Χρονοτοπία 28.09.2013

ΜΕΡΟΣ Α: ΚΡΗΤΗ

Με μεγάλη επιτυχία, συμμετοχή και απήχηση έγινε πριν λίγες ημέρες, στην μαρτυρική επαρχία Βιάννου Ηρακλείου Κρήτης, το 2ο Πανελλήνιο Συνέδριο για τα γερμανικά Ολοκαυτώματα και τις γερμανικές οφειλές και αποζημιώσεις, προς την χώρα μας και τους Έλληνες πολίτες-θύματα των ναζί...

Ο γράφων ήταν και παρών και εισηγητής, και μπορεί να σας μεταφέρει εν περιλήψει τα πιο σπουδαία απ' όσα ακούσθηκαν.

Η Ελλάς του 1938 είχε μια δραχμή, που ήταν 50 φορές ισχυρότερη από την δραχμή του 2002... Αυτό έχει και άλλη ανάγνωση: Πως όλες οι κυβερνήσεις από το 1938 και μετά, κατάντησαν την ελληνική οικονομία (τουλάχιστον) 50 φορές χειρότερη από τότε... Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, πως την χειρότερη εισήγηση και εκτίμηση (η οποία έβριθε λαθών) για το κατοχικό δάνειο, την έκαμε ένας τ. υπουργός Οικονομικών, ο κ. Ν. Χριστοδουλάκης, ο οποίος επί των ημερών δόξης του δεν έπραξε τίποτε προς διεκδίκησιν έστω του ποσού που ο ίδιος αναγνωρίζει τώρα... Ερωτηθείς από τον γράφοντα τι έκανε όσο ήταν υπουργός, μου απάντησε: «Μια Επιτροπή»...

Η «μικρή» Ελλάς είχε κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ποσοστιαίως την μεγαλύτερη απώλεια πληθυσμού, απ' όλες τις χώρες του κόσμου! Έχασε το 13,5% του λαού της, όταν η Ρωσία έχασε το 10%, η Πολωνία το 8%, η Γιουγκοσλαβία το 6% - και προς σύγκρισιν, οι ΗΠΑ, μόλις το 0,03%... Επίσης, η Ελλάς ήταν η μόνη χώρα, που όταν ετελείωσε ο Πόλεμος, είχε λιγότερο πληθυσμό, απ' όσον είχε όταν αυτός άρχιζε...

Την δε τραγική στιγμή, που στην Αθήνα πέθαιναν από πείνα 400 άτομα κάθε ημέρα, βρήκαν την ευκαιρία οι κατακτητές, Γερμανοί και Ιταλοί, να συνάψουν ένα απαράδεκτο δάνειο («αναγκαστικό», «κατοχικό»), που σήμερα είναι απολύτως απαιτητό! Αργά ή γρήγορα οι μπαταχτσήδες ενοποιημένοι πια Γερμανοί θα το πληρώσουν...

Στην Κρήτη

Η Κρήτη επλήρωσε βαρύ φόρο αίματος (και) γιατί δεν βρήκαν πρόθυμους καταδότες οι Γερμανοί στο νησί. Είναι γνωστό πως στα Πεζά, όταν ο Χάρτμαν επρότεινε στους συλληφθέντες Κρήτες να γίνουν καταδότες για να σωθούν, εκείνοι αρνήθηκαν... Πολλοί Κρήτες εξόριστοι της κυβερνήσεως Μεταξά μόλις έμαθαν για την Μάχη της Κρήτης... δραπέτευσαν από την εξορία και επέστρεψαν στο νησί τους, για να πολεμήσουν (όπως ο Μανιτάκης, που δραπέτευσε από την Φολέγανδρο, κ.ά.)... γιατί στην Κρήτη «ο πόλεμος είναι μια διαρκής κατάσταση» (Πολύβιος)...

