ΑΦΙΕΡΩΜΑ: ΑΝΑΤΟΛΙΑ - ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ ΚΑΡΙΑ ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ: Σφυροκέφαλα όντα του 6.000 π.Χ. στο όρος Λάτμος
Αλλά τα μυστήρια της Καρίας δεν σταματούν εδώ. Στις νεολιθικές βραχογραφίες του Λάτμου παρατηρείται ένα ον με «ταύσχημο» κεφάλι, ένας «σφυροκέφαλος»[1] άνθρωπος.
Ο Ενδυμίων (εν+δύμη/δύση) ως δηλοί το όνομά του, είναι ο βυθιζόμενος στα κύματα του Ωκεανού. Ένα τέτοιο ον είναι ο σφυροκέφαλος καρχαρίας! Αλλά και ο δύων Ήλιος! Γι? αυτό λατρευόταν στην Ήλιδα, δυτικότατο σημείο της Πελοποννήσου[2] και στην Καρία, δυτικότατο της χερσονήσου της Μ. Ασίας. Από αμφότερα αυτά τα σημεία, ο Ήλιος φαίνεται να δύει στην θάλασσα. Ο δύων ήλιος εισερχόμενος και στα σπήλαια του Λάτμου, που έχουν την είσοδό τους προς την Δύση, ομοιάζει σαν να εισδύει στα σκοτεινά βάθη της νυκτός.
Γιατί, όμως αυτά τα όντα εδώ έχουν αυτό το παράξενο σχήμα κρανίου;
1. Ίσως είναι θεοποιημένο το σφυρί, εργαλείο των λατόμων του Λάτμου. (Όπως ο λάβρυς των Κρητών).
2. Ίσως είναι το «Τ» του Τυφώνος[3], θεού προ-δωδεκαθέου, με όμοιες ιδιότητες και εξουσίες με τον Δία.
3. Ίσως να είναι ένα ιδιαίτερο καπέλλο, που φορούσε ο ιερουργός του Λάτμου. Αλλά αυτό πρέπει να αποκλεισθεί, διότι πολλά ανθρώπινα όντα των παραστάσεων έχουν την ίδια απόληξη.
4. Ίσως, τέλος, οι ταυσχημοκέφαλοι να είναι μια γενετική ανωμαλία ή μια άλλη ανθρώπινη φυλή, που ακόμη αγνοούμε, η οποία εξαφανίσθηκε, μέσα στα πολλά που αγνοούμε και που εξαφανίσθηκαν, εξ αιτίας των απόψεων που έπρεπε να εδραιωθούν? Άλλωστε όλα τα βιολογικά όντα πάνω στον πλανήτη έχουν έναν συγκεκριμένο κύκλο ζωής. Ίσως και οι «σφυροκέφαλοι» άνθρωποι να τέλειωσαν τον κύκλο τους, και να εξαφανίσθηκαν.
Το σφυροκέφαλο ον αποδίδεται στον Τυφώνα ή τον Δία[4]-«θεό του Καιρού», «του Κεραυνού». Εικονίζεται σε πλήθος παραστάσεων να κατεβάζει κεραυνούς εξ ουρανού, επί των οποίων υπάρχουν ανθρώπινα όντα, λες και τους κατευθύνουν στοχευμένα. (Πολλοί βλέπουν στην εικόνα «πυραύλους» οδηγούμενους από όντα και εξωγήινες μαρτυρίες). Επίσης, αυτό είναι το πρότυπον της παραστάσεως του Ήλιου-Χριστού και της εμφάνισης της Σελήνης κατά την βαπτισή του? (Θυμίζω πως ο Ουράνιος Ζευς εικονιζόταν με την ημισέληνο πάνω από το κεφάλι του.) Στον Δία-«θεό του Καιρού»-χορευτή διακρίνεται πρώιμος παράστασις ενός Εσταυρωμένου? Στην οριζόντια ξύλινη επιγραφή, πάνω από το κεφάλι του Χριστού στον σταυρό του μαρτυρίου, επίσης αναγνωρίζεται το ιδιαίτερο ταύσχημο κεφάλι του Τυφώνος-Διός-«θεού του Καιρού»? Άλλωστε ο σταυρός δεν είναι παρά «εις ταυ» τιμωρία.
Ακόμη, οι φιγούρες στις βραχογραφίες του Λάτμου έχουν «στενή ομοιότητα» με αυτές στις πλάκες του Pampacolca των νοτίων Άνδεων του Περού? Τέλος, απεικονίσεις όντων με «ταύσχημο» κεφάλι έχουν ευρεθεί σε ναό του Gobekli-tepe[5] (10.000 π.Χ.), σε ναό της Δήμητρος στην αρχαία Βλαύνδο[6] Φρυγίας, στο νησί Minorca (των Βαλεαρίδων Ισπανίας, κρητομινωική αποικία), σε πετρογλυφικά στο Jebel Umm Sanman Jubbah και στο Bir Hima (αμφότερα στην Σ. Αραβία), κ.ά.
Τα όντα με ταύσχημο κεφάλι είναι μια ολόκληρη θεματική ακολουθία, που χαρακτηρίζει μια ολόκληρη εποχή, πιθανώς ένα είδος που χάθηκε και δείχνει μια συγγένεια, αλλά είναι θέμα άλλου άρθρου?
Το Άγιον Όρος Λάτρος
Ο Ενδυμίων λατρευόταν σε σπήλαια του Λάτμου. Έδειχναν μάλιστα τον τάφο του έως και πέρα το 150 μ.Χ.
