Χρονοτοπία 26.11.2014

Σπάνια γράφονται βιβλία για Ελληνίδες γυναίκες – και δη ηρωίδες. Την μερίδα του λέοντος στις βιογραφίες, σε όλον τον κόσμο, έχουν οι άνδρες, καθώς ζούμε σε μια κοινωνία, την τύχη της οποίας καθορίζουν οι άρρενες, για πολύ μακρύ χρονικό διάστημα πια... Δυστυχώς δεν ζούμε σε αρχαιοελληνικές κοινωνικές δομές, όπου τον κυριώτερο ρόλο στην κοινωνία έπαιζε η μητέρα, εκ της οποίας προέκυπτε το Μητρώον. Και δη στην μινωική κοινωνική δομή, όπου σημασία είχε η μητρίς και όχι η πατρίς...

Έτσι, τα Ελληνόπουλα ξέρουν ? εάν ξέρουν ? πολλά για τους ήρωες του ’21, λίγα για τις ηρώισσες.[1] Σχεδόν κανένα Ελληνόπουλο δεν ξέρει την Δόμνα Βιζβίζη... Πολλά για τους ήρωες του ?12, λίγα για τις ηρώισσες. Πολλά για τους ήρωες του Έπους του ?40 και τους αντιστασιακούς, λίγα για τις ηρώισσες, και τις γυναίκες που αντιστάθηκαν στην πολεμική φονική μηχανή του κατακτητή... Γι? αυτό, όποτε μου δίνεται η δυνατότης, γράφω γι? αυτές τις γυναίκες, ως έναν μικρό φόρο τιμής κάποιου, που βλέπει την αδικία αυτής της μεροληψίας των (αρσενικών κατά βάσιν) ιστορικών... Μια τέτοια γυναίκα-κόσμημα της Ελληνίδος ψυχής της Αντιστάσεως, ήταν η Ελένη (Λέλα) Καραγιάννη... Και ευτυχώς, η εγγονή της, που φέρει το όνομά της, αποφάσισε να γράψει γι? αυτήν... Για να έχουμε ένα ντοκουμέντο, από πρώτο χέρι...  Ας παραμερίσω και ας αφήσω την εγγονή Λέλα Β. Καραγιάννη[2], να διηγηθεί τα της γιαγιάς της, Λέλας...

«Σ᾽ αυτήν την χρονική περίοδο - καθώς συμπληρώνονται 70 χρόνια από την ηρωική θυσία της θρυλικής γιαγιάς μου, Λέλας Καραγιάννη, αισθάνθηκα επιτακτικά την ανάγκη και το χρέος, όσα γνωρίζω για εκείνη να γίνουν γραπτή μαρτυρία. Η Λέλα Καραγιάννη δεν ανήκει μόνον σ? εμένα, ανήκει στις νέες γενεές των Ελλήνων. Ανήκει στον κόσμο όλο. Το αφιέρωμα αυτό είναι μία προσπάθεια, να διηγηθώ τη δική μου ιστορία και τη “σχέση” μου μ᾽ εκείνη που δεν πρόφτασα να γνωρίσω…

Το ένδοξο και ιστορικό όνομά της σφράγισε πράγματι την ζωή μου, από την πρώτη στιγμή που ήλθα στον κόσμο, μόνο που τότε δεν το εγνώριζα γιατί ήμουν ακόμα βρέφος.

Δεν άργησα να αντιληφθώ πως η ηθική ευθύνη που εναποτέθηκε στους παιδικούς μου ώμους, θα με βάραινε σαν δεύτερη συνείδηση, έως σήμερα που είμαι γιαγιά, και θα με συντροφεύει για όσο θα ζω.

Το κληρονομικό δικαίωμα να φέρω το όνομά της επισφραγίσθηκε από τον παππού και νονό μου, Νικόλαο Καραγιάννη, που μου το εμπιστεύθηκε με την ευχή του να το τιμώ και να το προστατεύω.

