Από τη τέφρα του αναγεννήθηκε «Ο Κώδικας της Κοινότητος Μαρωνείας»

Από την τέφρα του αναγεννήθηκε «Ο Κώδικας της Κοινότητος Μαρωνείας», ένα πολύτιμο αρχείο, που ως πρωτότυπο κάηκε σε πυρκαγιά, όμως διασώθηκε χάρη στη μέριμνα κάποιων να διατηρήσουν αντίγραφά του. Το βράδυ της Τετάρτης 18 Φεβρουαρίου στην αίθουσα ομιλιών του νέου κτιρίου του λαογραφικού μουσείου Κομοτηνής ο Μορφωτικός Όμιλος διοργάνωσε εκδήλωση για την παρουσίαση του βιβλίου των Μανώλη Βαρβούνη, καθηγητή του τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης και Παναγιώτη Τζουμέρκα, λέκτορα της Ανωτάτης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Θεσσαλονίκης «Ο Κώδικας της Κοινότητος Μαρωνείας» που κυκλοφόρησε ως 8ο παράρτημα της  «Θρακικής Επετηρίδας «του Ομίλου. 

Ο κώδικας βρίσκεται ανάμεσα σε άλλα έγγραφα και παλαιά λειτουργικά βιβλία τη δεκαετία του ’70 από τον τότε εφημέριο του ναού Κοιμήσεως της Θεοτόκου Μαρωνείας π. Φώτιο Στογιαννίδη, ο οποίος εκοιμήθη προ ετών. Για την πληρέστερη φύλαξή του, ο κώδικας μεταφέρθηκε στο σπίτι του εφημερίου, το οποίο δυστυχώς επλήγη από πυρκαγιά, που κατέστρεψε και τον κώδικα. Ωστόσο, ο π. Φώτιος είχε φροντίσει να κάνει δύο πλήρη φωτοαντίγραφα του κώδικα. «Δε διασώθηκε το πρωτότυπο, το οποίο υπήρχε σε μία εκκλησία της Μαρώνειας, από όπου το πήρε το εφημέριος στο σπίτι του για να το προστατέψει. Όμως είχε πριν φωτοτυπηθεί και έτσι διασώθηκαν τα αντίγραφα. Το σίγουρο είναι ότι δεν κινδυνεύει να αφανιστεί», έκανε γνωστό ο Μανώλης Βαρβούνης. Ένα από τα αντίγραφα κατατέθηκε στη βιβλιοθήκη της ΙΘ΄ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, στην Κομοτηνή και ένα δόθηκε στον ερευνητή Νικόλαο Εφραιμίδη, ο οποίος το 1980 έκανε την πρώτη περί του κώδικα δημοσίευση, η οποία και έκανε γνωστή την ανακάλυψη στον επιστημονικό κόσμο. Ακολούθως, το φωτοαντίγραφο αυτό παραχωρήθηκε από τον Νικ. Εφραιμίδη, στον π. Δημήτριο Βασιλειάδη, πρόεδρο του Μορφωτικού Ομίλου Κομοτηνής, με την εξουσιοδότηση να ενεργήσει για τη δημοσίευσή του. Το διοικητικό συμβούλιο του Ομίλου, με τη σειρά του, το παραχώρησε στους συγγραφείς του Μανώλη Βαρβούνη και Παναγιώτη Τζουμέρκα, με στόχο την έκδοση, που παρουσιάστηκε χθες στην Κομοτηνή. Στην παρουσίαση προλόγισε ο μητροπολίτης Μαρωνείας και Κομοτηνής κ. Παντελεήμων, ενώ το παρόν έδωσε ο δήμαρχος Μαρώνειας – Σαπών Γιάννης Σταυρίδης, ο αντιδήμαρχος Χρήστος Μεραχτσάκης, ο αντιδήμαρχος Γιώργος Αντωνιάδης, δημοτικοί σύμβουλοι συμπολίτευσης και αντιπολίτευσης, όπως η Φωτεινή Τσακιράκη και ο Μιχάλης Μοσχίδης και πολλοί ακόμα που γέμισαν ασφυκτικά την αίθουσα.

