Ναός του Υπερβορείου Απόλλωνα στην Σουηδία! ... «ΜΝΑΜΑ ΤΩΝ ΟΥΛΥΜΠΙΑ ΚΑΛΛΙΣΤΟΝ ΑΘΛΩΝ ΔΑΜΟΝ ΥΠΕΡΒΟΡΕΩΝ ΠΕΙΣΑΣ ΑΠΟΛΛΩΝΟΣ ΘΕΡΑΠΟΝΤΑ»... Πίνδαρος, είδος γ (PINDARI CARMINA GRAECE, Ούψαλα, 1796).
Κρυμμένος καλά, κάπου στα απέραντα δάση του ευρωπαϊκού Βορρά, στην Σουηδία, περίπου 150 χλμ. Β. της Στοκχόλμης, σ? ένα μικρό χωριό, το Söderfors, με περίπου 1.500 κατοίκους, ευρίσκεται ένας ναός του Υπερβορείου Απόλλωνος. Όχι όμως αρχαίος, που θα μπορούσε να υπήρχε (και) εκεί κάποτε, αλλά σύγχρονος, ωραιότατος, ίνα θυμίζει στον κόσμο, στους περίοικους, στους τουρίστες, ποιο ήταν το βόρειο όριον του θεού του φωτός των Ελλήνων?
Το Söderfors, η τύχη μιας άλλης εποχής, το «προίκισε» ενωρίς με μια βιομηχανία επεξεργασίας σιδήρου! Στην τοπική κοινωνία του χωριού διακρίθηκαν ορισμένα άτομα που είχαν νέες ιδέες για την εποχή τους, όπως κι αισθήματα κι ενδιαφέροντα για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό!
Στην περιοχή είχαν εγκατασταθεί αρχικώς μετανάστες από την Βαλονία[1] (περιοχή του νυν Βελγίου). Σ? αυτούς οφείλεται η άνθισις της μεταλλοβιομηχανίας της Σουηδίας από τον 17ο αι. έως σήμερα. Έθεσαν, με την γνώση και την πείρα που είχαν, τις βάσεις για την εξόρυξη και επεξεργασία μετάλλων σε περιοχές της σουηδικής ενδοχώρας. Μερικές δεκαετίες μετά την άφιξη αυτών των μεταναστών, η περιοχή χαρακτηριζόταν από μια πρωτόγνωρη ευημερία.
Ο τότε ο ιδιοκτήτης της μεταλλουργικής βιομηχανίας, Adolf Ulric Grill, αποφάσισε να υλοποιήσει την ιδέα δημιουργίας ενός φυσικού πάρκου (αποκαλούμενου «αγγλικού τύπου») και μέσα σ? αυτό ν? αναγείρει έναν αρχαίο ελληνικό ναό. Στα νεανικά του χρόνια είχε ταξειδεύσει εκτός Σκανδιναβίας και είχε επηρεασθεί από φιλοσοφικά ρεύματα και τις ιδέες του Διαφωτισμού. Τα ενδιαφέροντά του ήταν ποικίλα. Έτσι ήταν από τους πρώτους που συστηματικώς ενδιαφέρθηκε να καταγράψει την πανίδα της χώρας, συλλέγοντας ταριχευμένα ζώα για την δημιουργία ενός τοπικού μουσείου. Μια συλλογή που δωρήθηκε αργότερα και απετέλεσε την βάση των εκθεμάτων του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας στην Στοκχόλμη.
Αφορμή για την υλοποίηση των ιδεών του εστάθη μια περίοδος με κακές σοδειές για τους αγρότες των γύρω περιοχών. Ο Adolf Ulric Grill τους προσέφερε τότε δουλειά με αμοιβή ?επιβίωση ουσιαστικά - για την δημιουργία του πάρκου που είχε φαντασθεί. Οι εργασίες εξεκίνησαν το 1790 και ολοκληρώθηκαν σχεδόν δέκα χρόνια αργότερα. Ο Adolf Ulric Grill δεν χάρηκε ιδιαίτερα «τους καρπούς» του έργου του μια και το 1797 πέθανε.
