xρονοτοπία 30.09.2015

Το ΔΣ της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος (ΠΟΕ) απέστειλε επιστολή προς τον νέο υπουργό Παιδείας, Ερεύνης και Θρησκευμάτων, Ν. Φίλη (την οποία εκοινοποίησε και προς τον πρωθυπουργό, Αλ. Τσίπρα), σχετικώς με το εάν ο νεοϋπουργοποιηθείς εμμένει στις απόψεις του για την «Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου και εν γένει της Ανατολής».

Η ΠΟΕ υπενθυμίζει το άρθρο του Φίλη «Παλαιοκομματισμός και Γενοκτονία» («Αυγή», 20.8.2014) όπου διατυπώνει τις κρίσεις του σχετικώς με την Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου (και εν γένει της Ανατολής) και τις ιστορικές συγκυρίες που οδήγησαν στην αναγνώριση της Γενοκτονίας από την Βουλή των Ελλήνων. Και λέει: «Ειλικρινώς ζητούμε να μας γνωρίσετε εάν εμμένετε σ’ αυτές τις απόψεις, καθώς το σύνολο του ποντιακού και προσφυγικού Ελληνισμού θα ήθελε να γνωρίζει τις θέσεις του υπ.Παιδείας για το ζήτημα της Γενοκτονίας και της προσφάτου αφαιρέσεως από την εξεταστέα και διδακτέα ύλη του μαθήματος της Ιστορίας της Γ΄ Λυκείου, του κεφαλαίου “Ο Παρευξείνιος Ελληνισμός κατά το 19ο και 20ό αι.”, του μοναδικού κεφαλαίου στα σχολικά εγχειρίδια όλων των βαθμίδων εκπαιδεύσεως, με σαφή αναφορά στην Γενοκτονία του Ποντιακού Ελληνισμού. Αναφορικώς δε με το άρθρο σας, θα θέλαμε να ρωτήσουμε αν ?η ικανοποίηση των ισχυρών πολιτικών στερεοτύπων μιας μερίδας του ποντιακού στοιχείου?, ?η εθνικιστική δημαγωγία? και ?οι σκοπιμότητες? είναι αυτές που υπαγόρευσαν την αναγνώριση της Γενοκτονίας από ξένα κοινοβούλια (εθνικά ή τοπικά και το ίδιο το Ευρωκοινοβούλιο), το ψήφισμα της Διεθνούς Ενώσεως Ακαδημαϊκών για την Μελέτη των Γενοκτονιών, το ψήφισμα του Παγκοσμίου Συνεδρίου κατά του Εγκλήματος της Γενοκτονίας (Ερεβάν, 2015) και τόσων άλλων διεθνών φορέων και οργανισμών». Παρακάτω επιμορφώνει τον αδιάβαστο και ανενημέρωτο κ. Φίλη: «Όσον αφορά την κρίση σας για τον όρο Γενοκτονία και το τι αυτός περιλαμβάνει θα θέλαμε να σας παραπέμψουμε στον ίδιο τον εμπνευστή του νομικού όρου Γενοκτονία, R. Lemkin[1], ο οποίος ξεκάθαρα εντάσσει σε αυτόν και τους Έλληνες της Ανατολής». Και τον νουθετεί: «Το ζήτημα της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου και της Ανατολής μας ξεπερνά όλους καθώς είναι υπόθεση οικουμενική, πανανθρώπινη και δεν προσφέρεται για χρήση στο πολιτικο-ιδεολογικό πεδίο συγκρούσεως μεταξύ ?αριστεράς και δεξιάς?, ούτε μπορεί ποτέ να εξυπηρετήσει μικροκομματικές σκοπιμότητες χωρίς συνέπειες», καταλήγει η επιστολή της ΠΟΕ, που υπογράφουν ο πρόεδρος Χρ.–Δ. Τοπαλίδης και η γγ, Γ. Κυριακίδου.

