Χρονοτοπία 28.10.2015

Η αρχαιότερη – έως τώρα γνωστή ? καλλιτεχνική επεξεργασία χρυσού στον κόσμο, είναι ο σχεδόν 7.000 χρόνων θρακικός χρυσός «θησαυρός», που βρέθηκε στην χαλκολιθικής εποχής νεκρόπολι στην βουλγαρική πόλη Βάρνα στην Μαύρη Θάλασσα! Και ως τέτοιος παρουσιάσθηκε σε ειδική εκδήλωση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις Βρυξέλλες, από την Βουλγαρία φυσικά ? το υπ. Πολιτισμού της Ελλάδος, ούτε καν? παρευρέθη! Η έκθεσις με τίτλο «Βάρνα - Ο αρχαιότερος χρυσός θησαυρός» έγινε στο κτήριο «Altiero Spinelli» του Ευρ. Κοινοβουλίου (14-16 Οκτωβρίου). Στα εγκαίνιά της παρευρέθησαν οι τρεις κορυφαίοι ηγέτες της ΕΕ - ο πρόεδρος του Συμβουλίου της, Donald Tusk, ο πρόεδρος της ΕΕ, Jean-Claude Juncker, και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Martin Schulz. Η Βουλγαρία εκπροσωπήθηκε από τον πρωθυπουργό της, Μπόικο Μπορίσοφ και την Κρυσταλλίνα Γκεοργκίεβα, αντιπρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, καθώς και από τα περισσότερα από τους 17 ευρωβουλευτές της. Η έκθεσις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ήταν έμπνευσις του Βούλγαρου ευρωβουλευτού, Emil Radev, που κατάγεται από την πόλη Βάρνα του Θρακικού Πόντου, την 2η μεγαλύτερη πόλη της Βουλγαρίας. Η έκθεσις προετοιμαζόταν έναν ολόκληρο χρόνο.

Η έκθεσις των Βρυξελλών διέθετε μερικά από τα πιο πολύτιμα ευρήματα από την νεκρόπολι: Τα χρυσά αντικείμενα από τους τάφους Νο 4 και 36, των οποίων το βάρος είναι κάτι περισσότερο από το 1/3 του συνολικού βάρους όλου του χρυσού θησαυρού της Βάρνας!..

Πολλές οι βουλγαρικές εκθέσεις του αρχαίου θρακικού χρυσού!

Τα αντικείμενα που εκτέθηκαν μπορεί να ιδεί κανείς στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Βάρνας και στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο της Σόφιας.

Όμως κάθε τόσο η Βουλγαρία φροντίζει να επιδεικνύει την θρακικό χρυσό της: 

-Το 1973 περιελήφθησαν στην  έκθεση «The Gold of the Thracian Horseman» («Ο χρυσός του Θράκα Ιππέα»), που παρουσιάσθηκε σε πολλά από τα κορυφαία μουσεία του κόσμου και εκθεσιακούς χώρους στην δεκαετία του 1970.

-Το 1982 εκτέθηκε για 7 μήνες στην Ιαπωνία ως «Ο αρχαιότερος χρυσός στον κόσμο, του πρώτου ευρωπαϊκού πολιτισμού», με τεράστια δημοσιότητα, συμπεριλαμβανομένων δύο μεγάλου μήκους ντοκυμανταίρ για την τηλεόραση. 

-Στην δεκαετία του 1980 και του 1990 είχε επίσης εκθέσει την συλλογή σε Καναδά, Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, και Ισραήλ, και μεταξύ άλλων, δημοσιεύθηκε αφιέρωμα και στο περιοδικό «National Geographic». Τα αντικείμενα από την νεκρόπολι της Βάρνας παρουσιάσθηκαν για πρώτη φορά στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1998 και το 1999, ως μέρος μιας σημαντικής βουλγαρικής αρχαιολογικής εκθέσεως με τίτλο «Thracians' Riches: Treasures from Bulgaria» («Θρακικά πλούτη: Θησαυροί από την Βουλγαρία»).