Γεννήθηκα απρόσμενα μέσα στο σπίτι που έζησε η γιαγιά μου τα τελευταία 10 χρόνια της ζωής της. Σ᾽ αυτό το ίδιο σπίτι, έναν χρόνο αργότερα και ανήμερα του αγίου Νικολάου, στην γιορτή του παππού μου, βαπτίσθηκα από τον Αρχιεπίσκοπο Δαμασκηνό κι έκανα τα πρώτα μου βήματα.

Σαν παιδί, κοιμήθηκα στο κρεβάτι της, ζεστό ακόμα και στην απουσία της, και μύρισα διάχυτο στα λινά της το άρωμα της βιολέττας που αγαπούσε ιδιαίτερα.

Οι πρωτοκόρες της και θείες μου, Ιωάννα και Ηλέκτρα, υπήρξαν τα ινδάλματά μου και οι ?μητέρες?, που με ανέθρεψαν και με γαλούχησαν στα ίδια πρότυπα της μητέρας τους, αυστηρά, αλλά με απέραντη στοργή και αγάπη. Τις λάτρεψα στην κυριολεξία.

Η παιδική μου ηλικία, ζώντας μαζί τους και μέχρι πρόσφατα στα γεράματά τους, υπήρξε η ωραιότερη και ευτυχέστερη περίοδος της ζωής μου. Οι ατέλειωτες ιστορίες, διηγήσεις και αναμνήσεις που άκουγα στα μικράτα μου, από τον παππού μου, τον πατέρα μου κι όλους τους συγγενείς και φίλους που την εγνώριζαν, ξύπνησαν μέσα μου επιτακτικά το ενδιαφέρον και την περιέργεια να την ?αναζητήσω?, για να την γνωρίσω καλύτερα σε όλες τις εκφράσεις της ανθρώπινης ύπαρξής της.

Αναρωτιόμουν, ποια ήταν αυτή η Ηρωίδα γιαγιά, που ατένισε τον θάνατο αγέρωχα και με το κεφάλι ψηλά; Ποια ήταν αυτή η μεγαλόψυχη και γενναιόδωρη γυναίκα, η ευεργέτης των φτωχών, των ορφανών και των κατατρεγμένων, η μάνα η πολύτεκνη, που γέννησε 7 παιδιά και ανέθρεψε 107;..

Την έψαξα όσο κανείς άλλος επίπονα και επίμονα μέσα και έξω από το περιβάλλον της, μέχρι που ένιωσα την άυλη παρουσία της να μου μιλά σαν δεύτερη συνείδηση. Αισθάνθηκα πως επί τέλους την είχα βρει! Ήταν πράγματι η ίδια γυναίκα, όπως ακριβώς μου την είχαν περιγράψει όλοι όσοι την εγνώρισαν, την αγάπησαν και ευεργετήθηκαν από το χέρι της.

Ήταν η γιαγιά μου η Λέλα η Καραγιάννη»...

