Ανοικτό μάθημα για τη γενοκτονία του ποντιακού ελληνισμού

Για τους Έλληνες του Πόντου, την ιστορική τους πορεία, τις ιδιαιτερότητες τους, τα βασικά χαρακτηριστικά τους, μίλησε κατά τη διάρκεια εκδήλωσης στην Κομοτηνή ο δρ. Αντώνιος Παυλίδης, ιστορικός και σχολικός σύμβουλος. Τα ποντιακά σωματεία της Ροδόπης διοργάνωσαν το βράδυ της Παρασκευής 23 Μαΐου την πολύ ενδιαφέρουσα εκδήλωση με αφορμή τις εκδηλώσεις μνήμης και τιμής για τη γενοκτονία του ποντιακού ελληνισμού. Σε ένα ανοικτό μάθημα ο κ. Παυλίδης ανέλυσε το πολιτιστικό υπόβαθρο της γενοκτονίας του Πόντου σε μία προσπάθεια να ενημερώσει τους πολίτες της Ροδόπης για τους λόγους τους οποίους οι Έλληνες του Πόντου αποτέλεσαν στόχο του κινήματος των Νεότουρκών. Ήθελε κυρίως να τονίσει στους σύγχρονους Έλληνες το χρέος τους να διεκδικήσουν την αναγνώριση του εγκλήματος.  

Πόντιοι ονομάζονται οι Έλληνες που κατάγονται από την περιοχή του Πόντου δηλαδή τα νότια παράλια της Μαύρης θάλασσας (Εύξεινος Πόντος), στη σημερινή βορειοανατολική Τουρκία όπως επίσης και από την ΕΣΣΔ . Η παρουσία Ελλήνων στην περιοχή του Πόντου ανάγεται από την αρχαιότητα μέχρι τους νεότερους χρόνους οπότε η πλειονότητά τους (οι χριστιανοί Πόντιοι) μεταφέρθηκε στην Ελλάδα, με την ανταλλαγή πληθυσμών που ακολούθησε τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922. Η ιστορία του ελληνισμού στον Πόντο έχει ως επίσημη αφετηρία την ίδρυση της Σινώπης στα βόρεια παράλια της Μικράς Ασίας από Ίωνες ναυτικούς περίπου το 800 π.Χ. Από τη Σινώπη ερευνητές ίδρυσαν άλλες πόλεις. Η κυριότερη αυτών των πόλεων ήταν η Τραπεζούντα το 783 π.Χ.

Η γεωγραφία του Πόντου είναι καθοριστικός παράγοντας για να κατανοηθούν οι λόγοι για τους οποίους οι Πόντιοι έγιναν στόχος των Νεότουρκων, σύμφωνα με τον κ. Παυλίδη. Ο ιστορικός υπενθύμισε ότι οι Πόντιοι ήταν γεωγραφικά απομονωμένοι, ήταν αδιαπέραστα τα βουνά και οι θάλασσες όπου κατοικούσαν με αποτέλεσμα να αποτελούν κοιτίδα του ελληνισμού και του χριστιανισμού.  «Η απομόνωση ανάμεσα στα βουνά που ήταν αδιαπέραστα στο εσωτερικό τους, έκαναν δύσκολες τις εισβολές ξένων λαών και πολιτισμών από τα ανατολικά δια μέσω  των αιώνων. Έτσι έμεναν «ανόθευτοι». Από την αρχή οι Έλληνες άποικοι εξελλήνισαν την περιοχή του Πόντου, κράτησαν τα ελληνικά χαρακτηριστικά και την ιδεολογία και μετατράπηκαν σε μία κιβωτό διατήρησης των αρχαίων πολιτιστικών στοιχείων τα οποία γονιμοποίησαν και διατήρησαν και τα έφεραν μέχρι τις μέρες μας. Αυτό είναι βασικό χαρακτηριστικό που ευθύνεται για την ανάπτυξη του πνεύματος αυτονομίας και του υψηλού φρονήματος που χαρακτηρίζει τον ποντιακό ελληνισμό. 