Και οι «ΔΕΣΜΟΙ ΕΛΛΗΝΩΝ» σε σχετική ανακοίνωσή τους αναφέρουν: «Ο εκάστοτε εκλεγμένος πρωθυπουργός, υποτίθεται πως, ορίζει τους υπουργούς της κυβερνήσεώς του, με γνώμονα πάντοτε το συμφέρον του έθνους και του λαού. Δεν είναι, λοιπόν, δυνατόν να τοποθετήσει στο υπ. Παιδείας έναν αρνητή της γενοκτονίας τόσο των Ποντίων, όσο και γενικότερα του ελληνισμού της Ανατολής(?)Οι απόψεις αυτές εντάσσονται σε ένα οργανωμένο σχέδιο απωλείας της εθνικής συνειδήσεως και της ιστορικής μνήμης της νεολαίας μας, και καλούν όλα τα σωματεία του προσφυγικού ελληνισμού, ν? αντιδράσουν με κάθε νόμιμο μέσον στις ανθελληνικές θέσεις του κ. Φίλη και να απαιτήσουν να ανακαλέσει τις δεδηλωμένες επί του θέματος απόψεις του».

Εν τω μεταξύ, και ο πρόεδρος της Κύπρου Σ. Αναστασιάδης απαίτησε από τον πρωθυπουργό την αποπομπή του κεμαλιστή Φίλη, και ζητεί ανάλογη κινητοποίηση του προσφυγικού Ελληνισμού (βλ. infognomonpolitics).

Το θέμα είναι πιο βαθύ, και εδράζεται εσω-εξώτερα: Θυμίζω πως η Βουλή των Ελλήνων είχε παραγγείλει την συγγραφή της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου στον διακεκριμένο πανεπιστημιακό καθηγητή, κ. Κων. Φωτιάδη, αλλά εν συνεχεία? αρνήθηκε να εκδώσει το 16τομο έργο του! 

Τις απόψεις του νέου υπουργού Παιδείας, Νίκου Φίλη, για τη Γενοκτονία των Ελλήνων της Ανατολής, καυτηριάζει με ανακοίνωσή της και η Ομοσπονδία Συλλόγων Ελλήνων Ποντίων στην Ευρώπη.

Πολλές είναι οι οχυρωμένες πόλεις στα ανατολικά παράλια του Εύξεινου Πόντου. Οι πιο σημαντικές (αλφαβητικώς): Ανακοπία, Άψαρος, Πέτρα, Πιτυούς, Σεβαστόπολις, κ.ά. Και στην ενδοχώρα: Αρχαιόπολις, Κοταΐς ή Κοτιαιών, Ροδόπολις, Σαραπανίς, Σκανδίς, κ.ά.

Σε μια απ? αυτές, λοιπόν, την Άψαρο, ανακαλύφθηκε προσφάτως ένα ψηφιδωτό δάπεδο από μια πολωνο-γεωργιανή αρχαιολογική αποστολή, σε ένα δωμάτιο ενός ρωμαϊκού στρατιωτικού λουτρού, κάτι σαν πρώιμο χαμάμ. Αυτή είναι η πρώτη ανακάλυψη τέτοιου τύπου λουτρού στην περιοχή της Αζαρίας και μια από τις λίγες στην Γεωργία, χώρα όπου έχει βρεθεί ελληνική κατοίκηση από τον 7ο αι. π.Χ. τουλάχιστον.

Η Άψυρτος ή Άψαρος ή Άψορρος (νυν Γώνιο/Gonio, στην έσω γωνιά του Ανατ. Πόντου) είναι κοντά στο Βατούμ. Ήταν μια πόλις των Κόλχων, κτισμένη στις εκβολές ομωνύμου ποταμού. Ένα οχυρό φρούριο, πάνω στην μία και μόνη πρακτική διαδρομή από την Κολχίδα (νυν Δυτ. Γεωργία) προς τις ρωμαϊκές επαρχίες της Μικράς Ασίας! Ως εκ τούτου, είχε μεγάλη στρατηγική σημασία!