Λέγεται ότι, η πρώτη μοναστική κοινότης ιδρύθη από Σιναΐτες μοναχούς, οι οποίοι προσπάθησαν να ξεφύγουν από τις μουσουλμανικές διώξεις του 7ου αι. Το βουνό έγινε μέγα μοναστικό κέντρο[7], κυρίως των στυλιτών. Οι σπηλαιομονές του ονομάζονταν «λαύρες». Το ρόπαλο του Διός, έγινε ρόπαλο του Ηρακλέους και κατήντησε στύλος των χριστιανών? Την εποχή του Κωνσταντίνου Πορφυρογέννητου ελέγετο «το κατ? Έφεσον Άγιον Όρος»! Και παραφράσθηκε σε Λάτρος εκ της «διηνεκούς προς τω Θεώ λατρείας», για να σβησθεί εντελώς η αρχαία του δόξα! Το 787 ο ηγούμενος Ισίδωρος Λάτρης αναφέρεται στον κατάλογο των συμμετεχόντων στην δεύτερη συνεδρίαση της Β΄ Συνόδου της Νικαίας. Ο εκ Κωνσταντινουπόλεως όσιος Αρσένιος ο εν τω Λάτρω (8ος?9ος αι.), που έλαβε ύψιστα πολιτικά και στρατιωτικά αξιώματα, τα εγκατέλειψε και έζησε ασκητικά στο όρος Λάτρος ως ηγούμενος της ΙΜ Κελλιβάρων. Το 863 ο Πετρώνιος[8]ήλθε εδώ για να πάρει ευλογία για μια μάχη του με τους Σαρακηνούς από τον Λατρηνό μοναχό Ιωάννη. [9] Στην αρχή του 10ου αι. στο μοναστήρι Καρίας Λάτρου[10] ευρίσκεται ως έφηβος ο μοναχός Παύλος. Αυτός, το 920/930 ? συνδρομή του αυτοκράτορος Κωνσταντίνου Ζ - ιδρύει την μονή, που αργότερα έλαβε το όνομά του (Αγίου Παύλου) και έγινε το κύριο μοναστήρι μεταξύ των Λατρηνών. Λατρηνός μοναχός ήταν και ο όσιος Χριστόδουλος[11], που ίδρυσε μονή και βιβλιοθήκη στον Λάτμο και - συνδρομή του αυτοκράτορος Αλέξιου Κομνηνού - ίδρυσε και την ΙΜ Αγ. Ιωάννου Θεολόγου στην νήσο Πάτμο (1079). Γι? αυτό και κάποιοι ετυμολογούν την Πάτμο από τον Λάτμο![12] Τέλος, ο Ακάκιος ο Λατρηνός ίδρυσε την ΙΜ Παναγίας Μυρσινώνος.
Έτσι, σημαντικότερη χριστιανική μονή του Λάτρου ήταν αυτή του Στύλου ή Οσίου Παύλου, τιμώμενη στο όνομα της Στυλιώτισσας Θεοτόκου, στην κορυφή του Λάτμου, επάνω ακριβώς στον αρχαίο ελληνικό ναό. Άλλες επώνυμες μονές: Αγραύλων, Ασωμάτων (Βάτιν), Ασωμάτων (Βαθέος Λιμένος), Ασωμάτων (Περιστέριον), Δυσικού, Ειρηνούντων, Κισσών, Ιεράς, Αγ. Ιωάννου, Κελλιβάρων, Μυρσινώνος, Φαλακρού Βουνού, κ.ά. Φθάνουν στην ακμή τους τον 11ο αι. Οι αυτοκράτορες του Βυζαντίου εχάρισαν πολλά κτήματα σ? αυτές τις μονές, κατά τον 9ο-13ο αι. Γι? αυτό αναφέρονται αυτοκρατορικές και πατριαρχικές. Λόγω των πολλών δώρων που ελάμβαναν κάθε τόσο οι μονές, με τα χρόνια, μπέρδεψαν τις ιδιοκτησίες τους, και ξέσπασαν μάχες κι έριδες μεταξύ των ηγουμένων των μονών για τις περιουσίες τους! Πάντως, το 1222, η μοναστική κοινότης Λάτρου αριθμούσε 11 μοναστήρια! Στο τέλος του 13ου αι. ο πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Αθανάσιος έμεινε εδώ για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα ως ερημίτης! Η τελευταία επίσημη αναφορά των λατρηνών μοναστηριών γίνεται σε Πατριαρχική Πράξη του 1360 ? [13]
Οι Σαρακηνοί εκ Κρήτης το 841 ? μετά την επίθεσή τους σε Εύβοια και Λέσβο - επετέθησαν και στα παράλια του Θέματος Θρακησίων, όπου λεηλάτησαν και κατέστρεψαν το πλούσιο μοναστηριακό κέντρο του Λάτμου. Ηττήθηκαν από τον Βυζαντινό στρατηγό Κωνσταντίνο Κοντομύτη. Αλλά από το 1080 οι Σελτζούκοι άρχιζαν να διώχνουν βιαίως και τους χριστιανούς μοναχούς απ? εδώ, επιχείρηση που ολοκληρώθηκε το 1300?
Λάτμος κόλπος, λίμνη, λιμνοθάλασσα
Οι πρόποδες του Λάτμου ταπεινώνονται στον φερώνυμο κόλπο, τον Λατμιακό, όπου έγινε η περίφημη Ναυμαχία της Λάδης, μεταξύ Ιώνων και Περσών, κατά την Ιωνική Επανάσταση. Στον μυχό του κόλπου πρόκοψαν η κρητική Μίλητος (ή Παλλάτια), η Λάτμος[14] ή Ηράκλεια επί Λάτμω[15], η Πύρρα, ο ιωνικός Μυούς[16], η ιωνική Πριήνη[17], τα Λάγινα[18], κ.ά.![19]
Η Μίλητος προασπιζόταν από τα Τραγασαϊκά νησιά (Λάδη, Δρομίσκο, Πέρνη, όπου παραμόνευαν ληστές ? νυν τουρκιστί Ακίς-τσάι, Γκιαούρ-κερί, Μονάντ). Ο Λατμιακός κόλπος, ελέγετο και αυτός Λάτμος κόλπος, όπως το υπερκείμενο αυτού όρος. Το άνοιγμά του ορίζεται από τα ακρωτήρια Τρωγιλίου (νυν Καναπίτσα) και Ποσειδίου (που μαρτυρά ιερόν του Ποσειδώνος, και που αργότερα έμεινε ως Μονοδένδρι ή/και Του Γέροντα ο Κάβος, με τον Ποσειδώνα πλέον να εννοείται ως Γέρων).
