Ιστορική αναδρομή θύμησης της επετείου της 14ης Μαΐου 1920

Η κατά το έτος 1920 απελευθέρωση της Θράκης, από την κατοχή των βουλγαρικών δυνάμεων, είναι το εορταζόμενο σήμερα ιστορικό περιστατικό της 94ης επετείου. Αλλά για να μη περιορισθεί ο εορτασμός της επετείου στα τυπικά, εθιμικά και προγραμματισμένα πλαίσια του και να μην αναλωθεί η σημασία της, μόνο στην εκφώνηση ενός πανηγυρικού λόγου, υπάρχει και πρέπει να συντρέξει ένας απαραίτητος όρος. Είναι ανάγκη, οι μετέχοντες του εορτασμού να εξαρθούν υπεράνω του εορταζόμενου γεγονότος και να αναχθούν προς το χώρο του προβληματισμού, του στοχασμού και μάλιστα του προσωπικού διαλογισμού και δια μέσου αυτής της μεθόδου να καταστεί δυνατή η αναφορά προς τις γενικές έννοιες, αξίες και ιδεώδη. Έτσι με τη διαμόρφωση και της αντίστοιχης, της ανάλογης πνευματικής καταστάσεως, ο κάθε ένας θα υποδεχθεί άνετα το πατριωτικό μήνυμα που εκπορεύεται από το εορταζόμενο γεγονός.

Και ιδού τώρα σε φραστική λιτότητα και σε γενικές γραμμές η εξιστόρηση του περιστατικού της απελευθερώσεως της Κομοτηνής. Όταν, το 1912 η Ελλάδα, υπό τη διπλή, αλλά ενιαία και ομόφωνη και ταυτισμένη κατά την έννοια του κοινού σκοπού και της κοινής ενέργειας, της ηγεσίας της, του Ελευθερίου Βενιζέλου και του στρατηλάτη Κωνσταντίνου, νικήθηκε, για την πραγμάτωση και την ενσάρκωση των μύχιων πόθων της, και την ανάκτηση των ιστορικών εδαφικών της δικαίων, η Θράκη δεν ήταν τμήμα της, από την άποψη βέβαια του εσωτερικού και του διεθνούς δικαίου. Ο λυτρωτικός άνεμος της ελευθερίας που την εξέθρεψαν τα όνειρα της φυλής και την συνέλαβε ως δυνατή η μεγαλοφυΐα των ηγετών της, ο άνεμος που αναζωογόνησε τα σε αδράνεια και λήθαργο ευρισκόμενα κύτταρα του εθνικού οργανισμού, έπνευσε μέχρι εδώ για πρώτη φορά τον Ιούλιο του 1913. Και τότε η Κομοτηνή βρέθηκε μέσα στα όρια του ελληνικού κράτους, σαν αδιαίρετο τμήμα του.

Το σύνταγμα Κρητών, το τόσο στενά δεμένο με την ιστορία της Θράκης, είχε την ειδική εντολή να πραγματοποιήσει την ελευθερία αυτού του χώρου (της Θράκης γενικότερα). Αλλά η πρώτη αυτή απελευθέρωση δεν κράτησε πολύ. Την φορά των ιστορικών πραγμάτων που κινούνται, που πορεύονται προς την ολοκλήρωσή τους, ωθούμενα από τη μυστική δύναμη της ιστορίας, έχει τη δύναμη να την ανακόπτει, το αισχρό πλήγμα των συμφερόντων και η παρεμβολή της σατανικής, της διαβολικής και απάνθρωπης αρχής, που λέγεται αρχή της πραγματικότητας. Η Κομοτηνή ελευθερώθηκε από τον ελληνικό στρατό, αλλά δια της Συνθήκης του Βουκουρεστίου παραχωρήθηκε ολόκληρη, η Θράκη, στους Βουλγάρους.