Ας αρχίσουμε, με τον τόπο που φιλοξένησε το συνέδριο: Στην Βιάννο, την ζηλευτή από τα μυθικά χρόνια ακόμη! Τόπος όπου κατοικούσαν γίγαντες! Που κάποτε την επισκέφθηκε και ο ίδιος ο θεός Άρης! Ξελογιάσθηκε κι αποφάσισε να μείνει μόνιμα σε αυτήν! Εστάλη τότε ο Ερμής να τον πάρει από αυτήν την εσχατιά, γιατί η παραμονή του θεού του πολέμου σε έναν και μόνο τόπο θα... διασάλευε την τάξη του κόσμου... Μια επαρχία πτωχή, μα θαυμαστή για την οργάνωσή της, από τον Μεσοπόλεμο ήδη. Με Συνεταιρισμό και Γυμνάσιο. Με καθηγητές που λόγω της απομονώσεώς της, διέμεναν σε αυτήν. Κι έτσι ανέπτυξε σπουδαία λογοτεχνική και πνευματική δραστηριότητα: λ.χ. ο Βιαννίτης Κονδυλάκης ήταν εκ των ιδρυτών και πρώτος πρόεδρος της ΕΣΗΕΑ, 1914. Του χρόνου, που το συνδικαλιστικό όργανο των δημοσιογράφων θα γιορτάζει τα 100 του χρόνια, χάριν του Βιαννίτη ιδρυτού του, οι δημοσιογράφοι θα πρέπει να κάνουν εκεί συνέδριο και εκδηλώσεις. Αλλά αυτοί είναι οι πρώτοι που ξεχνούν!..

Η Βιάννος και τα χωριά της Δυτ. Ιεράπετρας βίωσαν το δεύτερο μεγαλύτερο ολοκαύτωμα, απ' τα 100 που έκαναν οι ναζί στην χώρα μας! Γιατί; Ο λόγος που προβλήθηκε από τους Γερμανούς είναι ο... γνωστός: Επειδή η Βιάννος ήταν επαρχία ανταρτών ή αριστερών και υπήρχαν σε αυτήν πολλοί ΕΑΜίτες! (Ως γνωστόν οι ναζί διέπονταν από κομμουνιστοφοβία). Αλλά σε απομνημονεύματα Γερμανού ναζί αξιωματικού αναφέρεται κι άλλος... φρουτώδης λόγος: Στόχος ήταν (και) οι μοναδικές αρωματικές... μπανάνες της περιοχής, που τις θεώρησαν ανώτερη τροφή, κατάλληλη μόνον για... «ανώτερους»! Υπάρχουν και «υπόγειοι» λόγοι: Οι φιλο-μυστικιστές ναζί ήθελαν να εξετάσουν κάθε τόπο, που από την μυθολογία αναφερόταν ως κατοικία γιγάντων... Άλλοι, πιο ιστορικοί λόγοι είναι ότι στον παρακείμενο όρμο του Τσούτσουρου έρχονταν τα «συμμαχικά» υποβρύχια της γραμμής Κρήτης-Μ. Ανατολής. Τέλος, γιατί, στα παρακείμενα Λασυθιώτικα βουνά κυμάτιζε η γαλανόλευκη σημαία, της οποίας δεν επέτυχαν ποτέ την υποστολή της!.. Έξι εβδομάδες πριν το τραγικό ολοκαύτωμα, ένας Γερμανός αξιωματικός με έναν μοτοσυκλετιστή ήλθαν και φωτογράφισαν την Άνω Βιάννο. Δεν αντιμετώπισαν την παραμικρή ενόχληση, όπως φαίνεται από τις φωτογραφίες, που παρουσιάσθηκαν στο συνέδριο. Ίσα-ίσα που οι πτωχοί κάτοικοι, τους προσέφεραν νερό, κλπ. (Φωτογραφίες από τα Ομοσπ. Αρχεία Γερμανίας, παρουσίασε ο Γερμανός καθηγητής Schminck). Ανάμεσα στους εκτελεσθέντες Βιαννίτες ήταν και ένας 80χρονος, ο οποίος έβγαλε το δακτυλίδι του από το χέρι του και το έδωσε στον Γερμανό δήμιό του, λέγοντάς του: «Για να με θυμάσαι»... Ανάμεσα στους νεκρούς και μια 9 μηνών έγκυος κοπέλλα, που η ριπή έσκισε την κοιλιά της... Το μωρό, πρόωρο κι αγέννητο, εβγήκε για λίγο στο φως και πέθανε σε δευτερόλεπτα... Μάλλον ο νεαρότερος νεκρός του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου!.. 