Ο μεγάλος κόλπος έχει σμικρυνθεί και η Λατμιακή λιμνοθάλασσα (νυν Μπάφα ή Μπαφή Ντενιζλή) είναι ό,τι απέμεινε απ? αυτόν τον ωραιότατο κόλπο του Αιγαίου. Δημιουργία των προσχώσεων του Μαιάνδρου, ήδη από το 300 μ.Χ. Αυτή αποκαλείται και «Λίμνη της Ηρακλειάς» ή «Μπάσταδρη Θάλασσα». Στον Α. μυχό της, η Ηρακλειά. Στα ΒΔ. της η Πύρρα, την οποία παραρρέει ο Μαίανδρος ποταμός. Τώρα ευρίσκονται τα ταπεινά χωριά Τσαρσινί, Σαρκέν-κιοϊ, Τσαμλέκ-τεπέ, Μπουζιάκ, Γκαντηλά-καλεσσί, Ουλουσλούκ, κ.ά. κατοικούμενα από ψαράδες, διότι ακόμη η λιμνοθάλασσα (7 τ. χλμ. με μέγιστο βάθος 25 μ.) βρίθει ιχθύων και παρυδάτιων πτηνών. Τεχνητά κανάλια φέρνουν φρέσκο νερό σε αυτήν πια, από το Αιγαίο. Στην Α. όχθη της λιμνοθάλασσας ευρίσκονται ακόμη αρχαία λατομεία.
Και οι Τσομακλήδες Γιουρούκοι
Υπάρχει και κάτι άλλο πολύ σημαντικό στην περιοχή: Σαράντα χωριά του όρους Τσομάκ, κλάδου του Λάτμου, τα κατοίκησαν οι Τσομακλήδες Γιουρούκοι, επίσης εκδιωγμένοι και γενοκτονημένοι από τους Τούρκους. Αυτά ονομάζονταν Γιουνάν-κιοϊ (Ιωνοχώρια, Ελληνοχώρια)[20]. Οι Τσομακλήδες ή Τσουμακλήδες ή Τσομανταγλήδες (< τουρκ. τσομάκ[21]= ρόπαλο > τσομακλής = ροπαλοφόρος), είναι φυλή Γιουρούκων. Αυτοί λένε πως είναι Γιονάν ή Ρουμ (= Έλληνες). Τους δε Έλληνες αποκαλούν «αδελφούς». Όπως προείπα, στην αρχαιότητα στο Λάτμος, υπήρχε διάσημο ιερόν του Ροπαλοφόρου Διός. Οι Τσομακλήδες ήσαν λατρευτές και συνεχιστές της λατρείας του?
Εν κατακλείδι?
Μετά απ? αυτά τα μεγαλεία, το βουνό ερημώθηκε και Τούρκοι νομάδες άρχισαν να βόσκουν τα κοπάδια τους εδώ? Ήταν μια από τις πιο ιστορικές και ρομαντικές περιοχές της Δυτικής Μ. Ασίας. Αλλά μάταια τα αναζητά κανείς σήμερα όλ? αυτά τα μεγαλεία, διότι οι καταστροφές των Περσών, των χριστιανών, των Σαρακηνών, των αράβων, των οθωμανών, των εταιρειών των ορυχείων, με την βοήθεια του Μαιάνδρου, τα έχουν «καταπιεί»?
ΑΛΛΕΣ ΠΗΓΕΣ:
Λεκάκης Γ. «Η άγνωστη Μ. Ασία», εκδ. «Κάδμος», 2008.
Βλ. επίσης περιηγήσεις των B. Cromwell, G. Roy, D. Keller, F. Wolter, κ.ά.
[1] Όντα με τέτοιο σχήμα κρανίου έχουν καλύτερη όραση (στερεοσκοπική και πλήρη ορατότητα 360ο στον κάθετο άξονα), καθώς και καλύτερη αίσθηση των ηλεκτρικών πεδίων ? βλ. έρευνα δρ. Μ. ΜακΚομπ του Πανεπιστημίου της Φλόριντα Ατλάντικ ΗΠΑ. Δημοσιεύθηκε στο ?Journal of Experimental Biology?, BBC, 30.11.2009. Συσκευή διευρύνσεως της οράσεως θα δείτε εδώ: http://walyou.com/polyeyes-ar-headset
Τα πιο γνωστά όντα με τέτοιο σχήμα κρανίου σήμερα είναι ένα είδος καρχαρία. Όμως υπάρχουν και ερπετά, και φυτά. Ενώ η μνήμη τους έχει αποτυπωθεί σε καρτούν, παιδικά παιγνίδια, κινούμενα σχέδια, ταινίες επιστημονικής φαντασίας, κλπ. Λ.χ. σφυροκέφαλο ον μπορείτε να ιδείτε στην ταινία «Πειρατές της Καραϊβικής» της Disney: http://www.oafe.net/monkey/potc2_mac.php. Και εδώ: http://theminiaturespage.com/news/293290
[2] Γι? αυτό και η δυτικότατη ακρόπολις της Αχαΐας ελέγετο Δύμη.