Εκτός από τη γεωγραφία ο ποντιακός ελληνισμός άντεξε καθώς ανέπτυξε μηχανισμούς αντίστασης  στις εισβολές και στις προσπάθειες αλλοίωσης των χαρακτηριστικών της. «Το να υπάρχει η Αυτοκρατορία Τραπεζούντας, που ήταν το σημαντικότερο ελληνικό κράτος για 2.5 περίπου αιώνες στα έσχατα όρια του ελληνισμού, με γύρω τόσους διαφορετικούς λαούς και πολιτισμούς, διαμόρφωσε μηχανισμούς αντίστασης και εκφράστηκαν. Όταν έπεσε η Τραπεζούντα στους Οθωμανούς, οι εξισλαμισμοί και οι σφαγές είχαν τεράστια έκταση.  Θα είχαν εξαφανιστεί οι Πόντιοι εάν δεν είχαν μηχανισμούς αντίστασης. Ο βασικός μηχανισμός ήταν ο κρυπτοχριστιανισμός». 

Εξαιτίας αυτών των χαρακτηριστικών ο ποντιακός ελληνισμός αποτέλεσε στόχο των Νεότουρκών. Ο κ. Παυλίδης έκανε αναδρομή στα γεγονότα που προηγήθηκαν των σφαγών και των βίαιων εκτοπισμών, επικαλούμενος μάλιστα τουρκικές πηγές που βρήκε για το τελευταίο του βιβλίο που αφορά στον Ελληνισμό της Κωνσταντινούπολης. «Υπάρχει ένα βιβλίο στο οποίο γράφουν κορυφαίοι Τούρκοι ακαδημαϊκοί και λένε ουσιαστικά ότι οι μεταρρυθμίσεις στο μέσο του 19ου αιώνα υπήρξαν το υπόβαθρο της γενοκτονίας. Δηλαδή οι μεταρρυθμίσεις που υπέγραψε ο σουλτάνος έφεραν μία ισότητα ανάμεσα σε όλους τους κατοίκους της αυτοκρατορίας. Οι μέσοι μουσουλμάνοι δεν μπορούσαν να δεχτούν να είναι ίσοι με αυτούς που επί αιώνες είχαν κάτω από τη μπότα τους και είχαν δικαίωμα ζωής και θανάτου πάνω τους. Είχαν το καθεστώς των διακρίσεων και με τις μεταρρυθμίσεις έπρεπε να τους δεχτούν σας ίσους. Ακόμα και η οθωμανική ελίτ αρνήθηκε να αποδεχθεί τις μεταρρυθμίσεις γιατί καταργούσε μία σειρά από προνόμια τους. Έτσι λοιπόν στις πηγές αυτές έχουμε δηλώσεις από επώνυμους Οθωμανούς αξιωματούχους που λένε ότι  «η μέρα υπογραφής του διατάγματος ήταν ημέρα θλίψης για το λαό του Ισλάμ», άλλη δήλωση από νομοθέτη μάλιστα των μεταρρυθμίσεων λέει ότι, «οι μουσουλμάνοι θα αντισταθούν στην εφαρμογή των διατάξεων ακόμα και με τη βία».  Όλες αυτές οι δηλώσεις που προέρχονται από ιστορικές πηγές που αποδεικνύουν, σύμφωνα με τον κ. Παυλίδη, ότι υπήρχε το υπόβαθρο της γενοκτονίας. Ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος, η άνοδος του κινήματος των Νεότουρκών ενεργοποίησαν οι δυναμικές που δημιουργήθηκαν στα μέσα του 19ου αιώνα με τις γνωστές εξελίξεις. 

Ο κ. Παυλίδης αναφέρθηκε ακόμα στις πρόσφατες δηλώσεις του Ταγίπ Ερντογάν ο οποίος υπέβαλε τα συλλυπητήρια της Τουρκίας «στα εγγόνια των Αρμενίων, οι οποίοι σκοτώθηκαν το 1915» κατά τις σφαγές που είχαν στόχο την κοινότητα αυτή υπό την Οθωμανική Αυτοκρατορία. «Ουσιαστικά δεν είπε τίποτα», σχολίασε ο κ. Παυλίδης υπενθυμίζοντας ότι η Τουρκία επιμένει να αρνείται τα εγκλήματα της. «Εμείς πιστεύουμε ότι ο αγώνας για την αναγνώριση της γενοκτονίας θα φέρει τη λύτρωση και στην τουρκική κοινωνία. Είναι αγώνας για όλους όχι μόνο τους Έλληνες, αλλά για κάθε άνθρωπο γιατί είναι αγώνας για την ειρήνη», είπε καταλήγοντας ο κ. Παυλίδης. 

Αξίζει να αναφερθεί πως οι εκδηλώσεις μνήμης ολοκληρώθηκαν με επιμνημόσυνη δέηση στο μνημείο του μητροπολίτη Τραπεζούντας Χρύσανθου το βράδυ της Παρασκευής. 

Όλγα Τσιούλφα