Για την Βιάννο, προεβλήθη το εντυπωσιακό ντοκυμανταίρ «Η Βιάννος στις φλόγες» του σπουδαίου λαογράφου του νησιού Ν. Ψιλλάκη, που είχε γυρίσει για λογαριασμό της ΕΡΤ - όταν αυτή λειτουργούσε και επιτελούσε εθνικό έργο...

Από τον ιστορικό του Παντείου Πανεπιστημίου Γ. Σκαλιδάκη, λόγος έγινε και για την καταναγκαστική εργασία, που επεβλήθη στους Κρήτες (κ.α.) από τους κατακτητές, οι οποίοι υποσχέθηκαν πως αυτή θα είναι επί πληρωμή, αλλά ποτέ - γνωστοί μπαταχτσήδες οι Γερμανοί - δεν την επλήρωσαν. Ειδικά οι Βιαννίτες εργάσθηκαν για το αεροδρόμιο Καστελίου, για δεξαμενές καυσίμων, κ.ά. Η υποχρεωτική εργασία θεσπίσθηκε για όλους τους άνδρες (και τους φυλακισμένους) 14-55 ετών, για 8 εβδομάδες κάθε έτος (και Κυριακές και με υπερωρίες), σε εργοτάξια που κλείνονταν με... συρματοπλέγματα! Ποτέ δεν αποζημίωσαν οι Γερμανοί γι' αυτές τις δουλεμένες ανθρωποώρες!..

Η περίφημη έκθεση των ωμοτήτων των Γερμανών στην Κρήτη, που συνέταξαν κατ' εντολήν του ελληνικού κράτους, οι Κακριδής-Καζαντζάκης (κ.ά.), είχε και φωτογραφίες του Κουτουλάκη. Αυτή η έκθεση... δεν υπάρχει στα αρχεία του ελληνικού κράτους! (Σχεδόν όλα τα ελληνικά αρχεία της Κατοχής έχουν χαθεί και... καεί!). Οι φωτογραφίες ευρέθησαν κι επέρασαν στον Δήμο Μαλεβυζίου. Ο δημάρχος, Κ. Μαμουλάκης, είπε πως θα τις αξιοποιήσει. Σημειώνω, πως το Μαλεβύζι έχει ένα τραγικό μικρό χωριό, τον Σάρκο, όπου φυλάσσονται σε ειδικό οστεοφυλάκιο τα οστά και τα διάτρητα από σφαίρες κρανία των 35 εκτελεσθέντων από τους Γερμανούς!..

Για την εκτέλεση των 37 αθώων στο Κερατίδι της Δαμάστας Μαλεβυζίου έκαμε εισήγηση ο διδάσκαλος Γ. Κουντούρης, που ανέφερε και κλοπή βέρας από Γερμανό, από το δάκτυλο νεκρού άρτι εκτελεσθέντος... Μετά, η Δαμάστα κατεστράφη από τους Γερμανούς.

Μετά δε την απαγωγή του Κράιπε, ντροπή μεγάλη για όλο το Γ΄ Ράιχ, οι Γερμανοί επήραν 250 άνδρες από το Αρκάδι Μονοφατσίου και τους επήγαν στο Ηράκλειο, όπου και έκαναν επιλογή. Κάποιους εξ αυτών τους επιβίβασαν στο πλοίο «Δανάη», μαζί με 350 εβραίους, και αφού αυτό ξανοίχθηκε στο πέλαο, το βούλιαξαν. Το Αρκάδι θρηνεί 6 νεκρούς... Σημειώνω ότι στο διπλανό χωριό Μελιδοχώρι την περίοδο της ναζιστικής Κατοχής, λειτούργησε δικαστήριο, που δίκαζε τους «δωσίλογους» και τους έριχνε σε παρακείμενη χαράδρα...

Στην περιοχή Ασφεντιλιά (Κομμός) σώζεται - έως και σήμερα - το γερμανικό κατοχικό στρατόπεδο Πιτσιδίων (Kusten Artillerie Abteilung 283 Pitsidia). Ήταν ένα από τα 5 στρατόπεδα Κατοχής, στην περιοχή Μεσσαράς. Και είναι το μοναδικό σωζόμενο ολόκληρο σε όλην την Κρήτη, ανέφερε στην εισήγησή του ο κ. Μ. Σπυριδάκης.