[3] Βλ. και Γ. Λεκάκη «Πινακίδιο με γραφή του 2000 π.Χ. βρέθηκε στην Υοσγάτη, συνδεόμενο με την πρωτο-ελληνική λατρεία του θεού του κεραυνού, Τυφώνος και λατρεία της Ιστάρ» στο 1ο μέρος του Αφιερώματος στην Ανατολία, στην στήλη «Χρονοτοπία», στην εφημ. «Χρόνος», 16.3.2016.
[4] Για την μάχη Διός-Τυφώνος βλ. Γ. Λεκάκη «Οι 88 αρχαίες πόλεις της Βοιωτίας», έκδ. Φροντιστήριον Θηβαϊκής Αρχαιογνωσίας, 2015.
[5] Βλ. Γ. Λεκάκη «Ιερογλυφικά» του 10.000 π.Χ. βρέθηκαν στο Göbekli-tepe! Τα αρχαιότερα γνωστά εικονογράμματα, που έχουν ανακαλυφθεί ποτέ! Ποια η σχέση τους με την Θράκη;», στην εφημ. «Χρόνος», 14.10.2015.
[6] Αρχαία πόλη που ιδρύθηκε, από τους διαδόχους του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ίδρυμα των «Βλαυνδέων Μοκεδόνων» με Βουλή και Δήμο! Η αρχαία πόλις είναι κοντά στο Sülümenli, 30 χλμ. Ν. του Ουσάκ Τουρκίας. Ευρίσκεται σε βραχώδη θέση, στην κοιλάδα του ποταμού Μαιάνδρου. Το χωριό περιεγράφη από τον Γάλλο περιηγητή Charles Texier (1834), αλλά ποτέ δεν ερευνήθηκε. Ανάμεσα στα μνημεία που εξακολουθούν να φαίνονται και σήμερα, είναι η βόρεια είσοδος, ένας ναός αφιερωμένος στην θεά Δήμητρα, με δωρική ζωφόρο με τρίγλυφα, κίονες που περιέβαλαν τον ναό, ένα μεγάλο κτήριο, ερείπια ενός θεάτρου, κατεστραμμένες καμάρες υδραγωγείου για την προμήθεια της ακροπόλεως, κ.ά. Το 2000-2002 ερευνήθηκε από το Γερμανικό Ινστιτούτο Αρχαιολογίας.
[7] Μαζί με τα όρη Όλυμπος Βιθυνίας, Κυμινάς και Γαλήσιον ήταν τα σημαντικότερα ασκητικά κέντρα της Μ. Ασίας.
[8] αδελφός της αυτοκράτειρας Θεοδώρας και θείος του αυτοκράτορος Μιχαήλ Γ'.
[9] Η ευλογία δεν έπιασε. Νικήθηκε στην μάχη κατά του εμίρη Μελιτίνα Ομάρ.
[10] Εκείνη την εποχή υπήρχαν άλλα δύο μοναστήρια: Η Μονή Σωτήρος και η των Κελλιβάρων, που ελέγετο και Λάμπων ναός (και μας παραπέμπει στην λάμπουσα Σελήνη του Ενδυμίωνος). Η Λαμπώνα ή Λάμπων ναός του Λάτμου, συνδέεται με το Ιερό Φως της Δήλου, του Λυκαίου και εν τέλει το Άγιο Φως των χριστιανών.
[11] Ο όσιος Χριστόδουλος ή Χριστόδουλος ο Πάτμιος από την Νίκαια Βιθυνίας (1021-1093 / 1101), ανήγειρε και την ΙΜ Χριστοδούλου Πάτμου. Κατόπιν επιδρομής των αράβων στη Πάτμο κατέφυγε στην Εύβοια όπου και πέθανε.
[12] Βλ. και Γ. Λεκάκη «Αιγαίο-ετυμολογίες νήσων», έκδ. «Ελευθεροτυπία», 2008.
[13] Βλ. Byzantine Monastic Foundation Documents, τ. I, σελ.. 137.
[14] Η Λάτμος έγινε μέλος της Αθηναϊκής Συμμαχίας τον 5ο αι. π.Χ. Τον 4ο αι., ο Πέρσης σατράπης Μαυσώλος της Αλικαρνασσού κατέλαβε την πόλη με τέχνασμα - βλ. Πολυαίνου «Στρατ.». Και ενίσχυσε τα τείχη της που είχαν αρχικώς 65 πύργους και ήταν μια από τις καλύτερες οχυρώσεις της αρχαιότητος.
[15] Στα λεγόμενα ελληνιστικά χρόνια, η Λάτμος μεταφέρθηκε 1 χλμ. Δ. από την αρχική της θέση. Ξανακτίσθηκε με ιπποδάμειο σύστημα. Ο τόπος της παλαιάς πόλεως έγινε νεκρόπολις. Η νέα πόλις ονομάσθηκε «Ηράκλεια προς Λάτμω" προς τιμήν του Έλληνα ήρωος Ηρακλή. Με οχυρώσεις που μοιάζουν με της Εφέσου, της Αλικαρνασσού, της Αλεξάνδρειας Τρωάδος, της Σελεύκειας Πιερίας, και που εντάσσεται στο νέο πολιτικό και στρατιωτικό καθεστώς, το οποίο εδημιούργησε η πρακτική της ιδρύσεως ή επανιδρύσεως πόλεων εκ μέρους των διαδόχων. Στην νέα πόλη σώζεται και αρχαίος ναός της Αθηνάς. Το 185/184 π.Χ. συνήψε Συνθήκη Συμμαχίας με την Μίλητο! Νυν χωριό Karadeniz Eregli - Kapikiri.
[16] Εδωρήθη στον Θεμιστοκλή από τον Αρταξέρξη!
[17] Εγέννησε τον Βίαντα!
[18] Ή η Λαγινία, επί της οδού Τραλλέων-Αλαβάνδων-Μυλάσων, μετά περίφημου ναού της Εκάτης και του Διός. Τα Λαγινά Έβρου έχουν σχέση με αυτήν την πόλη.
