Από το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης στον ΟΗΕ ο Δημήτρης Ράικος

Δεν κόβει τους δεσμούς του με το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης ο διαπρεπής νομικός Δημήτρης Ράικος αναπληρωτής καθηγητής Νομικής, στον τομέα Δημοσίου Δικαίου και Πολιτικής Επιστήμης. Επέλεξε την Κομοτηνή και την εφημερίδα «Ο Χρόνος» για να δώσει την πρώτη του αποκλειστική συνέντευξη, από τότε που επελέγη από την Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, με αξιοκρατική και σκληρή διαγωνιστική διαδικασία, ως δικαστής στο Δευτεροβάθμιο Δικαστήριο του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών.  Είναι ο πρώτος Έλληνας που αναλαμβάνει τη συγκεκριμένη θέση. Στη συνέντευξή του μας  εξηγεί πως θα ασκεί τα υψηλά του καθήκοντα στην έδρα του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη. Μία θέση την οποία διεκδικούσαν σημαίνουσες νομικές προσωπικότητες, που είχαν προταθεί από χώρες, όπως ο Καναδάς, η Μεγάλη Βρετανία, η Γερμανία και η Βραζιλία. Ο κ. Ράικος μιλά για όλα, την προεδρία στην Ενιαία Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων, αλλά και για τα πιο προσωπικά του, πράγμα εντελώς σπάνιο αφού δεν δίνει ποτέ συνεντεύξεις! Ξεναγήθηκε στην εφημερίδα «Ο Χρόνος» και είδε το αρχείο της, από τα πρώτα χρόνια το 1964 έως και σήμερα… 

Στο στούντιο ράδιο Χρόνος 87,5 fm βρέθηκε μαζί με τον προσωπικό του φίλο Αντώνη Μαυρίδη, νομικό και διεθνολόγο, ο οποίος φοιτά και στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα της Νομικής Σχολής του ΔΠΘ. 

-Όχι, είναι επίσημο, καθώς μου ήρθε η επιστολή από τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ. Η θητεία μου αρχίζει από την 1η Ιουλίου, ενώ η επιλογή –γιατί πρόκειται για διορισμό από τη γενική συνέλευση- έχει ήδη γίνει με απόφαση στις 18 Νοεμβρίου. 

-Πρώτον, γιατί ήμουν και είμαι ανήσυχο «πνεύμα». Δεύτερον από περιέργεια, γιατί ήταν η πρώτη φορά που έγινε ένας τέτοιος διεθνής διαγωνισμός. Σε αυτό το σημείο να σημειώσω πως μέχρι και το 2008 η επιλογή συγκεκριμένων οργάνων που επέλυαν κάποιες διαφορές στον ΟΗΕ, γίνονταν από τον γενικό γραμματέα. Είναι παράδοξο ότι ο ΟΗΕ, ο οποίος επαγγέλλεται την απονομή δικαιοσύνης σε όλα τα κράτη-μέλη της γης, ο ίδιος να μην έχει δικαιοδοτικό σύστημα απονομής δικαιοσύνης και ως προς το εσωτερικό του αλλά και προς τα έξω. 

-Ο ΟΗΕ, όπως και κάθε διεθνής οργανισμός, έχει μια ασυλία, και συνολικά ως οργανισμός αλλά και μεμονωμένα οι αξιωματούχοι του ως υπάλληλοι του οργανισμού. Άρα, αφενός δε μπορεί κανείς να εναγάγει, δηλαδή να «κυνηγήσει» δικαστικά τον ΟΗΕ για τις παράνομες πράξεις του ?είτε είναι συμβαλλόμενος είτε υπάλληλος. Αυτό είναι παράδοξο, αλλά αυτό είναι το καθεστώς, διότι απολαμβάνει ασυλίας. Έτσι, λοιπόν, μετά από πολλά χρόνια τα κράτη-μέλη αποφάσισαν, αφού πρώτα πίεσαν γιατί ήταν ένας 20ετής αγώνας, να γίνει διεθνής διαγωνισμός, και μάλιστα να είναι ατομικές οι υποψηφιότητες. Αυτό το τονίζω, γιατί σε άλλα δικαστήρια, όπως το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, οι υποψήφιοι υποδεικνύονται από κράτη, δηλαδή από τις κυβερνήσεις. Εδώ οι υποψηφιότητες των δικαστών ήταν ατομικές, ώστε να μην εμποδίζονται δικαστές από κυβερνήσεις στις οποίες ο δικαστής δεν είναι αρεστός. 

