Ντοκουμέντο της απελευθέρωσης της Κομοτηνής

Το 1944 Σεπτέμβριο περίπου, ήρθαν οι αντάρτες της περιοχής με επικεφαλής τον Γιαννάκη του Παπαλάμπρου γιος, πρωτοπαλίκαρο του Μαρίνου, ο οποίος εγνώριζε άπταιστα βουλγαρικά, μαζί με άλλους 6 αντάρτες, πήγαν να παραλάβουν την ανωτέρα διοίκηση Χωροφυλακής που στεγαζόταν τότε στην περιοχή της Πλάκας Κομοτηνής. Ο διοικητής το όνομα του οποίου δεν θυμάμαι, παρέδωσε αμέσως χωρίς αντίρρηση την διοίκηση στην ομάδα αυτή. Στην συνέχεια άφησαν εκεί έναν αντάρτη σκοπό και οι υπόλοιποι με επικεφαλής τον Γιαννάκη κατευθύνθηκαν προς την Ταξιαρχία. Ο Γιαννάκης ζητάει από τον σκοπό να επισκεφθεί τον διοικητή που ήταν σε βαθμό ταξίαρχος, έχοντας υπόψιν του ότι τα πολυβόλα ήταν όλα στημένα προς πυρ, αυτός όμως, όπως και οι άλλοι αψήφησαν την κίνδυνο και ζήτησαν την είσοδό τους στην Ταξιαρχία.  Ο σκοπός αφού ενημέρωσε τον Ταξίαρχο τους επέτρεψε να εισέλθουν. Είχε δοθεί το σύνθημα «ότι όλοι είμαστε αδέλφια» με εντολή της ρώσικης τότε ηγεσίας, προκειμένου να αποφευχθούν αιματοχυσίες. 

Αφού η ομάδα των ανταρτών με πρωτοπαλίκαρο του Μαρίνου, τον Γιαννάκη, συναντήθηκε με τον Ταξίαρχο και του ζήτησε να παραδώσει την διοίκηση της Ταξιαρχίας. Ο ταξίαρχος στο αίτημα αυτό ζήτησε οι αντάρτες να παραδώσουν τον οπλισμό τους, γιατί δεν γνωρίζουμε ακόμη την έκβαση της κατάστασης. Ο Γιαννάκης όμως απήντησε ως εξής στο αίτημα του ταξίαρχου: «Εγώ ορίστε έχω ένα πιστόλι, σου την παραδίδω, όμως πρέπει να ερωτηθεί η ομάδα, ο λόχος, το τάγμα, το σύνταγμα και ότι μας πουν θα κάνουμε». Ρώτησε πρώτα την ομάδα του, μεταξύ των οποίων ήταν και ο Τζαβέλας από την Μαρώνεια, ο οποίος απάντησε αρνητικά, κουνώντας το κεφάλι, γιατί δεν γνώριζε βουλγαρικά, ενώ ο Γιαννάκης τα γνώριζε άπταιστα, το ίδιο και οι λοιποί της ομάδας. Ο Γιαννάκης επανήλθε, λέγοντας «κύριε διοικητά πρέπει να παραδώσετε». Ο ταξίαρχος απάντησε βουλγάρικα ‘δεν έχω απόφαση από τους ανωτέρους του’, τότε ο Γιαννάκης στέλνει έναν αντάρτη στην πλατεία της Κομοτηνής και συγκεκριμένα στο καφενείο «Δροσιά» για να ειδοποιηθεί ο Βούλγαρος υπολοχαγός Ίλτσος, ο οποίος ήταν οργανωμένος με την ομάδα του Γιαννάκη. «Μόλις θα σε δει ο Ίλτσος θα καταλάβει εκείνος», λέει ο Γιαννάκης στον αντάρτη που έστειλε. Μόλις ο Ίλτσος, υπολοχαγός είδε τον απεσταλμένο αντάρτη από τον Γιαννάκη, που ζήτησε να ανέβει στο τρίκυκλό του, όπως και έγινε, αμέσως κατευθύνθηκαν στην ταξιαρχία. Αφού έφθασαν στην πύλη της Ταξιαρχίας, ο υπολοχαγός Ίλτσος λέει στον φρουρό και στους άλλους της Ταξιαρχίας που ήταν σε θέση μάχης στα βουλγάρικα ?Αδέλφια μη κάνετε καμία κίνηση και πυροβολήσετε, γιατί οι αντάρτες μας έχουν περικυκλωμένους?. Συγκεκριμένα τους είπε κάθε γωνιά και ομάδα ανταρτών υπάρχει και η πόλη είναι όλη πλημμυρισμένη από τους αντάρτες. Έτσι εισήλθε μέσα στην Ταξιαρχία, αφού βέβαια είπε τα παραπάνω στους Βουλγάρους στρατιώτες. Αντικρίζοντας ο υπολοχαγός Ίλτσος τον ταξίαρχος, του λέει γιατί δεν παραδώσατε την ταξιαρχία και ο ταξίαρχος απαντά, πως δεν έχει τέτοια διαταγή. Τότε ο υπολοχαγός Ίλτσος, εγώ τώρα θα σας δώσω την διαταγή και ας ήταν υπολοχαγός Βούλγαρος, όμως όπως είπαμε είχε διασυνδέσεις με το αντάρτικο. Έτσι λοιπόν άρχισε και του ξηλώνει όλα τα στοιχεία που δήλωναν τον βαθμό του και δίνει εντολή στα ελληνικά στους αντάρτες να δέσουν τον ταξίαρχο, το οποίο και γίνεται. Αμέσως τον κατεβάζουν κάτω στην πύλη και τον επιβιβάζουν στο τρίκυκλο και τον κατευθύνει στην φυλακή. Μετά 3-4 μέρες ο υπολοχαγός Ίλτσος διατάζει τους αντάρτες να πάνε από την φυλακή να φέρουν τον ταξίαρχο στην πλατεία της Κομοτηνής και συγκεκριμένα εκεί μπροστά που είναι σήμερα το κατάστημα της “Benetton”. Και αφού τον έφεραν εκεί τον έστησαν και ο υπολοχαγός Ίλτσος του διαβάζει το κατηγορητήριο. Το οποίο και είναι: «Ως ταξίαρχος και διοικητής έδωσες εντολή και εκτελέστηκαν στην Ξυλαγανή 26 ή 28 τους οποίους πιάσανε μετά από προδοσία». Μετά την ανάγνωση του κατηγορητηρίου, ο ίδιος ο Βούλγαρος υπολοχαγός Ίλτσος, εκτέλεσε τον πατριώτη του ταξίαρχο Νατσάλνικο, θεωρώντας τον λοιπόν ως εγκληματία ηθικό αυτουργό. Ο Στρατός που ήταν στην Κομοτηνή, έμεινε άλλες 50 μέρες χωρίς να γίνουν επεισόδια, γιατί έτσι έχουν συμφωνηθεί, αφού βέβαια ήταν και εντολή της Ρωσίας. 

Έτσι κάπως έγινε η παράδοση της Κομοτηνής στους αντάρτες, οι οποίοι για 5-6 μήνες είχαν τον απόλυτο έλεγχο της διοίκησης.