- Το 2006, πολλά απ’ αυτά τα χρυσά αντικείμενα περιελήφθησαν σε μια μεγάλη βουλγαρική έκθεση με θέμα τον αρχαίο χρυσό, σε Σόφια και Βάρνα. Στο διάστημα 2009-2010, αρκετά ευρήματα παρουσιάσθηκαν στο Ινστιτούτο Μελέτης του Αρχαίου Κόσμου του Πανεπ. Ν. Υόρκης, σε μια κοινή ρουμανο-βουλγαρο-μολδαβική έκθεση με τίτλο «Το ξεχασμένο παρελθόν της Ευρώπης: Η κοιλάδα του Δουνάβεως, 5000-3500 π.Χ.». Το 2015 σε Μόσχα και Λούβρο. [1]

Η Ελλάς πανταχού απούσα? από κάθε τι που προβάλλει την Θράκη?

Η περιοχή κατοικείται 

εδώ και 100.000 χρόνια!

Στην ευρυτέρα λιμναία περιοχή της Βάρνας (όπου υπήρχαν πολλές μεγάλες λίμνες γλυκού νερού ακόμη και πριν το 1900) και των γειτονικών καρστικών πηγών (πολλές των οποίων ιαματικές), και σπηλαίων έχουν ανασκαφεί περισσότεροι από 30 «προϊστορικοί» οικισμοί. Τα αρχαιότερα αντικείμενα που έχουν ευρεθεί σ? αυτούς χρονολογούνται από την Μέση Παλαιολιθική περίοδο, δηλ. πριν από 100.000 χρόνια!

Η περιοχή κατοικείτο από Θράκες και στα «ιστορικά» χρόνια (7ο αι. π.Χ.) Έλληνες άποικοι εκ Μιλήτου (η οποία ήταν αποικία Κρητών) ίδρυσαν εκεί και την αποικία της Οδησσού / Οδυσσού, με όνομα προς τιμήν του Οδυσσέως, ο οποίος, ίσως, κατά την παραμονή του στα τρωικά πεδία, να είχε ταξειδεύσει και έως εδώ πάνω?

Άνεργος? ευρετής

Η χαλκολιθική νεκρόπολις της Βάρνας, και ο «χρυσός θησαυρός» της, ανακαλύφθηκαν για πρώτη φορά στις 22.10.1972, κατά την διάρκεια σωστικών ανασκαφών, για τα θεμέλια ενός? εργοστασίου κονσερβοποιίας! Αποτελείται από ένα ευρύ φάσμα χρυσών αντικειμένων, από «προϊστορικούς» τάφους, του 4560-4450 π.Χ.

Στην έκθεση των Βρυξελλών - και για πρώτη φορά - οι διοργανωτές είχαν προσκαλέσει τον άνθρωπο που τον ανακάλυψε πρώτος, ενώ χειριζόταν τον εκσκαφέα, τον 65χρονο, σήμερα, Raycho Marinov (22 ετών τότε)! Ο Marinov είχε βρει τότε διάφορα αρχαία βραχιόλια και έναν θώρακα, που συνέλεξε σε ένα? κουτί παπουτσιών, και τα επήρε στο σπίτι του. Αφού δεν είχε ιδέα πάνω σε τι είχε πέσει, μια-δυο ημέρες αργότερα, ο ίδιος ενημέρωσε τους τοπικούς αρχαιολόγους. Για την ανακάλυψη του, τότε, ο Marinov αμείφθηκε με το ποσόν των? 500 λέβα! Ωστόσο, οι υπηρεσίες πληροφοριών του βουλγαρικού κομμουνιστικού καθεστώτος τον ακολουθούσαν για καιρό, ίνα βεβαιωθούν ότι αυτός δεν εκράτησε κανένα αντικείμενο για τον εαυτό του, προκειμένου να το πωλήσει. Φαίνεται πως δεν ήταν άνθρωπος του ΚΚΒ? Είναι γνωστό πως η αρχαιοκαπηλία οργίαζε και επί κομμουνιστικού καθεστώτος και συνεχίζει να οργιάζει και τώρα στην Βουλγαρία. [2] Ο ίδιος είπε ότι είναι υπερήφανος που όλος ο κόσμος ημπορεί να ιδεί τον «προϊστορικό» χρυσό θησαυρό, τον παλαιότερο στον κόσμο, που αυτός ανακάλυψε! Λόγω αυτής της ανακαλύψεως ο υιός του, εφοίτησε κι επήρε πτυχίο στην Αρχαιολογία και την Ιστορία, αλλά αμφότεροι, είναι τώρα άνεργοι!..