-Βεβαίως, και μάλιστα σε δύο στάδια. Το πρώτο στάδιο ήταν αυτό της γραπτής και προφορικής διαγωνιστικής διαδικασίας. Δικαστές από όλο τον κόσμο είχαν συμμετοχή και επιλέγηκαν 500 δικαστές από όλο τον κόσμο, βάσει συγκεκριμένων προσόντων, όπως πχ πάνω από 20 χρόνια υπηρεσίας. Ύστερα στις γραπτές εξετάσεις που έγιναν στη Χάγη από δικαστικό συμβούλιο, πέρασαν 18 δικαστές. Κατόπιν είχαμε την προφορική δοκιμασία, όπου για κάθε κενή θέση, έπρεπε να προταθούν από το δικαστικό συμβούλιο προς τη γενική συνέλευση των κρατών μελών δύο υποψήφιοι. Άρα, αφού υπήρχαν τέσσερις κενές θέσεις, στον κατάλογο των επιτυχόντων μπήκαν οκτώ υποψήφιοι. Εκεί έτυχε να έχω και την υψηλότερη σειρά.  Αν ήξερα το επόμενο κομμάτι, το δυσκολότερο, ίσως να μην είχα υποβάλλει αίτηση. Την οποία μάλιστα την επέβαλα και μισό λεπτό πριν λήξει η διορία, διότι το σκεφτόμουν μέχρι τέλους. Το δεύτερο στάδιο ήταν εξαιρετικά δύσκολο, διότι ?ανεξάρτητα από τον κατάλογο των επιτυχόντων- θα έπρεπε η γενική συνέλευση των κρατών-μελών να επιλέξει από τους οκτώ τους τέσσερις. Το βιογραφικό και η προσωπικότητα ήταν κάποια κριτήρια, αλλά τα κριτήρια ήταν και πολιτικά ενδεχομένως. Είναι δικαστική θέση, όχι πολιτική, αλλά υπήρχαν και κράτη-μέλη τα οποία δε δέχτηκαν να δουν τον υποψήφιο! 

-Υπήρχε, αλλά οφείλω να σας πω ότι η αντιμετώπιση από τα κράτη ήταν θετική. Εγώ ξεκίνησα έχοντας στο μυαλό μου ότι ενδεχομένως να με ψήφιζαν μόνο δύο κράτη: η Ελλάδα και η Κύπρος. Βέβαια κι αυτά δεν ήταν δεδομένα, καθώς θα μπορούσε η Ελλάδα ή η Κύπρος να μη με στηρίξει.

-Η συμβολή της ελληνικής πολιτείας ήταν ότι αφού καταρτίστηκε ο κατάλογος για τις οκτώ θέσεις, έπρεπε να οργανωθούν οι συναντήσεις μου με τα κράτη-μέλη. Πήγα 10 ημέρες και είδα 90 αντιπροσωπείες. Έβγαλα προεκλογικό λόγο, ασυνήθιστο για δικαστή, αλλά αυτή είναι η συνήθης διαδικασία της «εκστρατείας», όπως είναι το αμερικάνικο σύστημα επιλογής δικαστών. Είδα 90 αντιπροσωπείες και πήρα 93 ψήφους. Εκεί με βοήθησε η ελληνική πολιτεία, η οποία έμαθε τα αποτελέσματα εκ των υστερών. Από εκεί και πέρα ξεκίνησε η διαδικασία να πάω στη Νέα Υόρκη, ενώ οι συνυποψήφιοί μου είχαν πάει ήδη εκεί. Εγώ πήγα τελευταίος, γιατί δεν είχα ειδοποιήσει για την επιτυχία, κι εκεί η ελληνική πολιτεία μου οργάνωσε τις συναντήσεις. Πάντα με συνόδευε ένας διπλωμάτης, ο οποίος έκανε την εισήγηση ότι είμαι Έλληνας δικαστής, όχι υποψηφιότητα της Ελλάδας, αλλά ότι η Ελλάδα θεωρεί πως ο συγκεκριμένος υποψήφιος είναι καλός για το δευτεροβάθμια δικαστήριο του ΟΗΕ.