[19] Βλ. Στράβων (ΙΔ΄, 635,636).
[20] Βλ. Σεντ Μαρτέν, κ.ά.
[21] τσομάκ, τζομάκ (αρβανίτικα) = ακατέργαστο ξύλο.
Ο Ενδυμίων (εν+δύμη/δύση) ως δηλοί το όνομά του, είναι ο βυθιζόμενος στα κύματα του Ωκεανού. Ένα τέτοιο ον είναι ο σφυροκέφαλος καρχαρίας! Αλλά και ο δύων Ήλιος! Γι? αυτό λατρευόταν στην Ήλιδα, δυτικότατο σημείο της Πελοποννήσου[2] και στην Καρία, δυτικότατο της χερσονήσου της Μ. Ασίας. Από αμφότερα αυτά τα σημεία, ο Ήλιος φαίνεται να δύει στην θάλασσα. Ο δύων ήλιος εισερχόμενος και στα σπήλαια του Λάτμου, που έχουν την είσοδό τους προς την Δύση, ομοιάζει σαν να εισδύει στα σκοτεινά βάθη της νυκτός.
Γιατί, όμως αυτά τα όντα εδώ έχουν αυτό το παράξενο σχήμα κρανίου;
1. Ίσως είναι θεοποιημένο το σφυρί, εργαλείο των λατόμων του Λάτμου. (Όπως ο λάβρυς των Κρητών).
2. Ίσως είναι το «Τ» του Τυφώνος[3], θεού προ-δωδεκαθέου, με όμοιες ιδιότητες και εξουσίες με τον Δία.
3. Ίσως να είναι ένα ιδιαίτερο καπέλλο, που φορούσε ο ιερουργός του Λάτμου. Αλλά αυτό πρέπει να αποκλεισθεί, διότι πολλά ανθρώπινα όντα των παραστάσεων έχουν την ίδια απόληξη.
4. Ίσως, τέλος, οι ταυσχημοκέφαλοι να είναι μια γενετική ανωμαλία ή μια άλλη ανθρώπινη φυλή, που ακόμη αγνοούμε, η οποία εξαφανίσθηκε, μέσα στα πολλά που αγνοούμε και που εξαφανίσθηκαν, εξ αιτίας των απόψεων που έπρεπε να εδραιωθούν? Άλλωστε όλα τα βιολογικά όντα πάνω στον πλανήτη έχουν έναν συγκεκριμένο κύκλο ζωής. Ίσως και οι «σφυροκέφαλοι» άνθρωποι να τέλειωσαν τον κύκλο τους, και να εξαφανίσθηκαν.
Το σφυροκέφαλο ον αποδίδεται στον Τυφώνα ή τον Δία[4]-«θεό του Καιρού», «του Κεραυνού». Εικονίζεται σε πλήθος παραστάσεων να κατεβάζει κεραυνούς εξ ουρανού, επί των οποίων υπάρχουν ανθρώπινα όντα, λες και τους κατευθύνουν στοχευμένα. (Πολλοί βλέπουν στην εικόνα «πυραύλους» οδηγούμενους από όντα και εξωγήινες μαρτυρίες). Επίσης, αυτό είναι το πρότυπον της παραστάσεως του Ήλιου-Χριστού και της εμφάνισης της Σελήνης κατά την βαπτισή του? (Θυμίζω πως ο Ουράνιος Ζευς εικονιζόταν με την ημισέληνο πάνω από το κεφάλι του.) Στον Δία-«θεό του Καιρού»-χορευτή διακρίνεται πρώιμος παράστασις ενός Εσταυρωμένου? Στην οριζόντια ξύλινη επιγραφή, πάνω από το κεφάλι του Χριστού στον σταυρό του μαρτυρίου, επίσης αναγνωρίζεται το ιδιαίτερο ταύσχημο κεφάλι του Τυφώνος-Διός-«θεού του Καιρού»? Άλλωστε ο σταυρός δεν είναι παρά «εις ταυ» τιμωρία.
Ακόμη, οι φιγούρες στις βραχογραφίες του Λάτμου έχουν «στενή ομοιότητα» με αυτές στις πλάκες του Pampacolca των νοτίων Άνδεων του Περού? Τέλος, απεικονίσεις όντων με «ταύσχημο» κεφάλι έχουν ευρεθεί σε ναό του Gobekli-tepe[5] (10.000 π.Χ.), σε ναό της Δήμητρος στην αρχαία Βλαύνδο[6] Φρυγίας, στο νησί Minorca (των Βαλεαρίδων Ισπανίας, κρητομινωική αποικία), σε πετρογλυφικά στο Jebel Umm Sanman Jubbah και στο Bir Hima (αμφότερα στην Σ. Αραβία), κ.ά.
Τα όντα με ταύσχημο κεφάλι είναι μια ολόκληρη θεματική ακολουθία, που χαρακτηρίζει μια ολόκληρη εποχή, πιθανώς ένα είδος που χάθηκε και δείχνει μια συγγένεια, αλλά είναι θέμα άλλου άρθρου?
Το Άγιον Όρος Λάτρος
Ο Ενδυμίων λατρευόταν σε σπήλαια του Λάτμου. Έδειχναν μάλιστα τον τάφο του έως και πέρα το 150 μ.Χ.