Ανιστόρητος ευρωβουλευτής προς ημιμαθείς Ευρωπαίους ηγέτες!

«Θα ήθελα ο κόσμος να αντιληφθεί ότι, εκτός από τις ηλιόλουστες παραλίες [3] και τις ωραίες χιονοδρομικές πίστες, η Βουλγαρία έκανε την αρχαία ιστορία, πολύ πιο αρχαία από τους πολιτισμούς της Μεσοποταμίας και της Αιγύπτου, και ότι έχει πολλά ενδιαφέροντα αντικείμενα. Αυτή είναι η καλύτερη διαφήμισή μας, για να δείξουμε σε όλους, στην καρδιά της Ευρώπης, ότι η Βουλγαρία είναι μοναδική, και ότι είμαστε ένας αρχαίος λαός με πλούσια ιστορία», είπε ο κ. Radev - παραλείποντας εντέχνως, σημειώνω εγώ, να πει στους ημιμαθείς Ευρωπαίους ηγέτες που τον άκουγαν, πως στα αρχαία χρόνια δεν υφίστατο? Βουλγαρία μήτε υπήρχε βουλγαρικός λαός! Εάν κάποιος από τους κυρίους Tusk, Juncker, και Schulz εγνώριζαν Ιστορία, θα του το επεσήμαναν?

Ο νεολιθικός θρακικός χρυσός θησαυρός της Βάρνας δίνει πληροφορίες για νομίσματα, βασιλεία, γίγαντες και μαθηματικά!

Ο χρυσός θησαυρός της Βάρνας ? άγνωστος στους πολλούς - θεωρείται η αρχαιοτέρα επεξεργασία χρυσού στον κόσμο! Χρονολογείται από την εποχή της Χαλκολιθικής (που ειδικώς στην Θράκη καλείται Αινολιθική Εποχή του Χαλκού), η οποία συνήθως χρονολογείτο στο 4.400-4.100 π.Χ. Αλλά νεώτερες έρευνες (2006), χρησιμοποιώντας ραδιοχρονολόγηση, βρήκαν πως οι χαλκολιθικοί τάφοι της Βάρνας και ο χρυσός που βρέθηκε σ? αυτούς, χρονολογούνται στο 4.560-4.450 π.Χ.!

Αποτελείται από ένα σύνολο 294 χαλκολιθικής εποχής τάφων. Ήλθαν στο φως στην νεκρόπολι που ανέσκαψαν οι Βούλγαροι αρχαιολόγοι Μιχαήλ Λαζάρωφ (1972-1976) και Ιβάν Ιβάνωφ (1972-1991). Παρ? όλ? αυτά, περίπου το 30% του εκτιμώμενου εδάφους της αρχαίας θρακικής νεκροπόλεως δεν έχει ακόμη ανασκαφεί!

Τα ευρήματα από την νεκρόπολι δείχνουν ότι η Βάρνα είχε από τότε τεράστιο πολιτισμό και εμπορικές σχέσεις με μακρινές περιοχές του Ευξείνου Πόντου και της Μεσογείου. Εξήγαγε και ορυκτό αλάτι από την Αλυκή[4] .

Τα κελύφη των μεσογειακών μαλακίων που βρέθηκαν στους τάφους της νεκροπόλεως της Βάρνας και σε άλλες χαλκολιθικές θέσεις στην Β. Βουλγαρία, ίσως, είχαν χρησιμοποιηθεί ως μια μορφή νομίσματος, κι αυτό κάνει την περιοχή πρωτοπόρο της συλλήψεως του νόμου-νομίσματος!