Ο ναός άρχισε να κατασκευάζεται το 1795 και εγκαινιάσθηκε τον Ιούνιο του 1797. Η αρχική κατασκευή του ήταν ξύλινη. Ο αρχιτέκτων του αρχικού ναού δεν είναι γνωστός με βεβαιότητα, αν και πιθανολογείται πως σχεδιαστής του ήταν ο Louis Jean Desprez.
Μερικά χρόνια αργότερα, το 1803-1804, ο ναός επισκευάσθηκε κι επανασχεδιάσθηκε από τον Gustaf af Sillén. Οι ξύλινοι κίονες ανακατασκευάσθηκαν κι αντικαταστάθηκαν με πλίνθινους (από τούβλα), επιχρίσθηκαν και βάφθηκαν. Στην κατάσταση αυτή έχει διατηρηθεί έως σήμερα.
Το ύφος του ναού είναι διπτέρου, δωρικού ρυθμού. Είναι απλός κι απέριττος. Δεν διαθέτει ζωφόρο. Η δομή του είναι χωρίς παραστάδες και σηκό. Είναι σχετικά επιμήκης, με 6 κίονες στο πλάτος και 8 κίονες στο μήκος (συναρθμούμενους). Ο προσανατολισμός του είναι από τον Νότο προς τον Βορρά με την κύρια είσοδό του να ευρίσκεται στην νότια πλευρά. Η ξύλινη σκεπή του προσομοιάζει τις στέγες αρχαίων ναών, με τις σχετικές διακομίσεις και την ανάλογη μορφή. Εσωτερικά διαθέτει ένα ευρύτερο χώρο που επιτρέπει την παρουσία (συνάθροιση) μιας ομάδος, μερικών δεκάδων ανθρώπων. Η οροφή του ναού είναι θολωτή στο κύριο χώρο του - στο μέσον του ναού - κι επίπεδη προς τις πλευρές. Γενικά διακοσμείται από απλά σχέδια, τόσο γεωμετρικά όσο κι ενός συγκεκριμένου τύπου λουλουδιού.
Φυσικά δεν διαθέτει την μεγαλοπρέπεια των μαρμάρινων ελληνικών ναών! Αλλά μας προϊδεάζει γι? αυτούς κι αντικατοπτρίζει το ενδιαφέρον για την κλασική ελληνική αρχαιότητα των ανθρώπων της εποχής που κατασκευάσθηκε!..
Είναι ένας ναός αφιερωμένος στον Απόλλωνα! Ακριβής αντιστοιχία με κάποιον ναό της αρχαιότητος δεν φαίνεται να υπάρχει. Ούτε και αναφέρεται κάτι τέτοιο. Οι γενικές αναφορές που συνοπτικά τον περιγράφουν, τον θέλουν να κατασκευάσθηκε με πρότυπο το Θησείο (ναό του Ηφαίστου) των Αθηνών. Φαίνεται όμως πως οι αναφορές αυτές είναι αρκετά αβάσιμες. Οι διαστάσεις, οι αναλογίες, ο προσανατολισμός του ναού κι άλλα στοιχεία δεν συντρέχουν ώστε να υποστηρίξουν την άποψη αυτή.
Εάν λάβουμε όμως υπ? όψιν μας τις παρακάτω παρατηρήσεις, τότε μάλλον πρόκειται για έναν ναό αφιερωμένο στον Υπερβόρειο Απόλλωνα, ή που αποσκοπούσε να συνδέσει δοξασίες για τον Απόλλωνα και τους Υπερβόρειους. Δοξασίες που η αρχαιοελληνική γραμματεία διέσωσε την ηχώ τους κι έφθασαν έως την εποχή μας.