Η πολωνική ομάδα άρχισε να εργάζεται στην Γεωργία το 2012. Οι ερευνητές επικεντρώθηκαν στην εξεύρεση πιθανών αρχαιολογικών χώρων για την διενέργεια ανασκαφών, κατά μήκος της ακτής της Μαύρης Θάλασσας. Ωστόσο, από την αρχή η προσοχή τους εστράφη στο φρούριο της Αψάρου, όπου διεξήγαγαν γεωφυσικές έρευνες. Το 2014 οι ανασκαφές μέσα στο κάστρο της ακροπόλεως έδωσαν ενδιαφέροντα αποτελέσματα: Στα τρία δωμάτια, τα οποία είναι μέρος ενός μεγάλου λουτρού, συνεχίσθηκαν οι εργασίες το 2015. Οι εφετινές ανασκαφές στην Άψαρο εξεκίνησαν στις 27 Ιουνίου 2015, με μια κοινή αποστολή του Πολωνικού Κέντρου Μεσογειακής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου της Βαρσοβίας, του Ινστιτούτου Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου της Βαρσοβίας, και του Μουσείο «Gonio-Apsarus».

«Παρά το γεγονός ότι πολλά ψηφιδωτά δάπεδα έχουν ανακαλυφθεί στις χώρες γύρω από την Μεσόγειο, η ανακάλυψη στην Άψαρο θα πρέπει να θεωρηθεί ως εξαιρετική. Είναι ένα από τα λίγα παραδείγματα της ανακαλύψεως ενός δαπέδου πολυτελείας με φινίρισμα σε λουτρό, που κτίσθηκε από τον στρατό, για τις ανάγκες του», εξήγησε ο δρ. Radosław Karasiewicz-Szczypiorski, επί κεφαλής της πολωνικής αποστολής. (Επί κεφαλής της γεωργιανής αποστολής, είναι ο καθηγητής Shota Mamuladze).

Προς το παρόν, οι επιστήμονες έχουν ανακαλύψει μόνον ένα μέρος του ψηφιδωτού, το οποίο αποτελείται από γεωμετρικά μοτίβα. Το σύνολον του καλλιτεχνικού έργου είναι πιθανώς περίπου 100 τ.μ.! Το δε δωμάτιο με το ψηφιδωτό ήταν μέρος ενός στρατιωτικού λουτρού, η επιφάνεια του οποίου ήταν πάνω από 1.200 τ.μ. και αποτελείτο από πολλά δωμάτια. Άλλα ψηφιδωτά γνωστά στην Υπερκαυκασία, έγιναν αργότερα και κυρίως για τις τοπικές ελίτ, εξήγησαν οι ερευνητές. Το ψηφιδωτό στην Άψαρο έγινε για τις ανάγκες της ρωμαϊκής στρατιωτικής φρουράς, και το σημαντικότερο σε μία από τις πλέον απομεμακρυσμένες γωνιές της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας! Απόδειξις για το πόσο νοιαζόταν η Ρώμη (στην αρχή) για τις ανάγκες των στρατιωτών της, ακόμη και στις πιο απρόσιτες γωνιές της Αυτοκρατορίας της. Οι αρχαιολόγοι έμειναν επίσης έκπληκτοι από την πολύ αρχαία χρονολόγηση του ευρήματος: Τα λουτρά και το ψηφιδωτό έγιναν το δεύτερο μισό του 1ου αι. μ.Χ.! Το στρατιωτικό «χαμάμ» εκτίσθη λίγο μετά την άφιξη της πρώτης ρωμαϊκής φρουράς, πιθανώς επί Βεσπασιανού (69-79 μ.Χ.). 

«Ένα άλλο ενδιαφέρον γεγονός είναι ότι το ψηφιδωτό που ήταν στο πάτωμα, κάτω από υπόστεγο, είχε ένα υπόγειο τμήμα, στο οποίο κυκλοφορούσε θερμός αέρας και θέρμαινε τις πισίνες και τα πατώματα του μπάνιου! Οι υπόκαυστες κατασκευές σώζονται δυστυχώς μόνον μερικώς», είπαν οι αρχαιολόγοι.

Τέλος, θυμίζω ότι στην Άψαρο είναι θαμμένη η Μήδεια με επώνυμο τάφο («τάφος Αψύρτου») [2], και ο απόστολος Ματθίας.

Πηγές: Ανών. («Ευξ. Περ.», 41), Πτολ. («Καππ. Θέσις», Ε,στ,7), Σκύλαξ Καρ. («Περ.»,81).

O. Kubrak και PAP  (Science and Scholarship στην Πολωνία), 30.7.2015.

Γ. Λεκάκης «Σύγχρονης Ελλάδος περιήγσις-Πόντος» (υπό έκδ.).