-Θα μπορούσε, γιατί οι αιτήσεις αυτή τη φορά απευθύνθηκαν απευθείας στον ΟΗΕ. Το 2009 αυτή η διαδικασία έγινε στα κράτη μέσα από το υπουργείο Εξωτερικών ή Δικαιοσύνης. Η διαδικασία ήταν μυστική, αλλά υπήρχαν κράτη που «κράτησαν» υποψηφιότητες. Εδώ το πλεονέκτημα ήταν πως οι αιτήσεις απευθύνθηκαν απευθείας στον ΟΗΕ.

-Απέδειξε ότι το δικό μας νομικό σύστημα, η δική μας νομική παιδεία όχι απλώς είναι επαρκής, αλλά έχει και πλεονεκτήματα έναντι των άλλων. Οι Ιταλοί έχουν μια παράδοση στη δικαιοσύνη και ήρθε η ιταλική αντιπροσωπεία και με ρώτησε πως δεν έφτασε κάποιος Ιταλός δικαστής στο τελικό στάδιο. Εκεί απάντησα πως ήταν δύσκολες οι εξετάσεις. Σκεφτείτε πως ήταν μόνο 18 άτομα από όλο τον κόσμο αυτοί που πέρασαν τις γραπτές εξετάσεις και οι 8 πρώτοι πήγαν στις προφορικές.

-Επειδή οι συνυποψήφιοί μου ήταν από μεγάλες χώρες, δηλαδή τον Καναδά, τη Γερμανία, τη Γαλλία, τη Νότιο Αφρική, τη Βραζιλία, εγώ πήγα με την άνεση του ότι είχα λίγες ελπίδες. Αυτό οι αντιπροσωπείες το είδαν θετικά. Για την χώρα μου δεν έδωσα ποτέ αρνητική εικόνα. Σε όλες τις ερωτήσεις, γιατί υπεβλήθησαν και ερωτήσεις στην επαφή με τις αντιπροσωπείες πιο πολιτικές, με ρωτούσαν ποια είναι η κατάσταση στην Ελλάδα. Εγώ τους απαντούσα πως είναι δύσκολη, αλλά η Ελλάδα έχει τις προδιαγραφές από την αρχαιότητα να την ξεπεράσει, όπως έχει ξεπεράσει στο παρελθόν και πολύ μεγαλύτερες. Ποτέ δεν έδωσα αρνητική άποψη για την χώρα μου. Η θετική άποψη δείχνει μια δύναμη να ξεπεράσεις τα προβλήματα.

-Δε μένω σε αριθμητικά, λογιστικά ή οικονομικά δεδομένα. Πρέπει κανείς να έχει δύναμη ψυχής και να πιστεύει ότι με αγώνα θα ξεπεράσει οτιδήποτε εμπόδιο βρεθεί μπροστά του. Είμαι από αυτούς που το πιστεύουν.