Αυτό ήταν κάτι ξένο προς το δίκαιο και την ηθική, ήταν κάτι που το απορρίπτει η ευθεία λογική του κοινού ανθρώπου, πάντως όμως ήταν κάτι πολύ οικείο, πολύ γνώριμο, πολύ σύνηθες στην τακτική, στο χώρο, στη μεθοδολογία της διπλωματίας, στους σκοτεινούς Μαιάνδρους, της οποίας, μιας κάποιας ημερήσιας διατάξεως και τετραγωνίζονται, μορφοποιούνται, ή θα λέγαμε εμείς, παραγκωνίζονται και παραμορφώνονται, βάσει μιας φόρμουλας που τα διευθετεί. Γιατί η παραχώρηση της ελευθερωθείσης, από τον ελληνικό στρατό, Θράκης, στους Βουλγάρους ήταν μια διευθέτηση, μια τακτοποίηση, μια ειρηνική λύση. Πρόκειται για τα εκλεπτυσμένα φραστικά σχήματα και τις εξευγενισμένες λεκτικές αποδόσεις του πράγματος εκείνου που εμείς θα το λέγαμε «ως εν ψυχρώ σφαγιασμό των εθνικών μας δικαίων, ως εγκληματική φαλκίδευση των εδαφικών μας δικαιωμάτων, όχι των κτηθέντων δια πολεμικής επιτυχούς ενέργειας αλλά των ανακτηθέντων.

Παραχωρήθηκε λοιπόν η Θράκη στους Βουλγάρους, αλλά τα πράγματα και η ιστορία δεν σταμάτησαν εκεί τελειωτικά!

Μεταφερόμαστε, τώρα, στο έτος 1916, στην εποχή του διχασμού (εθνικού), στον χωρισμό του κράτους σε δύο, στον χωρισμό των ψυχών και των φρονημάτων σε δύο αντιμαχόμενα μέρη. Ο στρατός της εθνικής Αμύνης, τάσσεται με το μέρος των δυτικών συμμάχων και αρχίζει ο πόλεμος κατά των Βουλγάρων. Στις 7 Μαΐου 1917 εγγράφεται στην ιστορία το πρώτο έπος το Σκρά. Στις 31 Μαΐου του επόμενου έτους έρχεται το δεύτερο. Τα ελληνικά όπλα θριαμβεύουν. Οι Βούλγαροι κάμπτονται, αλλά δεν εγκαταλείπουν τα κτηθέντα εδάφη. Καταφεύγουν στο δόλο. Προδίδουν τους συμμάχους τους, Γερμανούς και προτείνουν, μυστικά, στους δυτικούς συμμάχους να κλείσουν ειρήνη, υπό τον όρο της διατήρησης των κτηθέντων, μεταξύ των οποίων ήταν και η Θράκη. Η ελληνική υπόθεση, στο σύνολό της, διατρέχει μέγιστο κίνδυνο. Τον κίνδυνο της εμπλοκής και της παραμορώσεώς της, τον κίνδυνο της μετατροπής μιας επικείμενης και βεβαίας νίκης σε κατάσταση και τάξη πραγμάτων που να μην διαφέρει καθόλου της ήττας, διατρέχει τον κίνδυνο να μη διακρίνεται ο νικητής από τον ηττημένο. Αλλά ο βηματισμός της ιστορίας άρχισε να ακούεται και να γίνεται σταθερός, αποφασιστικός, ασυγκράτητος. Και όταν αυτή η στιγμή που την προετοίμαζαν μυστικώς και αόρατες διεργασίες, στα έγκατα της ιστορίας, όταν αυτή η στιγμή κατά τη οποία η δύναμη των πραγμάτων συναντά τους μύχιους πόθους, τα καταπιεσμένα δίκαια των λαών και των ψυχών, τότε η ιστορική δικαιοσύνη απονέμεται ακέραια. Και είναι η δικαιοσύνη της ιστορίας μια δύναμη και μια μνήμη, με την οποία δεν μπορεί κανείς να παίξει επί πολύ, την οποία, θα είναι άφρων αν θελήσει να την αποκλείσει από τους υπολογισμούς του. Η πρόταση για ανακωχή απορρίπτεται. 