Μεταξύ των τάφων, αρκετοί των οποίων χαρακτηρίζονται από έναν πλούτο χρυσών αντικειμένων, δείχνουν ότι ήδη από την χαλκολιθική εποχή, η Θράκη είχε ήδη κάποια μορφή κρατικής υποστάσεως και βασιλικό θεσμό, που στις άλλες περιοχές απαντάται πολύ αργότερα, στα ομηρικά χρόνια!

Τα χρυσά αντικείμενα από την νεκρόπολι Βάρνας ευρέθηκαν σε τάφους με σκελετούς (κυρίως ανδρών), καθώς και σε συμβολικούς τάφους (κενοτάφια) χωρίς ανθρώπινα υπολείμματα.

Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες αποθέσεις ευρέθη στον «Τάφο 43», στο κεντρικό τμήμα της νεκροπόλεως Βάρνας, το 1974. Ανήκε σε άνδρα ηλικίας 40-45, με σημαντικό ύψος για την εποχή: 1,70-1,75 μ.! Είναι γνωστό άλλωστε πως οι Θράκες ήσαν γίγαντες! Είχε και πολυάριθμα αντικείμενα σε χρυσό, συνολικού βάρους 1,5 κιλών! Άρα ο θαμμένος γίγας ήταν ένα πολύ σημαντικό μέλος της κοινότητός του! Τα χρυσά αντικείμενα αυτού του τάφου περιελάμβαναν: έναν μεγάλο αριθμό δακτυλιδιών (κάποια περασμένα σε χορδές), δύο περιδέραια, έναν χρυσό φαλλό, χάντρες, χρυσές διακοσμήσεις για τόξο, ένα πέτρινο τσεκούρι, ένα χάλκινο τσεκούρι με χρυσά στολίδια, ένα τόξο με χρυσές εφαρμογές, ένα χάλκινο σφυρί, μια χάλκινη σμίλη, ένα χάλκινο σουβλί, καθώς και πολλά τέχνεργα (από πέτρα, πυριτόλιθο, κοχύλια, οστά, κλπ.), βραχιόλια από μαλάκια, και 11 περίτεχνα διακεκοσμημένα κεραμικά αγγεία!..

Σ? έναν άλλο (συμβολικό) τάφο της ιδίας νεκροπόλεως, τον «Τάφο 36», οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν πάνω από 850 χρυσά αντικείμενα: Μια τιάρα, ενώτια (σκουλαρίκια), ένα περιδέραιο, έναν θώρακα, βραχιόλια, μια ζώνη, ένα χρυσό σκήπτρο-σφυρί, ένα δρεπάνι, δύο χρυσά ελάσματα (που αναπαριστούν ζώα), και 30 ειδώλια κερασφόρων ζώων. Τα αρχαία αντικείμενα που ευρέθησαν καλύπτονταν με ένα χρυσοποίκιλτο ύφασμα! Τα χρυσά αντικείμενα είχαν παραταχθεί γύρω το περίγραμμα του ανθρωπίνου σώματος, με τα περισσότερα αντικείμενα στην δεξιά πλευρά. Αυτό σημαίνει ότι ο τάφος περιείχε έναν αρσενικό νεκρό. Τα αντικείμενα σε χρυσό ερμηνεύονται ως «βασιλικά» εμβλήματα θεών. Παρόμοιες «βασιλικές» ταφές ευρέθησαν επίσης στους τάφους 1, 4, και 5 της Βάρνας.

Ένας άλλος τύπος τάφων στην νεκρόπολι περιέχει πήλινα ανθρώπινα προσωπεία, όπου τα μάτια, το στόμα, τα δόντια, και η μύτη απεικονίζονται με χρυσό! Σε αντίθεση με τους τάφους που περιεγράφησαν παραπάνω, οι τάφοι με τα προσωπεία περιέχουν πήλινα αγγεία, κύπελλα, και βελόνες. Ερμηνεύονται ως ταφές γυναικών, και απεικονίζουν την Μεγάλη Μητέρα Θεά Μα, την κατοπινή Ρέα-Κυβέλη.

