Δάνος Σεργκελίδης: Στο παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον δε μπορούμε να μιλούμε για ασφαλή τρόφιμα

Ένα ακόμη αρνητικό της οικονομικής κρίσης είναι αυξάνουν τα κρούσματα νοθειών σε τρόφιμα, με στόχο το οικονομικό όφελος από κυκλώματα αδίστακτων παραγωγών. Πρόκειται για πρακτικές που θέτουν σε κίνδυνο την υγεία εκατομμυρίων καταναλωτών, ενώ παράλληλα αφαιρούν από τον αγροτικό τομέα 164 εκατομμύρια ευρώ την ημέρα, ποσό που θα μπορούσε να αποτελέσει εισόδημα και απασχόληση, σύμφωνα με την αγροτική οργάνωση παραγωγών Coldiretti στην Ιταλία. Πρόσφατο χαρακτηριστικό παράδειγμα η κατάσχεση 130 τόνων ληγμένων κρεάτων και ψαριών με …παραποιημένες ετικέτες. Οι τροφές που τρώμε κάθε μέρα, μπορεί να περιέχουν συστατικά που δε θα έπρεπε, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύεται στο Journal of Food Science. Προκειμένου να μειώσουν το κόστος, αδίστακτες εταιρείες αντικαθιστούν παράνομα ένα πρωτεύον συστατικό μιας τροφής, με κάτι λιγότερο ακριβό. Και τα πιο συχνά νοθευμένα τρόφιμα, είναι εκείνα που καταναλώνουμε συχνότερα. Αυτό συμβαίνει ασυναίσθητα, επειδή είναι πολύ δύσκολο -αν όχι αδύνατο- για τον καταναλωτή να καταλάβει τη διαφορά. Για τους ειδικούς όμως επιστήμονες πιστοποίησης τροφίμων και για οργανισμούς που έχουν να κάνουν με την υγεία των τροφίμων, αποτελεί πρόκληση. Το πρόβλημα δε βρίσκεται συνήθως στο τελικό προϊόν που αγοράζει ο καταναλωτής, αλλά σε προηγούμενα στάδια κι έτσι οι περισσότερες από τις προσμίξεις περνούν απαρατήρητες. 

Ο Δάνος Σεργκελίδης Κομοτηναίος στην καταγωγή, επίκουρος καθηγητής της κτηνιατρικής του ΑΠΘ στον τομέα υγιεινής των τροφίμων και τεχνολογίας των τροφίμων, απαντά σε ερωτήσεις του «Χ» για την καταλληλότητα των τροφίμων, αλλά και για το πώς μπορούμε να επιλέξουμε εγγυημένα τρόφιμα.

-Δεν μπορώ να σας πω τώρα το τι κερδίζει κανείς από αυτό το κύκλωμα. Αυτό το οποίο μπορώ να πω με βεβαιότητα είναι οι διαδικασίες οι οποίες προβλέπονται στη διαχείριση της ασφάλειας των τροφίμων με την ευθύνη του παραγωγού τηρώντας κάποιες προδιαγραφές, όπου εκεί πέρα φαίνεται ο τρόπος με τον οποίο παράγει, ο τρόπος με τον οποίο αποθηκεύει, διακινεί τα προϊόντα, την εφαρμογή των κανόνων ορθής υγιεινής πρακτικής που καταγράφονται και πιστοποιούνται είτε από τους αρμόδιους φορείς ελέγχου και δευτερευόντως, για λόγους εμπορικούς, από τους οργανισμούς πιστοποίησης. Εφόσον τηρούνται όλα αυτά και επαληθεύονται τα συστήματα με ένα επαρκές πρόγραμμα δειγματοληψιών που εφαρμόζει η επιχείρηση και επιπλέον με ένα σωστό και επαρκές πρόγραμμα δειγματοληψιών που εφαρμόζει το δημόσιο, με σκοπό τον έλεγχο της αξιοπιστίας των συστημάτων που εφαρμόζει κάθε επιχείρηση σε βαθμό ο οποίος είναι επαρκέστατος, διασφαλίζεται η υγιεινή της παραγωγής των τροφίμων και εν τέλει η ασφάλεια των προϊόντων που καταναλώνει ο καταναλωτής. 

Όμως επειδή, σε θέματα τα οποία έχουν να κάνουν με τη φύση, γιατί τα τρόφιμα όλα έχουν σαν μητέρα τη φύση, είτε είναι ζωικής, είτε φυτικής προέλευσης, δε μπορούμε ποτέ να γνωρίζουμε πότε θα προκύψουν νέα προβλήματα τα οποία δεν γνωρίζουμε τώρα. Κάποιοι μικροοργανισμοί οι οποίοι παλαιότερα δε θεωρούνταν παθογόνοι μεταλλάσσονται και εξελίσσονται σε παθογόνους, είτε κάποιες ουσίες τις οποίες δεν γνωρίζαμε σε πιο βαθμό είναι επικίνδυνες και ιδιαίτερα ουσίες που τον τελευταίο καιρό εισέρχονται μέσα στην παραγωγή των τροφίμων από το περιβάλλον, διοξίνες, μητρικά νιτρώδη και λοιπά, τα οποία μπορούν να προέρχονται από διάφορες περιβαλλοντικές πηγές. Δεν μπορούμε ποτέ να γνωρίζουμε εκ των προτέρων τι θα γίνει στο μέλλον. Οπότε θα δημιουργούνται κατά καιρούς διάφορα ζητήματα. 