Το περιεχόμενο του κώδικα της κοινότητας αποτελούν αντίγραφα ιδιωτικών δικαιοπρακτικών εγγράφων της περιόδου 1895-1940, που έχουν γραφεί κατά καιρούς από διαφορετικούς γραφείς. Λεπτομερέστερα, στον κώδικα περιλαμβάνονται, κατά την καταγραφή του Νικ. Εφραιμίδη: «15 προικοσύμφωνα, 9 πωλητήρια, 17 δωρητήρια από τα οποία 3 είναι δωρητήριες επιστολές, 8 πρακτικά συνεδριάσεων των εκάστοτε Εφορειών, 3 πιστοποιητικά, 2 παραχωρητήρια, 2 διαθήκες απ? τις οποίες η μία είναι ημιτελής, 1 αίτηση υιοθεσίας, 1 απόφαση του Μικτού Εκκλησιαστικού Δικαστηρίου της Ιεράς Μητροπόλεως Μαρωνείας που εγκρίνει την προηγούμενη αίτηση, 1 εγκύκλια συνοδική επιστολή του Οικουμενικού πατριάρχη Ιωακείμ του Γ΄ προς το Μητροπολίτη Μαρωνείας Νικόλαο, το κτηματολόγιο των ιερών ναών του χωριού καθώς κι ένα μεγάλο αριθμό εγγραφών δωρεών των πιστών προς αυτά». Όλα τα παραπάνω αποτελούν την καθημερινότητα και την κοινωνική ιστορία, όπως χαρακτηριστικά σημείωσε ο κ. Βαρβούνης και έκανε γνωστό ότι στον κώδικα καταγράφονται επίσης τοπωνύμια, αναγραφές σε υφάσματα, ρούχα, σε είδη υφασμάτων, τα νομίσματα που κυκλοφορούσαν εκείνη την εποχή, το εθιμικό δίκαιο. «Είναι μία πολύτιμη πηγή πληροφοριών», τόνισε ο κ. Βαρβούνης και πρόσθεσε πως «φαίνεται μέσα από τον κώδικα ένα δίκτυο Μαρωνιτών που υπήρχε ανά τον κόσμο, οι οποίοι βοηθούσαν την πατρίδα τους για να ιδρυθούν εκπαιδευτήρια. Στηρίχτηκε το γένος πάνω σε αυτά και αυτό φαίνεται μέσα από τον κώδικα». 

Αξίζει να σημειωθεί μάλιστα ότι πολλά από έγγραφα του κώδικα επικυρώνουν οι κατά καιρούς Μητροπολίτες Μαρωνείας Ιωακείμ ο Βαλασιάδης (1894-1900), Κωνστάντιος ο Γαζής (1900-1902) και Νικόλαος ο Σακκόπουλος (1902-1914), επί των ημερών των οποίων ήταν σε χρήση ο συγκεκριμένος κώδικας. Και τούτο, επειδή με βάση το ισχύον στην οθωμανική αυτοκρατορία κοινοτικό σύστημα, ο ρόλος της Εκκλησίας και των κατά τόπους Μητροπολιτών ήταν, ως γνωστόν, σημαντικός και καίριος για τη ρύθμιση νομικών ζητημάτων ιδιωτικού και αστικού δικαίου, όπως αυτά που τακτοποιούνται στα περιεχόμενα στον κώδικα έγγραφα.

Ο κώδικας αυτός σώθηκε, όμως, σύμφωνα με τον Μανώλη Βαρβούνη, «υπήρχαν κώδικες σε όλες τις άλλες κοινότητες, που όμως καταστράφηκαν από τους Βούλγαρους κατά τη δεύτερη βουλγαροκρατία. Έχουμε μαρτυρίες ανθρώπων ότι σε σωρούς έξω από τη Λέσχη Κομοτηναίων έκαιγαν έγγραφα και αρχεία». 

Στη Θράκη υπάρχουν κώδικες κοινοτήτων, όπως στην Ξάνθη, όπου έχουν δημοσιευτεί και εκδοθεί με μέριμνα της μητρόπολης Ξάνθης και Περιθεωρίου, στην Αλεξανδρούπολη στο εκκλησιαστικό μουσείο, ενώ στη Ροδόπη δεν έχει εντοπιστεί κάποιος άλλος κώδικας.