Η εγγύτητα των ταφών των θηλυκών (στους συμβολικούς τάφους Νο 2, 3, και 15), με αυτήν των συμβολικών ταφών των αρσενικών «βασιλέων» (Νο 1, 4, και 5), ερμηνεύεται ως τελετουργία αναπαραστάσεως ιερογαμίας, μεταξύ του θανόντος βασιλέως και της Μητέρας Θεάς. Οι 6 αυτές κηδείες πιστεύεται ότι ήταν ο πυρήνας της χαλκολιθικής νεκροπόλεως Βάρνας, και έχουν προηγηθεί όλων των υπολοίπων τάφων. Τα 3 ζευγάρια μπορούν να θεωρηθούν πρόγονος των 6 θεϊκών ζευγαριών, του Δωδεκαθέου.

Μεγάλο μέρος των ευρημάτων της νεκροπόλεως αυτής, θεωρείται ως τιμά τον θεό-μεταλλουργό ? κατοπινά γνωστό ως Ήφαιστο - ο οποίος υπό την ιδιότητά του αυτή, θεωρείται ως Δημιουργός του κόσμου, αντικαθιστώντας τον ρόλο της Μητέρας Θεάς, στην μετάβαση από τον μητριαρχικό κόσμο σε μια πατριαρχική εποχή.

Αξιοπερίεργο επίσης είναι ότι μεταξύ των μεταλλικών (χρυσών και χάλκινων) και μη μεταλλικών (από ορυκτά, πετρώματα, και κεραμικά) αντικειμένων στους τάφους αυτούς, είναι πολλές χάντρες από χαλκηδόνιο-κορνεόλη [5] και αχάτη, με τρεις κύριους μορφολογικά τύπους: 

1.Επίμηκες σχήμα βαρελιού, 

2.επίμηκες με τραπεζοειδείς έδρες[6] , και 

3.μικρο-κυλινδρικές[7]. 

Τα χρυσά αντικείμενα από την νεκρόπολι Βάρνας απεκάλυψαν και κάτι άλλο: Ένα σύστημα βάρους με τουλάχιστον δύο ελάχιστες μονάδες βάρους: Η μία περίπου 0,14 και η άλλη περίπου 0,40 γραμμ.[8]!  Το δεύτερο (που είναι ίσο με δυο καράτια) επροτάθη ως βασική «χαλκολιθική μονάς» βάρους, με το όνομα «βαν» (από τα πρώτα γράμματα της πόλεως).

Οι Θρακο-Πόντιοι του «πολιτισμού της Βάρνας» είχαν επιτύχει ορισμένες προηγμένες μαθηματικές γνώσεις, όπως μαρτυρούν τα ευρήματα από την νεκρόπολι, μερικές από τις οποίες θα μπορούσαν να έχουν χρησιμοποιηθεί για ναυτιλιακούς σκοπούς, εκτός από πιθανές ιερές λειτουργίες τους.[9]  Και τέτοιοι ναυτικοί εκείνη την εποχή ήσαν μόνον οι μινωίτες Κρήτες.

Το τέλος αυτού του πολιτισμού

Είναι άγνωστο πώς και γιατί κάποια στιγμή σταμάτησε η εξέλιξις αυτών των σπουδαίων παναρχαίων θρακικών πολιτισμών (Βάρνας, Καράνοβο, Βίντσα, και Lengyel) του Πόντου και της ΝΑ. Βαλκανικής. Ίσως λόγω μεγάλων πληθυσμιακών μετατοπίσεων προς ακόμη βορειότερα και πιο ΒΔ. Διότι δεν μπορούν να εξηγηθούν με πιθανές κλιματικές αλλαγές, εξάντληση της γης, ή επιδημίες (για τις οποίες δεν υπάρχουν στοιχεία κατά το δεύτερο μισό της 5ης χιλιετίας π.Χ.). Άμεσες αποδείξεις για την εισβολή ιππέων πολεμιστών προς Β. ευρίσκεται, όχι μόνον στις ενιαίες ταφές ανδρών με τις άμαξές τους, αλλά στην εμφάνιση μιας ολόκληρης ταφής στο συγκρότημα Kurgan με κοινά πολιτιστικά χαρακτηριστικά.[10] 