Και συνεχίζει στον επίλογό της: «Μέσα σε αυτόν τον κυκεώνα των πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών ανακατατάξεων που βιώνουμε στις ημέρες μας, και αποκαλούμε «παγκοσμιοποίηση», κάθε τι που μας φέρνει κοντά και μας ενώνει ως έθνος, κάθε τι που μας υπενθυμίζει πως είμαστε εκ γενετής οι φορείς και οι θεματοφύλακες της φλόγας του Ελληνικού Πνεύματος, κάθε τι που επισφραγίζει και προστατεύει την εθνική μας ταυτότητα, που τόσο βάναυσα έχει πληγεί και όποιο άλλο ερέθισμα μπορεί να ζωντανέψει την λεβεντιά της ψυχής και της ράτσας μας, αποτελεί επιβεβλημένο καθήκον διότι έχουμε υπάρξει και πρέπει να παραμείνουμε λαός αξιοπρεπής και υπερήφανος που δεν συμβιβάζεται και δεν υποκύπτει». Θα συμπληρώσω τα λόγια ενός - «εθνικιστή» - του Καζαντζάκη: «Όταν φοβάσαι, ο φόβος διακλαδώνεται σε αναρίθμητες γενεές και εξευτελίζεις αναρίθμητες ψυχές μπροστά και πίσω σου. Όταν υψώνεσαι σε μια γενναία πράξη, η ράτσα σου ολάκερη υψώνεται και αντρειεύει» (...) «Σ᾽ αυτό το πνεύμα και με όλη τη σεμνότητα που απαιτείται από μέρους μου, θα ήθελα να ζητήσω την κατανόηση του αναγνώστη για την ερασιτεχνική ?συγγραφική? μου προσπάθεια να μοιραστώ μαζί του αυτό το αφιέρωμα. Έρχονται στιγμές στην ζωή μας που περνούν και φεύγουν χωρίς να μας αγγίξουν και άλλοτε, στιγμές που μένουν μαζί μας και μας συντροφεύουν για πάντα. Πιθανόν μία λέξη με νόημα, μία εικόνα ή και μία μορφή. Ελπίζω και εύχομαι η ακτινοβολία που εκπέμπει η λαμπρή προσωπικότητα της Ηρωίδας γιαγιάς μου, να φωτίζει παντοτινά την σκέψη μας, να μας εμπνέει το χρέος μας προς την Πατρίδα και να μας γεμίζει με υπερηφάνεια που είμαστε Έλληνες»...

Κατά τα άλλα, ο αναγνώστης θα διαβάσει και θα μάθει πολλές άγνωστες σελίδες της Ιστορίας της Κατοχής, που ούτε κι αυτήν ? τρομάρα μας! ? έχουμε καταφέρει να γράψουμε ακόμη! Όπως λ.χ. για τον Ιταλό αντιφασίστα αξιωματικό, Πάολο Καστανίνο, ο οποίοςσυνεργάσθηκε με την Λ. Καραγιάννη, δίνοντάς της πολύτιμες πληροφορίες κι όταν εν συνεχεία ευρέθη και ο ίδιος καταδιωκόμενος, κατέφυγε σ᾽ εκείνην, για να τον κρύψει και να τον φυγαδεύσει... Ή για τον αντιναζιστή, αυστριακής καταγωγής, αξιωματικό Φρέντερικ Άλφρεντ Μάγιερ, ο οποίος συνέλαβε τις δύο κόρες της Λ. Καραγιάννη και εν συνεχεία έγινε στέλεχος της οργανώσεως «Μπουμπουλίνα»... Για τους Μιχαήλ Κουδούνη και και Ιωάννη Βασιλείου, τους δύο Κυπρίους στρατιώτες του «συμμαχικού» στρατού, που φυγάδευσε την Λ. Καραγιάννη...

Για όσους έρχονται για πρώτη φορά σε επαφή με αυτό το όνομα, λέγω, ότι η Ελένη (Λέλα) Καραγιάννη εγεννήθη το 1898 στην Λίμνη Εύβοιας. Έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής της εν Αθήναις. Υπανδρεύθηκε τον φαρμακοποιό Γεώργιο Καραγιάννη, με τον οποίο απέκτησαν 7 παιδιά! Κατά την γερμανική Κατοχή, έγινε μέλος της Αντιστάσεως, μετατρέποντας το σπίτι της σε αρχηγείο της οργανώσεως «Μπουμπουλίνα». Οργάνωση που δημιούργησε και χρηματοδότησε η ιδία, το 1941! Με στόχο την φυγάδευση Βρετανών στρατιωτών στο Κάιρο, αλλά και δολιοφθορές κατά του εχθρού. Συνελήφθη, φυλακίσθηκε και αποφυλακίσθηκε από τις φυλακές Αβέρωφ, το 1942. Τον Ιούλιο το 1944, η Λέλα Καραγιάννη ξανα-συνελήφθη από την Γκεστάπο, μαζί με τα 5 από τα παιδιά της. Βασανίσθηκε σκληρά στα περιβόητα «κρατητήρια της οδού Μέρλιν»! και είτα, μετεφέρθη στο στρατόπεδο συγκεντρώσεως Χαϊδαρίου, όπου και εκτελέσθηκε από τους Γερμανούς κατακτητές, στο παρακείμενο Άλσος Χαϊδαρίου, μαζί με άλλους 27 αγωνιστές της Αντιστάσεως, στις 8 Σεπτεμβρίου 1944, μόλις έναν μήνα πριν από την πολυπόθητη Απελευθέρωση, για την οποία τόσο κοπίασε...