Έτσι παρατηρούμε πως:
?Την εποχή της κατασκευής του ναού ήταν ευρύτατα διαδεδομένες θεωρίες Σουηδών διανοούμενων κι επιστημόνων (λ.χ. των Johannes Bureus, Georg Stiernhielm και Olof Rudbeck) που χαρακτήριζαν την Σκανδιναβία ως? κοιτίδα των Ελλήνων! Εταύτιζαν την Σκανδιναβία με τις «Υπερβόρειες χώρες» των αρχαίων ή και τοποθετούσαν έναν ναό του Απόλλωνος κάπου στο ύψος της παλαιάς πόλεως Ουψάλα. Ο Απόλλων - όχι δίχως λόγο - εταυτίζετο με τον φωτεινό, καλό, νεαρό κι ωραίο στην όψη θεό Balder των Σκανδιναβών. Βέβαια οι θεωρίες αυτές απορρίφθηκαν αργότερα ως φαντασιώσεις. Αλλά τότε ήταν πιστευτές.
? Μόλις μερικές δεκαετίες πριν την κατασκευή του ναού είχε «ανακαλυφθεί» ο ναός του Επικουρείου Απόλλωνος στις Βάσσες της Φιγαλείας (στην Αρκαδία). Ο ναός αυτός έχει προσανατολισμό από τον Βορρά προς τον Νότο. Ο πολύ ασυνήθιστος αυτός προσανατολισμός του - για τα αρχαιοελληνικά δεδομένα - έχει αποδοθεί στην σχέση του Απόλλωνα με τις «Υπερβόρειες χώρες».[2]
? Ο προσανατολισμός του ναού στο Söderfors είναι από τον Νότο προς τον Βορρά (ή καλύτερα με κλίση ΝΔ?ΒΑ). Ωστόσο οι πλευρές εισόδου/εξόδου στο ναού (με τους έξι κίονες) είναι συμμετρικές και κάθε πλευρά μπορεί να θεωρηθεί ως κύρια είσοδος. Παρουσιάζει, λοιπόν, ομοιότητα και αντιστοιχία με τον προσανατολισμό του ναού του Επικουρείου Απόλλωνος.
? Το 1796 εκδόθηκε στην Ουψάλα το σύνολο του ποιητικού έργου του Πινδάρου που στον τρίτο του Ολυμπιακό ύμνο αναφέρεται στον Απόλλωνα και τους Υπερβόρειους.
?Τα εγκαίνια του ναού έγιναν την ημέρα του θερινού ηλιοστασίου του 1797. Το θερινό ηλιοστάσιο συνδέεται με την λατρεία του ηλίου από τους κατοίκους του Βορρά στην αρχαιότητα. Μια παράδοση που έμμεσα συνεχίζεται έως τις ημέρες μας.
? Ο μήνας «Εκατομβαιών» ήταν ο μήνας του αττικού ημερολογίου που ακολουθούσε το θερινό Ηλιοστάσιο (23 Ιουνίου-23Ιουλίου) και ήταν αφιερωμένος στον Απόλλωνα, όπως και η γιορτή «Εκατόμβαια» γινόταν προς τιμήν του θεού. [3] Ο Απόλλων ως Φοίβος (= φωτεινός) των αρχαίων ήταν ο θεός του φωτός και που συχνά ταυτιζόταν με τον Ήλιο.
? Ο χώρος του ναού εχρησιμοποιήθη αρχικώς για μουσικές εκδηλώσεις. O Απόλλων ήταν (και) ο θεός της μουσικής.
Όλα τα παραπάνω συντρέχουν και οδηγούν στο συμπέρασμα πως ο ναός αυτός ήταν πρωτίστως αφιερωμένος στον Απόλλωνα και μάλιστα τον Υπερβόρειο.