Άλλοι λένε ότι νομάδες των στεππών από την βόρεια ακτή του Πόντου εισέβαλαν στην Θράκη, θέτοντας τέρμα στην κοινωνία της Εποχής του Χαλκού, η οποία έφθασε στο απόγειό της με την μεταλλουργία χαλκού και στην κορύφωσή της με το νεκροταφείο της Βάρνας, με την εκπληκτικά πρώιμη χρυσοχοΐα του. [11]

Για περισσότερα: βουλγ. εφημ. «24 Chasa», Arch.InBulg. 15.10.2015

Αρχ. Μουσείο Βάρνας http://www.archaeo.museumvarna.com/en/

[1] Βλ. σχ. και άρθρο του Γ. Λεκάκη «Θρακικός χρυσός από την Βουλγαρία στην Μόσχα!», στην εφημ. «Χρόνος» Κομοτηνής, 4.2.2015. Και «Γαλλικός Τύπος για την έκθεση “Ο αρχαίος θρακικός χρυσός της Βουλγαρίας”: Μια από τις καλύτερες της Ευρώπης για το 2015!», στην εφημ. «Χρόνος» Κομοτηνής, 6.8.2015.

[2] Βλ. άρθρα Γ. Λεκάκη: «Μας επέστρεψαν ανεκτίμητης αξίας βυζαντινό χειρόγραφο, που είχε κλαπεί από το Άγιον Όρος!!! Θ? ακολουθήσουν τα κλεμμένα απ? τους Βουλγάρους απ? την ΙΜ Εικοσιφοίνισσας Παγγαίου;», 6.2.2015. «Λαθραίος θησαυρός αρχαίων μακεδονικών νομισμάτων εντοπίσθηκε στην Βουλγαρία με προορισμό τις ΗΠΑ? Προέρχονταν από την Αμφίπολη; 260 εκατ. ευρώ ο τζίρος της αρχαιοκαπηλίας στην Βουλγαρία», 25.6.2015. «Βουλγαρία και Ιταλία υπέγραψαν συμφωνία για από κοινού αντιμετώπιση των αρχαιοκαπήλων? Η Ελλάς πού είναι;», 14.7.2015. «Λαθρανασκαφείς καταστρέφουν αρχαίους θρακικούς θησαυρούς στην Βουλγαρία», 18.10.2015. Όλα στην εφημ. «Κόντρα News».

[3] Η 10η σε πληθυσμό πόλις των Βαλκανίων, η Βάρνα (360.000 κάτ.), είναι επίσης γνωστή ως η «Θαλάσσια πρωτεύουσα» ή η «Καλοκαιρινή πρωτεύουσα» της Βουλγαρίας. Είναι δε «αδελφοποιημένη» με τον Πειραιά και την Καβάλλα.

[4] Βλ. σχ. άρθρο του Γ. Λεκάκη «Χρυσό κόσμημα του 4.600 π.Χ. βρέθηκε στην αρχαία θρακική νεκρόπολι της Αλυκής στην Βουλγαρία», στην εφημ. «Χρόνος» Κομοτηνής, 21.10.15.

[5] Στην οπή ενός τέτοιου σφαιρίδιου από κορνεόλη ευρέθη ένα χρυσός μικρο-κύλινδρος (περίπου 2x2 χλστ.)!

[6] Και μάλιστα 32 εδρών (16+16) και στις δύο πλευρές κατά την επιμήκυνση του σφαιριδίου. Αυτή θεωρείται, ίσως, η παλαιότερη εδρικοποίηση, σε ένα τέτοιο σκληρό ορυκτό. (σ.σ. Η σκληρότητα του ορυκτού της Χαλκηδόνος είναι 6,5-7 βαθμών της κλίμακας Mohs).

[7] Βλ. Kostov, 2007; Kostov, Pelevina, 2008.

[8] Βλ.Kostov, 2004, 2007.

[9] Βλ. Smolenov, 2009.

[10] Βλ. Μ. Gimbutas, 1991.

[11] Βλ. J. Chapman, 2005.