Λέγεται ότι, η πρώτη μοναστική κοινότης ιδρύθη από Σιναΐτες μοναχούς, οι οποίοι προσπάθησαν να ξεφύγουν από τις μουσουλμανικές διώξεις του 7ου αι. Το βουνό έγινε μέγα μοναστικό κέντρο[7], κυρίως των στυλιτών. Οι σπηλαιομονές του ονομάζονταν «λαύρες». Το ρόπαλο του Διός, έγινε ρόπαλο του Ηρακλέους και κατήντησε στύλος των χριστιανών? Την εποχή του Κωνσταντίνου Πορφυρογέννητου ελέγετο «το κατ? Έφεσον Άγιον Όρος»! Και παραφράσθηκε σε Λάτρος εκ της «διηνεκούς προς τω Θεώ λατρείας», για να σβησθεί εντελώς η αρχαία του δόξα! Το 787 ο ηγούμενος Ισίδωρος Λάτρης αναφέρεται στον κατάλογο των συμμετεχόντων στην δεύτερη συνεδρίαση της Β΄ Συνόδου της Νικαίας. Ο εκ Κωνσταντινουπόλεως όσιος Αρσένιος ο εν τω Λάτρω (8ος?9ος αι.), που έλαβε ύψιστα πολιτικά και στρατιωτικά αξιώματα, τα εγκατέλειψε και έζησε ασκητικά στο όρος Λάτρος ως ηγούμενος της ΙΜ Κελλιβάρων. Το 863 ο Πετρώνιος[8]ήλθε εδώ για να πάρει ευλογία για μια μάχη του με τους Σαρακηνούς από τον Λατρηνό μοναχό Ιωάννη. [9] Στην αρχή του 10ου αι. στο μοναστήρι Καρίας Λάτρου[10] ευρίσκεται ως έφηβος ο μοναχός Παύλος. Αυτός, το 920/930 ? συνδρομή του αυτοκράτορος Κωνσταντίνου Ζ - ιδρύει την μονή, που αργότερα έλαβε το όνομά του (Αγίου Παύλου) και έγινε το κύριο μοναστήρι μεταξύ των Λατρηνών. Λατρηνός μοναχός ήταν και ο όσιος Χριστόδουλος[11], που ίδρυσε μονή και βιβλιοθήκη στον Λάτμο και - συνδρομή του αυτοκράτορος Αλέξιου Κομνηνού - ίδρυσε και την ΙΜ Αγ. Ιωάννου Θεολόγου στην νήσο Πάτμο (1079). Γι? αυτό και κάποιοι ετυμολογούν την Πάτμο από τον Λάτμο![12] Τέλος, ο Ακάκιος ο Λατρηνός ίδρυσε την ΙΜ Παναγίας Μυρσινώνος.
Έτσι, σημαντικότερη χριστιανική μονή του Λάτρου ήταν αυτή του Στύλου ή Οσίου Παύλου, τιμώμενη στο όνομα της Στυλιώτισσας Θεοτόκου, στην κορυφή του Λάτμου, επάνω ακριβώς στον αρχαίο ελληνικό ναό. Άλλες επώνυμες μονές: Αγραύλων, Ασωμάτων (Βάτιν), Ασωμάτων (Βαθέος Λιμένος), Ασωμάτων (Περιστέριον), Δυσικού, Ειρηνούντων, Κισσών, Ιεράς, Αγ. Ιωάννου, Κελλιβάρων, Μυρσινώνος, Φαλακρού Βουνού, κ.ά. Φθάνουν στην ακμή τους τον 11ο αι. Οι αυτοκράτορες του Βυζαντίου εχάρισαν πολλά κτήματα σ? αυτές τις μονές, κατά τον 9ο-13ο αι. Γι? αυτό αναφέρονται αυτοκρατορικές και πατριαρχικές. Λόγω των πολλών δώρων που ελάμβαναν κάθε τόσο οι μονές, με τα χρόνια, μπέρδεψαν τις ιδιοκτησίες τους, και ξέσπασαν μάχες κι έριδες μεταξύ των ηγουμένων των μονών για τις περιουσίες τους! Πάντως, το 1222, η μοναστική κοινότης Λάτρου αριθμούσε 11 μοναστήρια! Στο τέλος του 13ου αι. ο πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Αθανάσιος έμεινε εδώ για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα ως ερημίτης! Η τελευταία επίσημη αναφορά των λατρηνών μοναστηριών γίνεται σε Πατριαρχική Πράξη του 1360 ? [13]
Οι Σαρακηνοί εκ Κρήτης το 841 ? μετά την επίθεσή τους σε Εύβοια και Λέσβο - επετέθησαν και στα παράλια του Θέματος Θρακησίων, όπου λεηλάτησαν και κατέστρεψαν το πλούσιο μοναστηριακό κέντρο του Λάτμου. Ηττήθηκαν από τον Βυζαντινό στρατηγό Κωνσταντίνο Κοντομύτη. Αλλά από το 1080 οι Σελτζούκοι άρχιζαν να διώχνουν βιαίως και τους χριστιανούς μοναχούς απ? εδώ, επιχείρηση που ολοκληρώθηκε το 1300?
Λάτμος κόλπος, λίμνη, λιμνοθάλασσα
Οι πρόποδες του Λάτμου ταπεινώνονται στον φερώνυμο κόλπο, τον Λατμιακό, όπου έγινε η περίφημη Ναυμαχία της Λάδης, μεταξύ Ιώνων και Περσών, κατά την Ιωνική Επανάσταση. Στον μυχό του κόλπου πρόκοψαν η κρητική Μίλητος (ή Παλλάτια), η Λάτμος[14] ή Ηράκλεια επί Λάτμω[15], η Πύρρα, ο ιωνικός Μυούς[16], η ιωνική Πριήνη[17], τα Λάγινα[18], κ.ά.![19]
Η Μίλητος προασπιζόταν από τα Τραγασαϊκά νησιά (Λάδη, Δρομίσκο, Πέρνη, όπου παραμόνευαν ληστές ? νυν τουρκιστί Ακίς-τσάι, Γκιαούρ-κερί, Μονάντ). Ο Λατμιακός κόλπος, ελέγετο και αυτός Λάτμος κόλπος, όπως το υπερκείμενο αυτού όρος. Το άνοιγμά του ορίζεται από τα ακρωτήρια Τρωγιλίου (νυν Καναπίτσα) και Ποσειδίου (που μαρτυρά ιερόν του Ποσειδώνος, και που αργότερα έμεινε ως Μονοδένδρι ή/και Του Γέροντα ο Κάβος, με τον Ποσειδώνα πλέον να εννοείται ως Γέρων).