Ο ναός σήμερα δεν είναι ευρύτερα γνωστός στην Σουηδία. Και βέβαια καθόλου στην Ελλάδα και τους Έλληνες. Φυσικά είναι σχεδόν άγνωστος ακόμη και στα μέλη της ελληνικής παροικίας της Σουηδίας, με εξαίρεση ίσως κάποιους παλαιότερους. Αν δεν αναζητηθεί ειδικά, δεν πρόκειται κανείς να βρει εύκολα πληροφορίες γι? αυτόν. Ακόμη και προσεγγίζοντας την περιοχή δεν υπάρχει κάποια ένδειξη ή ιδιαίτερη πινακίδα για την ύπαρξη αυτού του ναού. Ο ανύποπτος επισκέπτης τον διακρίνει ξαφνικά πίσω από την βλάστηση του «εγγλέζικου» πάρκου... Η ξαφνική θέα ενός αρχαιοελληνικού ναού μέσα στο δάσος (πάρκο), φαντάζει οπτασία, κάτι εξωπραγματικό και συνάμα εξωτικό! Απροσδόκητο, «τρελό» και ταυτόχρονα καταπληκτικό. Προσδίδει στην περιοχή και στο πάρκο ένα πολύ ιδιόμορφο κι εντυπωσιακό χαρακτήρα. Η παρουσία αυτού του ελληνικού ναού στο πάρκο, καλλιεργεί το συναίσθημα της γαλήνης και της ηρεμίας στην διάθεση του μοναχικού επισκέπτη. Διαφορετικά συναισθήματα προκαλούνται όμως στους επισκέπτες στην διάρκεια εορταστικών και μουσικών εκδηλώσεων που διοργανώνονται στον χώρο με πρωτοβουλία τοπικών πολιτιστικών συλλόγων.
Δεν λείπουν φυσικά και οι βανδαλισμοί σ? αυτόν το εκτεθειμένο κι αφύλακτο ναό. Το 2013, λ.χ. οι κίονες του ναού? ψεκάστηκαν με χρώμα, προκαλώντας την αγανάκτηση των κατοίκων της περιοχής που φροντίζουν την πολιτιστική τους κληρονομιά.
Στο Söderfors συνεχίζονται και στις ημέρες μας εορτές που σχετίζονται με την προχριστιανική λατρεία του Ηλίου, κυρίως την ημέρα του θερινού ηλιοστασίου (σε πολύ μικρότερη κλίμακα την ημέρα που συνδέεται με το χειμερινό). Απ? τον ναό αυτόν ξεκινά η παραδοσιακή πομπή για την μεταφορά και το στήσιμο του «στύλου του μεσοκαλόκαιρου». Ο στύλος αυτός έχει σχήμα σταυρού και είναι περιτυλιγμένος με φυλλοφόρα κλαδιά, ανθισμένα λουλούδια και δύο στεφάνια. Κι έτσι η νοερή σχέση του ναού με τον Υπερβόρειο Απόλλωνα παραμένει κάπως, ακόμη ισχυρή..