-Το πρωταρχικό μέλημά μας είναι να έχουμε ένα τέτοιο σύστημα εν λειτουργία σαν χώρα, ώστε να περιορίζεται στο ελάχιστο δυνατό η έκθεση των καταναλωτών σε ανασφαλή προϊόντα για κινδύνους που ήδη γνωρίζουμε. Παράλληλα όταν προκύπτουν νέοι κίνδυνοι, γρήγορα να γίνεται μία ενσωμάτωση ελέγχων για αυτούς τους κινδύνους, έτσι ώστε με το λειτουργικό σύστημα που υπάρχει να φτάνουμε στην ασφάλεια των προϊόντων. Ένα άλλο δεύτερο κομμάτι το οποίο έχει ιδιαίτερη σημασία για τον καταναλωτή είναι η νοθεία. Εκεί πέρα τα πράγματα είναι πολύ πιο δύσκολα, εάν η νοθεία γίνεται από πρόθεση του ίδιου του παραγωγού. Εκεί τα πράγματα είναι αρκετά δύσκολα και δεν μπορούμε να μιλάμε για επάρκεια ελέγχου άμα δεν είναι στο 100% της παραγωγής το οποίο δεν είναι δυνατό να γίνει. Άρα θα πρέπει να είμαστε ξεκάθαροι και απαιτητικοί ως καταναλωτές, ώστε η νοθεία να περιοριστεί στο δυνατόν.

-Δεν υπάρχει σαφής απάντηση πάνω σε αυτό. Για εμένα είναι ένα δίλλημα, το οποίο δεν έχει καμία μα καμία σχέση. Δε σημαίνει όμως πως ό,τι είναι ελληνικό είναι καλό και ότι είναι ξένο είναι κακό, ούτε και το ανάποδο. Ούτε το ότι προέρχεται από μια χώρα, όπως η Γερμανία κλπ, είναι εγγύηση. Άλλωστε οι περισσότεροι κίνδυνοι τον τελευταίο καιρό για την υγεία του καταναλωτή ξεκινάνε από τέτοιες χώρες. Αυτό δεν αποτελεί για εμένα δίλλημα. Θα πρέπει ανά πάσα στιγμή, οποιοσδήποτε να κρίνεται για την ασφάλεια των προϊόντων που παράγει. Εφόσον τεκμηριώνει ότι παράγει προϊόντα, από οπουδήποτε και αν προέρχονται, μπορεί να είναι υψηλής ποιότητας, ή αν δεν μπορεί να το πιστοποιεί, θα είναι κατώτερης ποιότητας. Δυστυχώς σε μία τέτοια κοινωνία την οποία ζούμε, πλέον με το παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον, για να μπορούμε να μιλάμε με μεγαλύτερη ασφάλεια για τα ελληνικά προϊόντα, πρέπει όταν λέμε ότι είναι ασφαλή να μπορούμε και να το τεκμηριώνουμε. Τον τελευταίο καιρό εγώ έχω μερικές αμφιβολίες για το αν μπορούμε να το τεκμηριώσουμε αυτό, διότι οι έλεγχοι, εξαιτίας της οικονομικής κρίσης, αλλά και στους αυτοελέγχους των επιχειρήσεων, διεξάγονται με μεγάλη οικονομική δυσκολία. Το ίδιο όμως συμβαίνει και από τους ελεγκτικούς μηχανισμούς, οι οποίοι έχουν προβλήματα, τόσο σε προσωπικό, όσο και στην δυνατότητα μετακινήσεων ελέγχων και εξόδων για εργαστηριακούς ελέγχους. Άρα όλα είναι συζητήσιμα ».

Πάντως με αφορμή την όλη συζήτηση υπενθυμίζουμε ότι έμεινε στα χαρτιά ένα σχέδιο για τη δημιουργία ενός ηλεκτρονικού... ματιού ανάμεσα στις ελεγκτικές αρχές, μιας βάσης δεδομένων και ανταλλαγής πληροφοριών για τις επιχειρήσεις που κερδοσκοπούν σε βάρος της υγείας των καταναλωτών. Ο σχεδιασμός μιλούσε, για ένα σύστημα που θα λειτουργούσε σαν τον «Tειρεσία» των τραπεζών. Ένα δίκτυο με το οποίο θα είχαν σύνδεση η Γενική Γραμματεία Kαταναλωτή, η Γενική Γραμματεία Bιομηχανίας, οι αντιπεριφερειάρχες, ο EΦET και το υπουργείο Aγροτικής Aνάπτυξης και Tροφίμων. Mέσω αυτού οι φορείς θα αντάλλασσαν πληροφορίες σχετικά με τα αποτελέσματα ελέγχων σε επιχειρήσεις παραγωγής και εμπορίου τροφίμων, βιομηχανικών προϊόντων, ενώ οι εταιρείες που επανειλημμένως προχωρούσαν σε παραβάσεις, διαθέτοντας ακατάλληλα ή νοθευμένα τρόφιμα, καθώς και επικίνδυνα αγαθά, θα έμπαιναν σε... μαύρη λίστα, όπως στον οικονομικό Tειρεσία και θα έχαναν εκ προοιμίου κάθε το δικαίωμα συμμετοχής σε διαγωνισμούς για προμήθειες του Δημοσίου κλπ. Αυτό όμως δεν εφαρμόστηκε, έμεινε ως ιδέα.