-Το δίκαιο πράγματι αντανακλά συνήθως τη θέση του ισχυρού. Αυτό ισχύει και για τον ΟΗΕ. Τα μεγάλα κράτη, έχουν έναν άλλο ρόλο σε σχέση με τα μικρά. Θα μπορούσα να συνεισφέρω «λίγο» από τις εξής δύο οπτικές: Η πρώτη είναι από την άποψη του δικαστή. Το δευτεροβάθμια δικαστήριο του ΟΗΕ λειτουργεί με το αγγλοσαξονικό πρότυπο, υπό την έννοια ότι διαπλάθει αρχές του λεγόμενου παγκόσμιου διοικητικού δικαίου, κι αυτό είναι πολύ σημαντικό. Αυτά που βγαίνουν ως αποφάσεις ισχύουν κάπως ως «νόμοι» και για τον ΟΗΕ και για τους υπαλλήλους του. Έχει πολύ σημασία να διαπλάσεις τις σωστές αρχές. Η δεύτερη είναι πως η Ολομέλεια του δευτεροβάθμιου δικαστηρίου κάθε έτος προβάλλει προτάσεις στη γενική συνέλευση του ΟΗΕ, μέσω του γενικού γραμματέα. Πιστεύω στη διεύρυνση της απονομής της δικαιοσύνης και μέσα στα πλαίσια του ΟΗΕ αλλά και εκτός αυτού. Αυτή είναι η θέση μου και ελπίζω να συμβάλλω προς την κατεύθυνση αυτή.

-Σε καμία περίπτωση. Αυτό το σύστημα του ΟΗΕ είναι δύο βαθμών. Έχει τους πρωτοβάθμιους δικαστές, οι οποίοι εδρεύουν σε Γενεύη, Ναϊρόμπι και Νέα Υόρκη, οι οποίοι είναι πλήρους και αποκλειστικής απασχόλησης, και βάσει ασυμβίβαστου δε μπορούν να ασχοληθούν με τίποτα άλλο. Όμως, οι δευτεροβάθμιοι δικαστές, που πηγαίνουν για να δικάζουν και λειτουργούν με συνεδριάσεις, δεν έχουν κανένα ασυμβίβαστο. Άρα θα παραμείνω δικαστής και καθηγητής στο ΔΠΘ, αλλά θα σταθμίσω το χρόνο μου κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να αποδώσει εκεί όπου με τίμησαν τα κράτη-μέλη.

- Θεσμικά υπάρχουν όλα τα εργαλεία για να μην μπορεί η Αρχή να ενοχληθεί από κανέναν. Υπάρχει απόλυτη ανεξαρτησία, κανείς υπουργός ή η κυβέρνηση δεν μπορεί να ασκήσει εποπτεία, απαγορεύεται και λογικό είναι. Ειδικά η Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων έχει να κάνει με ένα τομέα που όχι απλώς είναι δύσκολος, πολύ σημαντικός για την οικονομία, είναι το ¼ της οικονομίας, αλλά έχει να κάνει με πολλά φαινόμενα παρανομίας και διαφθοράς.

-Το βιβλίο Δημόσια Διοίκηση και Διαφθορά που είχα γράψει το 2006,  πράγματι μέχρι σήμερα σε ότι αφορά τα ζητήματα της διαφθοράς, αποτελεί ένα μπούσουλα γιατί είχα συμμετάσχει στην σύνταξη της παγκόσμιας σύμβασης για τη διαφθορά, είναι η μεγαλύτερη σύμβαση που έχει κάνει τα τελευταία χρόνια. Όσον αφορά στην Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων, έγραψα και ένα βιβλίο για το δίκαιο δημοσίων συμβάσεων πέρσι, είναι μια πολύ δυναμική αρχή που μπορεί να συνεισφέρει πολλά στο ελληνικό κράτος. Αυτή την στιγμή θα παραδώσουμε στην ελληνική πολιτεία τη λεγόμενη στρατηγική, την ξεκινήσαμε εδώ και ενάμιση χρόνο, έχουν δουλέψει πάρα πολύ τα στελέχη της Αρχής βεβαίως με την συμμετοχή όλων των υπουργείων και από την προηγούμενη κυβέρνηση και τώρα. Αυτή η Στρατηγική θα αποτελέσει τον οδικό χάρτη στην Ελλάδα, για τα επόμενα 5 με 10 χρόνια. Όταν λέμε Στρατηγική Δημοσίων Συμβάσεων εννοούμε από το ποιο είναι το καθεστώς στις δημόσιες συμβάσεις, το πώς θα χρησιμοποιήσεις το εργαλείο των δημοσίων συμβάσεων για να ενισχύσεις κοινωνικές ομάδες, ομάδες οι οποίες χρειάζονται προστασία.  Το πώς θα ενισχύσεις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και θα ενισχύσεις την οικονομία, το πώς θα προστατεύσεις το περιβάλλον με ξεκάθαρους και διαφανείς όρους. Ίσως είναι το σημαντικότερο. Έχει περάσει στα ψηλά γράμματα διότι εγώ το έχω κρατήσει λίγο χαμηλά. Με το τελευταίο μνημόνιο, την συμφωνία που έκανε η ελληνική πολιτεία  αυτήν την στρατηγική την έχει αποκλειστικά η Αρχή,  όχι η κυβέρνηση και οι υπουργοί.  Καλώς ή κακώς οι Ευρωπαίοι εμπιστεύτηκαν  την Αρχή.

