϊκής Ένωσης.  Είναι απόφοιτος της Νομικής Σχολής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης. Μιλά αγγλικά και γαλλικά είναι νομικός σύμβουλος στην «ΑΛΦΑ ΤΡΑΠΕΖΑ Α.Ε.» και στην ασφαλιστική εταιρεία «ΙΝΤΕΡΣΑΛΟΝΙΚΑ», διατηρεί γραφείο νομικών υπηρεσιών στην Κομοτηνή επί της οδού Παπαδήμα 22-24 κι έχει πλήθος συμμετοχών σε εξειδικευμένα σεμινάρια για το» Ρόλο του Παραστάτη Δικηγόρου στη Διαμεσολάβηση'', το οποίο διοργανώθηκε από την LexEd, για την ορολογία  και μετάφρασης «Δίκαιο και δικαστικοί θεσμοί». 

Το σεμινάριο περιείχε οικογενειακό δίκαιο, αναμόρφωση της ποινικής διαδικασίας και του σωφρονισμού, δημόσιο οικονομικό δίκαιο και δίκαιο ανταγωνισμού, το οποίο διοργανώθηκε από το «Institut Francais de Thessalonique» και άλλα.