Το αρχοντικό στη Μαρώνεια και ο άγνωστος Ταβανιώτης Ταβανιώτης

Πενήντα χρόνια χωρίς την Κορνηλία Πρεβεζιώτου – Ταβανιώτου. Πόσο εύκολο είναι να φτιάξουμε μια time capsule ενός ανθρώπου; Με ποια κριτήρια θα επιλέξουμε τι θα περιέχει αυτό το «κόστος ζωής»; Είναι δυνατόν η ζωή μιας γυναίκας, μάνας, εκδότριας, λόγιας, δημοσιογράφου, ποιήτριας να χωράει σε ένα κουτί αναμνήσεων; Ποια είναι η σχέση της με τη Μαρώνεια του Ν. Ροδόπης; Σε όλα αυτά και ακόμα περισσότερα ερωτήματα απαντάει η εσπερίδα ? έκθεση με θέμα «ο κόσμος της λόγιας και εκδότριας Κορνηλίας Πρεβεζιώτου ? Ταβανιώτου (Κωνσταντινούπολη 1878 - Αθήνα 1964)», που πραγματοποιείται το Σάββατο 13 Δεκεμβρίου, 17:30 - 20:30, στο Μουσείου Ιστορίας Πανεπιστημίου Αθηνών, Θόλου 5 Πλάκα στην Αθήνα.

Στιγμές από τη ζωή της γιαγιάς του και τη σχέση της με την περιοχή μας, ανέσυρε ο εγγονός της Παναγιώτης Ταβανιώτης που φιλοξενήθηκε στο ράδιο Χρόνος 87,5.

-Η γυναίκα αυτή γεννήθηκε τον 19ο αιώνα και έζησε μέχρι το 1964. Πέθανε δηλαδή, όταν εγώ ήμουν 17 ετών, άρα την πρόλαβα και έζησα μαζί της. Την κρατώ στην μνήμη μου με πάρα πολύ αγάπη και με πάρα πολύ συγκίνηση. Μάλιστα είμαι ιδιαίτερα συγκινημένος αυτή την περίοδο, που γίνεται η εκδήλωση και η οποία ουσιαστικά είναι αναγνώριση του έργου της. Και τούτου διότι είμαι σε θέση να γνωρίζω, ότι πέθανε με το παράπονο, ότι βρέθηκε αποξενωμένη και απομονωμένη από το υπόλοιπο «λογοτεχνικό γίγνεσθαι». Στην Ελλάδα υπήρξε ένας πραγματικός πόλεμος, επιστημονικός και καλλιτεχνικός, για το γλωσσικό. Η δε πλευρά που κέρδισε κατά κράτος, προφανώς η πλευρά της δημοτικής γλώσσας, εξουθένωσε την άλλη πλευρά. Πέθανε, λοιπόν, με αυτό το παράπονο. 

-Υπήρχαν λίγες γυναίκες εκείνη την εποχή, που δούλευαν για τα γράμματα και στην Ελλάδα και πολύ λιγότερες ακόμη στις δύσκολες μειονότητες του εξωτερικού, δηλαδή στην Αλεξάνδρεια ή στην Κωνσταντινούπολη. Και υπήρχαν και κάποιες απόπειρες γραπτού λόγου ?περιοδικών ή εφημερίδων. Φαίνεται ότι η «Βοσπορίς» που εξέδιδε η Κορνηλία μαζί με τον παππού μου Εμμανουήλ Ταβανιώτη ήταν η πιο μακρόβια από τον ελληνόγλωσσο Τύπο. 

Δύσκολες οι εποχές τότε για τέτοιες πρωτοβουλίες. Άλλωστε κάθε φορά, όταν υπήρχαν προβλήματα, αυτοί που την πλήρωναν ήταν οι μειονότητες.

-Ακριβώς και γι’ αυτό τελικά έφυγαν από την Κωνσταντινούπολη. Όχι μόνο την πλήρωναν οι μειονότητες, αλλά περισσότερο οι «κεφαλές» στις μειονότητες, αυτοί δηλαδή οι οποίοι κατά κάποιο τρόπο μπορούσαν να έχουν ένα λόγο και να επηρεάζουν όλη τη μειονότητα. Και προφανώς ένας λογοτέχνης, συγγραφέας, εκδότης είναι μέσα σε αυτή την κατηγορία. 

-Λίγο πριν τον Β? Παγκόσμιο Πόλεμο, το 1938. Κι έφυγαν ως ανεπιθύμητοι από τις τουρκικές Αρχές. Τιμωρήθηκε κατά κάποιο τρόπο για τη δράση της, η οποία ήταν προφανώς ελληνοκεντρική, διότι η γιαγιά μου ήταν λογοτέχνης, ποιήτρια, συγγραφέας και συγγραφέας θεατρικών έργων, εκδότης και ελληνοδάσκαλος. Δίδασκε τα αρχαία ελληνικά όχι σε σχολεία, αλλά σε προσωπικότητες που ήθελαν να τα μάθουν. Εγώ γεννήθηκα το 1947 στην Αθήνα, περίπου 10 χρόνια μετά την μετανάστευση. Η οικογένεια έζησε στο Παγκράτι, όπου ήταν ένας τόπος που είχε πολλούς Κωνσταντινουπολίτες. Στην Αθήνα οι δύο περιοχές που φιλοξένησαν όσους έρχονταν από την Πόλη ήταν το Παγκράτι και το Φάληρο. 

