Βασίλης Σαλπιστή: Ένα φάντασμα είναι στην πραγματικότητα μια τρύπα

Η άσκηση του αυτοπροσδιορισμού θυμίζει την τελεία στο κέντρο του κύκλου που σημειώνει στους χάρτες: βρίσκεστε εδώ.

Όσον αφορά στην τελεία - στην εργασία μου - χρησιμοποιώ κατά κύριο λόγο το ζωγραφικό μέσο, όπως και το βίντεο. Περισσότερο από σειριακά, τα έργα είναι αναγνώσιμα ως συνολικά μεταβαλλόμενα περιβάλλοντα μέσω αλλεπάλληλων επιπέδων ανάγνωσης. 

Σχετικά με τον χάρτη, σκεφτόμουν τις συνθήκες και τις μεθόδους προσδιορισμού μιας καλλιτεχνικής πρακτικής, στο πλαίσιο της εντόπιας σύγχρονης εικαστικής παραγωγής και θυμήθηκα αυτό που έγραφε ο Ρενέ Ντωμάλ στην Παταφυσική των φαντασμάτων: 

«Τι είναι μια τρύπα;» ρωτούσε ένας κλόουν το συνάδελφο του στην πίστα του Μεντράνο. Αφού τον είχε φέρει σε δύσκολη θέση, έσπευδε να θριαμβεύσει: «η τρύπα, έλεγε, είναι μια απουσία περιτριγυρισμένη από παρουσία». Κατά τη γνώμη μου αυτός ο ορισμός αποτελεί υπόδειγμα τελειότητας και θα τον χρησιμοποιήσω για να αποσαφηνίσω το αντικείμενο μου. Ένα φάντασμα είναι στην πραγματικότητα μια τρύπα× αλλά μια τρύπα στην οποία αποδίδουμε προθέσεις, ευαισθησία, ήθη× μια τρύπα, δηλαδή μια απουσία – αλλά η απουσία ενός προσώπου, όχι κάποιου πράγματος ? περιτριγυρισμένη από παρουσία ? την παρουσία κάποιου, ή κάποιων». 

Εν προκειμένω η υπόθεση του Ντωμάλ, το φάντασμα ως τρύπα, επιδέχεται διαφορετικές ερμηνείες. Περιγράφει μια φασματική ιστορία της τέχνης, στην αδυναμία της να αποτελέσει ένα συντεταγμένο σώμα επί του οποίου θα μπορούσε να ασκηθεί η βία των ρήξεων της νεωτερικής παράδοσης, ή προς τον εναγκαλισμό του οποίου θα μπορούσε να επιχειρηθεί μια φαντασιακή επιστροφή. Περιγράφει επίσης ένα τρόπο προβολής και πρόσληψης του εκάστοτε καλλιτεχνικού έργου ως μια οντότητα απόλυτα αυτονομημένη από το περιβάλλον της, αλλά και απολύτως καθορισμένη από αυτό× επιφανειακή ή θεμελιώδης, η αντίφαση αυτή είναι απευθείας κληροδότημα των πρωτοποριών των αρχών του περασμένου αιώνα, σαν ευγενική υπενθύμιση του αναπόδραστου της ιστορίας, της οποιασδήποτε ιστορίας, ακόμη και μιας ιστορίας φαντασμάτων στην οποία πρωταγωνιστούν μόνο φαντάσματα.