(*) Ευχαριστώ τον φίλο μου, Ανδρέα Μπούκα, εκ Σουηδίας, για τις πληροφορίες αυτού του άρθρου. Θυμίζω πως ο Α. Μπούκας κάνει αγώνα για να διατηρηθεί το Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού της Σουηδίας για το οποίο έχω γράψει πολλάκις: Λ.χ. «Το Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού Σουηδίας (Stöd Grekiskt Kulturcentrum) χρειάζεται την στήριξή όλων μας!» (εφημ. «Ελευθερία» Λονδίνου, 11.9.2014). «Το ελληνικό κράτος δεν στηρίζει το Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού της Σουηδίας! Ποιος θέλει να χαθούν τα αρχεία του εκεί αντιδικτατορικού αγώνα;» (εφ. Κόντρα-News, 7-8.11.14). Και «Η αναγκαστική έξωση του Κέντρου Ελληνικού Πολιτισμού Σουηδίας και η προφητική δήλωση του Σεφέρη» (εφ. Κόντρα-News, 6.4.2015)
.jpg)
(Πινδάρου Ωδαί, «Πύθια», 10,30-40)
Σουηδο-δανική έρευνα από επιστήμονες των Πανεπιστημίων της Ουψάλα και της Κοπεγχάγης, με επί κεφαλής τους Πόντους Σκόγκλουντ και Ματίας Γιάκομπσον, ανακάλυψαν στην Σκανδιναβία, 4 σκελετούς αρχαιότερους του 3.000 π.Χ.[4] Οι τρεις ήταν τροφοσυλλέκτες (στο νησί Γκότλαντ, Ν. της Στοκχόλμης) και ο άλλος ανήκε σε μία αγρότισσα (από την ηπειρωτική Σουηδία). Ανέλυσαν 249 εκατομμύρια ζεύγη γονιδιώματος και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο ένας σκελετός έχει γενετικές ομοιότητες με τους Νοτιο-Ευρωπαίους, σε αντίθεση με τους κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες, που είχαν ξεχωριστή γενετική υπογραφή.
Τ? αποτελέσματα της αναλύσεως δεν σταμάτησαν εδώ. Απέδειξαν ότι η διάδοσις της γεωργίας στην Β. Ευρώπη και την Σκανδιναβία έγινε με την γεωργική γνώση αποίκων, από την Ν. Ευρώπη, και που τελικώς η πρόσμιξίς τους διεμόρφωσε το γονιδιακό τοπίο όλης της σύγχρονης Ευρώπης! Άρα οι πρώτοι γεωργοί της Β. Ευρώπης ήταν εκ της Μεσογείου, καθώς παρουσίαζαν γενετικές ομοιότητες με τους σημερινούς πληθυσμούς Ελλάδος, Ιταλίας (Σαρδηνίας) και Κύπρου, λέει η έρευνα!
«Εάν η γεωργία είχε εξαπλωθεί αποκλειστικώς ως πολιτισμική διαδικασία, δεν θα περιμέναμε να βρούμε έναν αγρότη του Βορρά με τόσο μεγάλη γενετική συγγένεια με τους νότιους πληθυσμούς» σχολίασε ο εξελικτικός βιολόγος, Π. Σκόκγκλουντ, πρώτος συγγραφέας της δημοσιεύσεως.
Η ανακάλυψις «δένει» με το πλήθος των αναφορών των αρχαίων ελληνικών κειμένων περί Υπερβορείων, αλλά και με την ανακάλυψη των τάφων (του 15ου αι. π.Χ.) των Υπερβορείων παρθένων στην Δήλο των Κυκλάδων, από Γάλλους αρχαιολόγους.
ΠΗΓΗ: Η έρευνα με τίτλο «Origins and Genetic Legacy of Neolithic Farmers and Hunter-Gatherers in Europe» των Pontus Skoglund, Helena Malmström, Maanasa Raghavan, Jan Storå, Per Hall, Eske Willerslev, M. Thomas P. Gilbert, Anders Götherström, και Mattias Jakobsson δημοσιεύθηκε στο αμερικανικό περιοδικό «Science» (27.4.2012), το Γαλλικό Πρακτορείο και το «Nature»: http://www.sciencemag.org/content/336/6080/466
Το Söderfors, η τύχη μιας άλλης εποχής, το «προίκισε» ενωρίς με μια βιομηχανία επεξεργασίας σιδήρου! Στην τοπική κοινωνία του χωριού διακρίθηκαν ορισμένα άτομα που είχαν νέες ιδέες για την εποχή τους, όπως κι αισθήματα κι ενδιαφέροντα για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό!