-Είναι από την πλευρά του συζύγου της και παππού μου Εμμανουήλ Ταβανιώτη. Ο πατέρας του λεγόταν Ταβανιώτης Ταβανιώτης καθώς είχε όνομα κι επίθετο το ίδιο. Αυτό ήταν μια συνήθεια της εποχής και τηρείτο περισσότερο στην περιοχή της Θράκης και φαίνεται ότι προέρχεται από το γεγονός πως, επειδή πολύ συχνά οι Τούρκοι επέβαλαν τον εκτουρκισμό του επιθέτου, παίρνοντας ως όνομα το επίθετο, διατηρείτο το όνομα της οικογένειας. Ο Ταβανιώτης Ταβανιώτης ξέρουμε ότι ήρθε από την Μαρώνεια στην Κωνσταντινούπολη, αλλά δεν ξέρουμε πότε ακριβώς. Υπολογίζουμε ότι πρέπει να έγινε περί το 1850 με 1860. Εκεί γεννήθηκε ο παππούς μου, εκδότης, συγγραφέας και υπάλληλος στο Πατριαρχείο. 

-Δεν είμαι σε θέση να ξέρω, γιατί το αρχοντικό γνωρίζω ότι είχε μείνει σε έναν άλλο κλάδο της οικογένειας. Μόνο υποθέσεις μπορούμε να κάνουμε, ότι πιθανότατα στο αρχοντικό που γνωρίζουμε σήμερα γεννήθηκε ο Ταβανιώτης Ταβανιώτης μαζί με κάποια άλλα αδέλφια, αλλά θα κληρονομούσε αυτό το αρχοντικό. Γνωρίζουμε ακόμη ότι μιλούσε με τα παιδιά του για κάποια κτήματα που υπήρχαν στην Μαρώνεια και που βεβαίως είχαν εγκαταλειφτεί υπέρ των υπολοίπων. 

-Είναι η πρώτη φορά που ξεκίνησε αυτό και ξεκίνησε από μία φιλόλογο, την Χρυσούλα Αναγνωστοπούλου, η οποία ξεκίνησε μια εργασία στο πανεπιστήμιο για τις γράφουσες Ελληνίδες του 19ου και των αρχών του 20ου αιώνα. Εκεί έπεσε πάνω στα γραπτά της Κορνηλίας Ταβανιώτου και γοητεύτηκε. Οπότε συνέχισε την εργασία της αποκλειστικά για την γιαγιά μου και στη συνέχεια έκανε και την διδακτορική της διατριβή για την ίδια. Κι αφού τελείωσε, θέλησε να παρουσιάσει και στο ευρύτερο κοινό το έργο της Κορνηλίας Ταβανιώτου, το οποίο βρίσκει σημαντικό. 

-Ναι. Κι επειδή ως παιδί είχα σύνδεσμο με τη γιαγιά μου, είμαι σε θέση να γνωρίζω ότι έφυγε με αυτό το παράπονο.

Η Κορνηλία Πρεβεζιώτου ? Ταβανιώτου υπήρξε μια γυναίκα που αγωνίστηκε με δυναμισμό για τις αρχές της. Ήταν τυχερή γιατί έζησε σε δύο από τις σπουδαιότερες πόλεις της ελληνικής ιστορίας. Στην Κωνσταντινούπολη σε μια χρονική περίοδο κατά την οποία, αν και οι κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες γύρω της ήταν εξόχως δυσμενείς, η ίδια ανέπτυξε σημαντική λόγια και εμπορική δράση. Στη συνέχεια, στη δύση του βίου της, έζησε στην Αθήνα μια ζωή πιο ήρεμη αλλά με το ίδιο πάθος της συγγραφής και τις ίδιες ιδέες. Μια έκθεση δεν μπορεί να λειτουργήσει ως time capsule ενός ανθρώπου. Αυτό που μπορεί να φιλοξενεί να κάνει είναι να προσπαθήσει να συνδέσει εικόνες, αντικείμενα και ιδέες και να προσφέρει μια φανταστική κατασκευή. Η έκθεση αυτή λειτουργεί ως εικονοποίηση και παρουσιάζει δείγματα της διαδρομής της Κορνηλίας Πρεβεζιώτου ? Ταναβιώτου ανάμεσα στη ζωή, την εργασία, την καθημερινότητά της και τη φαντασία μας. Στην έκθεση συμμετέχει η εικαστικός Ελένη Αγγέλου, επιμέλεια έκθεσης Μίνα Α. Καραγιάννη, μουσειολόγος ? επιμελήτρια.

Χαιρετισμός από τον πρόεδρο του Νέου Κύκλου Κωνσταντινουπολιτών Καθ. (ΕΜΠ) Νικόλαο Ουζούνογλου. Ομιλίες: Κατερίνα Δαλακούρα, «Ο ελληνικός γυναικείος τύπος στον οθωμανικό χώρο: το φαινόμενο, οι προεκτάσεις και η πορεία του» επίκουρη καθηγήτρια, Τμήμα Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης, Ασπασία Βασιλάκη, «Λησμονημένες» γυναίκες συγγραφείς στα μονοπάτια της ιστοριογραφίας», εκπαιδευτικός - MeD στην Ιστορία της Εκπαίδευσης, Πέρσα Αποστολή, «Υποθέσατε γυναίκα δημοσιογραφούσαν»: Η Κορνηλία Πρεβεζιώτου ως διευθύντρια του Κωνσταντινουπολίτικου περιοδικού ‘Η Βοσπορίς? (1899-1906)», φιλόλογος, μέλος ΣΕΠ, Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, Χρυσούλα Αναγνωστοπούλου, «Αι Αναμνήσεις» από τη ζωή και το έργο της Κορνηλίας Πρεβεζιώτου ? Ταβανιώτου», υπ. διδάκτωρ, τμήμα Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Πανεπιστημίου Κρήτης, Παναγιώτης Ταβανιώτης, «Οικογενειακές αφηγήσεις», αρχιτέκτονας.