Στις 2/9/2018 ο βουλγαρικός στρατός ηττάται. Στις 13/9/1918 η Βουλγαρία συνθηκολογεί. Και ο απολογισμός της νίκης πλούσιος για την Ελλάδα. Ανατολική Μακεδονία και Θράκη απελευθερώνονται. Και το Νοέμβριο του 1919 υπογράφεται η συνθήκη του Νεϊγή. Αυτή η συνθήκη θα μας προβληματίσει για λίγο, γιατί δεν ήταν απαλλαγμένη από τις αμαρτίες κάθε συνθήκης που αφορά την πατρίδα μας, όταν έρχεται ύστερα από νικηφόρο πόλεμο. Η Θράκη με τη συνθήκη Νεϊγή έπαυσε μεν να είναι δούλη, κατεχόμενη και υπό ξένο ζυγό, αλλά δεν έγινε ελεύθερη, κατά τον βαθμό, το είδος, κατά το νόημα και το πύρωμα της καρδιάς του λαού της. Ανέβηκε κατά ένα αναβαθμό πλησιέστερα προς την ελευθερία της, προς την πλήρη ελευθερία της, εκείνη που σαν απαίτηση και σαν κατάσταση και τάξη πραγμάτων είναι αχώριστη, ταυτόσημη, με την ενσωμάτωσή της προς το κύριο κορμό της Ελλάδος. Ανακηρύσσεται λοιπόν η Θράκη ανεξάρτητο κρατίδιο και υπήχθη υπό διασυμμαχική εποπτεία, με στρατιωτικό διοικητή Γάλλο στρατηγό Σαρπύ, ενώ το διασυμμαχικό αυτό καθεστώς, επί της Θράκης, προέβλεπε την παράλληλη και ταυτόχρονη εγκατάσταση πλην του Έλληνα και έναν Βούλγαρο Αρμοστή. Αυτό δεν εσήμαινε τίποτε άλλο από το ότι για τον ηττημένο βρέθηκε πάλι ο τρόπος να εμφανισθεί ως έχων και ως πράγματι να ασκεί εξουσία κυρίαρχου στο έδαφος που προ ολίγου είχε χάσει στο πεδίο της μάχης. λλά το είπαμε ήδη παραπάνω. Η ώρα της ιστορικής δικαιοσύνης πλησίαζε. Η εξέλιξη κινούσε αναπότρεπτα τα πράγματα προς την ολοκλήρωσή τους. Το σαθρό και αμαρτωλό, το θνησιγενές και νόθο διασυμμαχικό καθεστώς, το σάρωσε μια αυγή η 9η ελληνική Μεραρχία Σερρών, υπό τον Παμίκο Ζυμβρακάκη. Και η αυγή αυτή, που πάνω από ελεύθερη Θράκη έλαμπε ο ήλιος της ιστορικής δικαιοσύνης, ήταν η αυγή της 14ης Μαΐου 1920, η αυγή της ελευθερώσεως. Και τότε, χάρτινες κατασκευές, ψευτοσυνθήκες, ετοιμόρροπα και παράλογα, διασυμμαχικά καθεστώτα, αφύσικες λύσεις, ανεξάρτητα κρατίδια, πρόσκαιρες αναστολές της ιστορικής ροής. Γάλλοι στρατηγοί και Βούλγαροι Αρμοστές, το φάντασμα του ηττημένου και η παρουσία του ξένου, τα συνέτριψε σαν σκεύη, κεραμικά, μια μονάδα ελληνικού στρατού, μια ομάδα από ελληνικά, αληθινά, παλληκάρια, που αποστρέφονται και μισούν τους ελιγμούς, και τις προσποιήσεις, τις θολές και μισές καταστάσεις.

Η Κομοτηνή ήταν πλέον ελεύθερη, ελεύθερη να ενσωματωμένη με την όλη Ελλάδα. Ήταν η αυγή που την βρήκε όρθια πάνω στον τελευταίο αναβαθμό της πλήρους ελευθερίας, επτά χρόνια ύστερα από την πρώτη της, απελευθέρωσης, την ατελή, την ανεπαρκή, την ολιγόζωη, του Ιουλίου του 1913.

Και επειδή από την αρχή ακόμη δεν θέλησα, όπως η φωνή, η καθιερωμένη μονομέρεια και η θριαμβολογία του πανηγυρικού λόγου να αποπνίξει το στοιχείο του προβληματισμού και του προσωπικού στοχασμού, πρόσφορης, κατά τον ομιλούντα, οδού προσπελάσεως προς την βαθύτερη σημασία των ιστορικών γεγονότων και συνεπής προς την πρόθεση αυτή, δεν μπορώ να παραλείψω μια λεπτομέρεια, μια σημείωση περιθωρίου, όπως λέγεται από το ιστορικό της απελευθέρωσης της Κομοτηνής.