Το 1980, ο πρόεδρος της Ιταλικής Δημοκρατίας Σαντρο Περτίνι, επεσκέφθη την Ελλάδα και αυτοπροσώπως παρέδωσε στην οικογένεια της Λέλας Καραγιάννη το ανώτατο παράσημο της Ιταλικής Δημοκρατίας, εκφράζοντας με συγκίνηση τον θαυμασμό του για την μεγάλη ηρωίδα και την ευγνωμοσύνη του για την μεγαλοψυχία της να διασώσει και να περιθάλψει Ιταλούς αξιωματικούς που διώκονταν από τους ναζί, ως αντιφασίστες. Αλλά και ο Πάπλας και ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων, Τιμόθεος ο Α΄, της απένεμαν τον Σταυρό του Παναγίου Τάφου... Επίσης, ο Πάππας και ο Πατριάρχης Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής, Χριστόφορος ο Β΄, της απένεμαν τον Σταυρό του Αποστόλου και Ευαγγελιστού Μάρκου... Η Ακαδημία Αθηνών της απένειμε το Βραβείον Αρετής και Αυτοθυσίας. Και η Ισραηλινή Κοινότης Θεσσαλονίκης αναγνώρισε την προσφορά της Λέλας Καραγιάννη στην διάσωση εβραίων. 

Ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός της απένειμετο μετάλλιό του. Το 2004 η Δήμαρχος Αθηναίων, Ντ. Μπακογιάννη, της απένειμε το μετάλλιο της πόλεως των Αθηνών. Έλαβε το μετάλλιον της Εθνικής Αντιστάσεως του υπ. Εθνικής Αμύνης. Το ελληνικό κράτος της απένειμε το Χρυσούν Αριστείον Ανδρείας. Η οικογενειακή κατοικία της Λ. Καραγιάνη, σήμερα είναι διατηρητέα, στην οδό Λήμνου 1, η οποία μετονομάσθη σε οδό Λέλας Καραγιάννη. Της απενεμήθη επίσης ο τιμητικός τίτλος «Δίκαιη των Εθνών» από το Γιαντ Βασσέμ, το Ίδρυμα για την Μνήμη των Μαρτύρων και των Ηρώων του Ολοκαυτώματος.

Τα αποκαλυπτήρια της αναγλύφου εικόνος της ηρωίδος, Λέλας Καραγιάννη, έγιναν τον Ιούνιο του 1962 στην οδό Τοσίτσα στο Πολυτεχνείο, από την πριγκήπισσα της Ελλάδος, Ειρήνη. Έκτοτε σ᾽ αυτόν τον χώρο τελείται επιμνημόσυνη δέηση με κατάθεση στεφάνων, υπό την αιγίδα του Δήμου Αθηναίων με την παρουσία πολιτικών και στρατιωτικών Αρχών. Ανάγλυδες εικόνες της υπάρχουν και στον τόπο της εκτελέσεώς της, στον Διομήδειο Κήπο Δαφνίου Χαϊδαρίου και στην γενέτειρά της, Λίμνη Ευβοίας.