Στον βομβαρδισμό του Τυμπακίου, εξ αιτίας του αεροδρομίου, έπεσε 500άρα βόμβα, στον ΙΝ Αγ. Τίτου, αλλά δεν εξερράγη! Οι κάτοικοι μίλησαν για θαύμα! Οι Γερμανοί έδωσαν γκασμάδες στους Τυμπακιώτες να γκρεμίσουν την εκκλησία. Αλλά αυτοί αρνήθηκαν! Τότε ένας Γερμανός, επήρε έναν γκασμά, ανέβηκε στην στέγη και άρχισε να την γκρεμίζει! Στην δεύτερη κιόλας πέτρα, έπεσε και αυτή τον πλάκωσε και σκοτώθηκε! Αργότερα, οι Γερμανοί έκαναν την εκκλησιά... θέατρο! Φιλότεχνοι γαρ... έδιναν παραστάσεις μέσα στον συλημένο ναό... Βέβαια, οι φιλοθεάμονες Γερμανοί έδιναν θεατρικές παραστάσεις αρχαίου ελληνικού δράματος, ντυμένοι αρχαιοελληνικά και στους ιερούς χώρους Κνωσού και Φαιστού και παραστάσεις μπαλλέτου μέσα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου! Την εκκλησιά του Αγ. Τίτου θα σέβονταν;..

Η θυσία-εκτέλεση των 27 παλληκαριών στην Σπηλιάρα του Σωκαρά Ηρακλείου, στις 17.8.1944 υμνήθηκε τόσο πολύ από την μούσα, που ήταν το αντικείμενο της εισηγήσεως του φιλολόγου Σ. Κόσογλου. Τα οστά των ηρώων φυλάσσονται στο ΙΝ των Αγ. Δέκα, ο οποίος εκτίσθη με συνδρομή των συζύγων και συγγενών τους. Ο ίδιος έχει συγγράψει κάποια μικρά, μα σπουδαία, πονήματα γι' αυτήν την θυσία «Κατεδικάσθην εις θάνατον, σήμερον, Δευτέραν, 21.2.44 - Δημ. Βαλαβάνης, έφεδρος ανθ/γός» (2009), «Χαρκιαδογιώργαινα, η Εκάβη του Σοκαρά» (2010), «Μάνες θρηνωδοί του Σοκαρά» (2013), ενώ και η Νομαρχ. Αυτοδιοίκηση Ηρακλείου, ο Δήμος Κόφινα και το Δ.Δ. Σοκαρά εξέδωσαν το βιβλίο «Η εκτέλεση των 27 Σοκαριανών», τα οποία είχε την ευγενή καλοσύνη να μου αποστείλει... Έτσι κάνουν όσοι δεν θέλουν να γίνουν γρανάζια της λήθης: Γράφουν, εκδίδουν, διαδίδουν...

Οι Γερμανοί έμπαιναν στα παλαιά μηχανικά λιοτρίβια και εάν είχαν γερμανικό μηχανισμό, δεν τα επείραζαν... Αν είχαν μη γερμανικό, τα κατέστρεφαν!..

Στο χωριό Σκούρβουλα Ηρακλείου, οι ναζί εκτέλεσαν 40 αθώους ανάμεσά τους και μια έγκυο γυναίκα!

Ο αρχαιολόγος Γ. Τζωτζάκος μίλησε με τίτλο «Η τύχη των Κρητικών αρχαιοτήτων κατά τον πόλεμο. Οι κίνδυνοι, οι φθορές, οι οριστικές απώλειες», με βάσει την έκθεση του αρχαιολόγου Ν. Πλάτωνος. Τέλος, ο γράφων μίλησε με θέμα «Αρχαιοκαπηλίες των Γερμανών στην Κρήτη επί Κατοχής», απόσπασμα από το βιβλίο του «Αρχαιοκαπηλίες των Γερμανών στην Ελλάδα επί Κατοχής».

Για περισσότερα:

Γ. Λεκάκης «Αρχαιοκαπηλίες των Γερμανών στην Ελλάδα επί Κατοχής», εκδ. «Κάδμος», 2012. Και του ιδίου «Ναζί, οι βάρβαροι του 20ού αιώνα», εκδ. Κάδμος, 2013.