Μια λεπτομέρεια που μπορεί να μειώνει, την διάθεση, προς πανηγυρισμό, αλλά αυξάνει την διάθεση προς σκέψη. Λέγει η ιστορία ότι η κατακύρωση της Θράκης, μάλιστα κύριοι, η κατακύρωση, σαν να επρόκειτο για πλειστηριασμό και δημοπρασία ενός πράγματος και όχι για την τύχη ενός λαού, η κατακύρωση της Θράκης, στην Ελλάδα έγινε, όταν ο Ιάπωνας αντιπρόσωπος έσπευσε να ψηφίσει υπέρ της Ελλάδας, μόλις ο Άγγλος αντιπρόσωπος άνοιξε το στόμα του για να προσφέρει  τη λέξη «ΝΑΙ» και ταυτοχρόνως σχεδόν με αυτόν, δημιουργήθηκε έτσι μαζί και του Αμερικανού, εκπροσώπου, πλειοψηφία, προς την οποία συντάχθηκε αναγκαστικά και ο Γάλλος συνάδελφος των. Ποιος θα το πίστευε ότι η τύχη της Θράκης, η ιστορία της Θράκης θα ήταν με αυτόν τρόπο συνδεδεμένη με το πρώτο «ΝΑΙ» που πρόφεραν τα τείχη του διπλωματικού αντιπροσώπου της μακρινής χώρας, της Ιαπωνίας.

Και ιδού τώρα, εν κατακλείδι, πως ανακοινώθηκε στον ελληνικό λαό, η κατάληψη της Θράκης από τον ελληνικό στρατό, από το στόμα του τότε πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου, ενώπιον της Βουλής, κατά τη συνεδρίαση της 18ης Μαΐου 1920.

Είπε ο πρωθυπουργός τα εξής: «Λαμβάνω την τιμήν να ανακοινώσω εις την Βουλήν ότι ο εθνικός στρατός προελάσας εκ Ξάνθης κατέλαβε ολόκληρον την Θράκην. Η κατάληψης της Δυτικής Θράκης εγένετο εν απολύτω τάξη, χωρίς την δημιουργίαν ουδενός λυπηρού επεισοδίου. Την στιγμήν δε αυτήν θεωρώ καθήκον από του βήματος τούτου να εκφράσω, εις τον Γάλλον στρατηγό Σαρπύ, και τους συνεργάτες αυτού, τας ευχαριστίας της κυβερνήσεως, διότι συνήργησαν κατά τόσον επιτυχή τρόπον, εις την τόσο επιτυχή διεξαγωγήν του έργου, του ανατιθεμένου εις τον ελληνικόν Στρατόν, εις δε τον διοικητή, τους αξιωματικούς και υπαξιωματικούς και τους στρατιώτας του εθνικού στρατού, τα συγχαρητήρια της κυβέρνησης». 

Αυτό ήταν το περίγραμμα του ιστορικού περιστατικού της απελευθέρωσης της Κομοτηνής στις 14 Μαΐου 1920. Και καλείται τώρα κάθε ελληνική ψυχή, κάθε Θρακιώτικη ψυχή και ο νους του καθενός να συλλέξει το απόσταγμα της αναδρομής αυτής. Να το συλλέξει και να το φυλάξει και να το επεξεργαστεί. Διότι είναι βέβαιο ότι χρειάζεται, διότι είναι δύναμη, όχι αρνητική δύναμη, της μισαλλοδοξίας και μνησικακίας, αλλά δύναμη ενότητας, ελευθερίας και πίστεως. Ενότητας που καθιστά δυνατή την ελευθερία. Ελευθερία που καθιστά δυνατή την εθνική προκοπή και δύναμη πίστεως που είναι προϋπόθεση, της ενότητας και της ελευθερίας.

Προς αυτές, ακριβώς τις γενικές, αλλά όχι αφηρημένες έννοιες έχει την υποβοηθητική αποστολή να σας καλέσει να αναχθείτε, με αφορμή την σημερινή επέτειο, ο εκφωνηθείς λόγος. Αυτές τις αρχές και τις εθνικές αξίες να θυμηθούμε, προς αυτές να εξαρθούμε για να είναι η σημερινή ημέρα, για να μείνει η σημερινή ημέρα, ημέρα εξάρσεως, ημέρα πανηγυρισμού και εορτασμού, αλλά και ημέρα στοχασμού και συλλογής πάνω σ΄ αυτό που ονομάζουμε ιστορική μοίρα του έθνους, πάνω στα θέματα της εθνικής μας ιστορίας.