Ο μεγάλος κόλπος έχει σμικρυνθεί και η Λατμιακή λιμνοθάλασσα (νυν Μπάφα ή Μπαφή Ντενιζλή) είναι ό,τι απέμεινε απ? αυτόν τον ωραιότατο κόλπο του Αιγαίου. Δημιουργία των προσχώσεων του Μαιάνδρου, ήδη από το 300 μ.Χ. Αυτή αποκαλείται και «Λίμνη της Ηρακλειάς» ή «Μπάσταδρη Θάλασσα». Στον Α. μυχό της, η Ηρακλειά. Στα ΒΔ. της η Πύρρα, την οποία παραρρέει ο Μαίανδρος ποταμός. Τώρα ευρίσκονται τα ταπεινά χωριά Τσαρσινί, Σαρκέν-κιοϊ, Τσαμλέκ-τεπέ, Μπουζιάκ, Γκαντηλά-καλεσσί, Ουλουσλούκ, κ.ά. κατοικούμενα από ψαράδες, διότι ακόμη η λιμνοθάλασσα (7 τ. χλμ. με μέγιστο βάθος 25 μ.) βρίθει ιχθύων και παρυδάτιων πτηνών. Τεχνητά κανάλια φέρνουν φρέσκο νερό σε αυτήν πια, από το Αιγαίο. Στην Α. όχθη της λιμνοθάλασσας ευρίσκονται ακόμη αρχαία λατομεία.
Και οι Τσομακλήδες Γιουρούκοι
Υπάρχει και κάτι άλλο πολύ σημαντικό στην περιοχή: Σαράντα χωριά του όρους Τσομάκ, κλάδου του Λάτμου, τα κατοίκησαν οι Τσομακλήδες Γιουρούκοι, επίσης εκδιωγμένοι και γενοκτονημένοι από τους Τούρκους. Αυτά ονομάζονταν Γιουνάν-κιοϊ (Ιωνοχώρια, Ελληνοχώρια)[20]. Οι Τσομακλήδες ή Τσουμακλήδες ή Τσομανταγλήδες (< τουρκ. τσομάκ[21]= ρόπαλο > τσομακλής = ροπαλοφόρος), είναι φυλή Γιουρούκων. Αυτοί λένε πως είναι Γιονάν ή Ρουμ (= Έλληνες). Τους δε Έλληνες αποκαλούν «αδελφούς». Όπως προείπα, στην αρχαιότητα στο Λάτμος, υπήρχε διάσημο ιερόν του Ροπαλοφόρου Διός. Οι Τσομακλήδες ήσαν λατρευτές και συνεχιστές της λατρείας του?
Εν κατακλείδι?
Μετά απ? αυτά τα μεγαλεία, το βουνό ερημώθηκε και Τούρκοι νομάδες άρχισαν να βόσκουν τα κοπάδια τους εδώ? Ήταν μια από τις πιο ιστορικές και ρομαντικές περιοχές της Δυτικής Μ. Ασίας. Αλλά μάταια τα αναζητά κανείς σήμερα όλ? αυτά τα μεγαλεία, διότι οι καταστροφές των Περσών, των χριστιανών, των Σαρακηνών, των αράβων, των οθωμανών, των εταιρειών των ορυχείων, με την βοήθεια του Μαιάνδρου, τα έχουν «καταπιεί»?
ΑΛΛΕΣ ΠΗΓΕΣ:
Λεκάκης Γ. «Η άγνωστη Μ. Ασία», εκδ. «Κάδμος», 2008.
Βλ. επίσης περιηγήσεις των B. Cromwell, G. Roy, D. Keller, F. Wolter, κ.ά.
[1] Όντα με τέτοιο σχήμα κρανίου έχουν καλύτερη όραση (στερεοσκοπική και πλήρη ορατότητα 360ο στον κάθετο άξονα), καθώς και καλύτερη αίσθηση των ηλεκτρικών πεδίων ? βλ. έρευνα δρ. Μ. ΜακΚομπ του Πανεπιστημίου της Φλόριντα Ατλάντικ ΗΠΑ. Δημοσιεύθηκε στο ?Journal of Experimental Biology?, BBC, 30.11.2009. Συσκευή διευρύνσεως της οράσεως θα δείτε εδώ: http://walyou.com/polyeyes-ar-headset
Τα πιο γνωστά όντα με τέτοιο σχήμα κρανίου σήμερα είναι ένα είδος καρχαρία. Όμως υπάρχουν και ερπετά, και φυτά. Ενώ η μνήμη τους έχει αποτυπωθεί σε καρτούν, παιδικά παιγνίδια, κινούμενα σχέδια, ταινίες επιστημονικής φαντασίας, κλπ. Λ.χ. σφυροκέφαλο ον μπορείτε να ιδείτε στην ταινία «Πειρατές της Καραϊβικής» της Disney: http://www.oafe.net/monkey/potc2_mac.php. Και εδώ: http://theminiaturespage.com/news/293290
[2] Γι? αυτό και η δυτικότατη ακρόπολις της Αχαΐας ελέγετο Δύμη.
[3] Βλ. και Γ. Λεκάκη «Πινακίδιο με γραφή του 2000 π.Χ. βρέθηκε στην Υοσγάτη, συνδεόμενο με την πρωτο-ελληνική λατρεία του θεού του κεραυνού, Τυφώνος και λατρεία της Ιστάρ» στο 1ο μέρος του Αφιερώματος στην Ανατολία, στην στήλη «Χρονοτοπία», στην εφημ. «Χρόνος», 16.3.2016.