-Όσο αισιόδοξος είμαι ότι θα εξέλιπε το φαινόμενο της διαφθοράς που υπάρχει από την αρχαιότητα. Αλλά τι προσπαθούμε να κάνουμε! Η στρατηγική έχει κεφάλαια, ξεκινώντας από την καλή οργάνωση όλων των δημοσίων υπηρεσιών, ένα παράδειγμα είναι η αύξηση της διοικητικής επάρκειας όλων όσων ασχολούνται με τις δημόσιες συμβάσεις, σκεφτείτε αυτό είναι μια γραμμή από τις διακόσιες σελίδες. Κάθε σελίδα έχει τελεία και κάθε γραμμή αντιπροσωπεύει και μια κρατική δράση. Μιλάμε για μεγάλο project. Αφορά τους πάντες, αφορά  την υγεία, την παιδεία , την δικαιοσύνη, δεν υπάρχει κανένας τομέας που μένει από έξω, θα υπάρξουν αντιδράσεις. Ήδη οι υπουργεί μου έλεγαν, μας βάζεις σε δουλειά πρόεδρε. Δεν αφορά μόνο τις δημόσιες συμβάσεις, μπορεί να χρησιμοποιηθεί η δημόσια σύμβαση ως εργαλείο για να μπορούν να τηρηθούν οι διατάξεις του εργατικού δικαίου.   

       

- Στην Αρχή δεν υπάρχουν, όχι ότι δεν υπάρχουν στο σύστημα των δημοσίων συμβάσεων, αυτό το θεωρώ αυτονόητο. Τα συμφέροντα είναι μεγάλα και το καταλαβαίνουμε από διάφορες αλλαγές. Προσωπικά δεν θεωρώ ότι θα ερχόταν κάποιος στον πρόεδρο και να του πει, δεν θα μπορούσε εύκολα. 

Ξέρετε όταν υπέπεσε στην αντίληψή μου να έχει ενημέρωση υπουργός ή και άλλος από ελεγκτικό όργανο της Αρχής, τον πήρα πίσω και του είπα δεν θα ξαναπάρετε τηλέφωνο, όχι δεν θα ενοχλήσετε, τηλέφωνο δεν θα ξαναπάρετε. Αυτό προσπαθώ να το κατοχυρώσω. 

Οι ισχυροί έχουν άλλους τρόπους να παρεμβαίνουν δεν χρειάζεται να το κάνουν έτσι. Την ώρα που θα γίνει ένα νομοσχέδιο θα κάνουν μια τροποποίηση, θα γίνει μια βελτίωση, θα υπάρξει μια καθυστέρηση, έχουν άλλους τρόπους δεν χρειάζεται να κάνουν κάποια άκομψη κίνηση. Γίνονται παρεμβάσεις αλλά όχι εκεί που φαίνετε εκεί που δεν φαίνετε συνήθως είναι οι επικίνδυνες παρεμβάσεις.