[4] Για την μάχη Διός-Τυφώνος βλ. Γ. Λεκάκη «Οι 88 αρχαίες πόλεις της Βοιωτίας», έκδ. Φροντιστήριον Θηβαϊκής Αρχαιογνωσίας, 2015.
[5] Βλ. Γ. Λεκάκη «Ιερογλυφικά» του 10.000 π.Χ. βρέθηκαν στο Göbekli-tepe! Τα αρχαιότερα γνωστά εικονογράμματα, που έχουν ανακαλυφθεί ποτέ! Ποια η σχέση τους με την Θράκη;», στην εφημ. «Χρόνος», 14.10.2015.
[6] Αρχαία πόλη που ιδρύθηκε, από τους διαδόχους του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ίδρυμα των «Βλαυνδέων Μοκεδόνων» με Βουλή και Δήμο! Η αρχαία πόλις είναι κοντά στο Sülümenli, 30 χλμ. Ν. του Ουσάκ Τουρκίας. Ευρίσκεται σε βραχώδη θέση, στην κοιλάδα του ποταμού Μαιάνδρου. Το χωριό περιεγράφη από τον Γάλλο περιηγητή Charles Texier (1834), αλλά ποτέ δεν ερευνήθηκε. Ανάμεσα στα μνημεία που εξακολουθούν να φαίνονται και σήμερα, είναι η βόρεια είσοδος, ένας ναός αφιερωμένος στην θεά Δήμητρα, με δωρική ζωφόρο με τρίγλυφα, κίονες που περιέβαλαν τον ναό, ένα μεγάλο κτήριο, ερείπια ενός θεάτρου, κατεστραμμένες καμάρες υδραγωγείου για την προμήθεια της ακροπόλεως, κ.ά. Το 2000-2002 ερευνήθηκε από το Γερμανικό Ινστιτούτο Αρχαιολογίας.
[7] Μαζί με τα όρη Όλυμπος Βιθυνίας, Κυμινάς και Γαλήσιον ήταν τα σημαντικότερα ασκητικά κέντρα της Μ. Ασίας.
[8] αδελφός της αυτοκράτειρας Θεοδώρας και θείος του αυτοκράτορος Μιχαήλ Γ'.
[9] Η ευλογία δεν έπιασε. Νικήθηκε στην μάχη κατά του εμίρη Μελιτίνα Ομάρ.
[10] Εκείνη την εποχή υπήρχαν άλλα δύο μοναστήρια: Η Μονή Σωτήρος και η των Κελλιβάρων, που ελέγετο και Λάμπων ναός (και μας παραπέμπει στην λάμπουσα Σελήνη του Ενδυμίωνος). Η Λαμπώνα ή Λάμπων ναός του Λάτμου, συνδέεται με το Ιερό Φως της Δήλου, του Λυκαίου και εν τέλει το Άγιο Φως των χριστιανών.
[11] Ο όσιος Χριστόδουλος ή Χριστόδουλος ο Πάτμιος από την Νίκαια Βιθυνίας (1021-1093 / 1101), ανήγειρε και την ΙΜ Χριστοδούλου Πάτμου. Κατόπιν επιδρομής των αράβων στη Πάτμο κατέφυγε στην Εύβοια όπου και πέθανε.
[12] Βλ. και Γ. Λεκάκη «Αιγαίο-ετυμολογίες νήσων», έκδ. «Ελευθεροτυπία», 2008.
[13] Βλ. Byzantine Monastic Foundation Documents, τ. I, σελ.. 137.
[14] Η Λάτμος έγινε μέλος της Αθηναϊκής Συμμαχίας τον 5ο αι. π.Χ. Τον 4ο αι., ο Πέρσης σατράπης Μαυσώλος της Αλικαρνασσού κατέλαβε την πόλη με τέχνασμα - βλ. Πολυαίνου «Στρατ.». Και ενίσχυσε τα τείχη της που είχαν αρχικώς 65 πύργους και ήταν μια από τις καλύτερες οχυρώσεις της αρχαιότητος.
[15] Στα λεγόμενα ελληνιστικά χρόνια, η Λάτμος μεταφέρθηκε 1 χλμ. Δ. από την αρχική της θέση. Ξανακτίσθηκε με ιπποδάμειο σύστημα. Ο τόπος της παλαιάς πόλεως έγινε νεκρόπολις. Η νέα πόλις ονομάσθηκε «Ηράκλεια προς Λάτμω" προς τιμήν του Έλληνα ήρωος Ηρακλή. Με οχυρώσεις που μοιάζουν με της Εφέσου, της Αλικαρνασσού, της Αλεξάνδρειας Τρωάδος, της Σελεύκειας Πιερίας, και που εντάσσεται στο νέο πολιτικό και στρατιωτικό καθεστώς, το οποίο εδημιούργησε η πρακτική της ιδρύσεως ή επανιδρύσεως πόλεων εκ μέρους των διαδόχων. Στην νέα πόλη σώζεται και αρχαίος ναός της Αθηνάς. Το 185/184 π.Χ. συνήψε Συνθήκη Συμμαχίας με την Μίλητο! Νυν χωριό Karadeniz Eregli - Kapikiri.
[16] Εδωρήθη στον Θεμιστοκλή από τον Αρταξέρξη!
[17] Εγέννησε τον Βίαντα!
[18] Ή η Λαγινία, επί της οδού Τραλλέων-Αλαβάνδων-Μυλάσων, μετά περίφημου ναού της Εκάτης και του Διός. Τα Λαγινά Έβρου έχουν σχέση με αυτήν την πόλη.
[19] Βλ. Στράβων (ΙΔ΄, 635,636).
[20] Βλ. Σεντ Μαρτέν, κ.ά.
[21] τσομάκ, τζομάκ (αρβανίτικα) = ακατέργαστο ξύλο.
Ακολουθήστε το xronos.gr στο Google News