Στην περιοχή είχαν εγκατασταθεί αρχικώς μετανάστες από την Βαλονία[1] (περιοχή του νυν Βελγίου). Σ? αυτούς οφείλεται η άνθισις της μεταλλοβιομηχανίας της Σουηδίας από τον 17ο αι. έως σήμερα. Έθεσαν, με την γνώση και την πείρα που είχαν, τις βάσεις για την εξόρυξη και επεξεργασία μετάλλων σε περιοχές της σουηδικής ενδοχώρας. Μερικές δεκαετίες μετά την άφιξη αυτών των μεταναστών, η περιοχή χαρακτηριζόταν από μια πρωτόγνωρη ευημερία.
Ο τότε ο ιδιοκτήτης της μεταλλουργικής βιομηχανίας, Adolf Ulric Grill, αποφάσισε να υλοποιήσει την ιδέα δημιουργίας ενός φυσικού πάρκου (αποκαλούμενου «αγγλικού τύπου») και μέσα σ? αυτό ν? αναγείρει έναν αρχαίο ελληνικό ναό. Στα νεανικά του χρόνια είχε ταξειδεύσει εκτός Σκανδιναβίας και είχε επηρεασθεί από φιλοσοφικά ρεύματα και τις ιδέες του Διαφωτισμού. Τα ενδιαφέροντά του ήταν ποικίλα. Έτσι ήταν από τους πρώτους που συστηματικώς ενδιαφέρθηκε να καταγράψει την πανίδα της χώρας, συλλέγοντας ταριχευμένα ζώα για την δημιουργία ενός τοπικού μουσείου. Μια συλλογή που δωρήθηκε αργότερα και απετέλεσε την βάση των εκθεμάτων του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας στην Στοκχόλμη.
Αφορμή για την υλοποίηση των ιδεών του εστάθη μια περίοδος με κακές σοδειές για τους αγρότες των γύρω περιοχών. Ο Adolf Ulric Grill τους προσέφερε τότε δουλειά με αμοιβή ?επιβίωση ουσιαστικά - για την δημιουργία του πάρκου που είχε φαντασθεί. Οι εργασίες εξεκίνησαν το 1790 και ολοκληρώθηκαν σχεδόν δέκα χρόνια αργότερα. Ο Adolf Ulric Grill δεν χάρηκε ιδιαίτερα «τους καρπούς» του έργου του μια και το 1797 πέθανε.
Ο ναός άρχισε να κατασκευάζεται το 1795 και εγκαινιάσθηκε τον Ιούνιο του 1797. Η αρχική κατασκευή του ήταν ξύλινη. Ο αρχιτέκτων του αρχικού ναού δεν είναι γνωστός με βεβαιότητα, αν και πιθανολογείται πως σχεδιαστής του ήταν ο Louis Jean Desprez.
Μερικά χρόνια αργότερα, το 1803-1804, ο ναός επισκευάσθηκε κι επανασχεδιάσθηκε από τον Gustaf af Sillén. Οι ξύλινοι κίονες ανακατασκευάσθηκαν κι αντικαταστάθηκαν με πλίνθινους (από τούβλα), επιχρίσθηκαν και βάφθηκαν. Στην κατάσταση αυτή έχει διατηρηθεί έως σήμερα.
Το ύφος του ναού είναι διπτέρου, δωρικού ρυθμού. Είναι απλός κι απέριττος. Δεν διαθέτει ζωφόρο. Η δομή του είναι χωρίς παραστάδες και σηκό. Είναι σχετικά επιμήκης, με 6 κίονες στο πλάτος και 8 κίονες στο μήκος (συναρθμούμενους). Ο προσανατολισμός του είναι από τον Νότο προς τον Βορρά με την κύρια είσοδό του να ευρίσκεται στην νότια πλευρά. Η ξύλινη σκεπή του προσομοιάζει τις στέγες αρχαίων ναών, με τις σχετικές διακομίσεις και την ανάλογη μορφή. Εσωτερικά διαθέτει ένα ευρύτερο χώρο που επιτρέπει την παρουσία (συνάθροιση) μιας ομάδος, μερικών δεκάδων ανθρώπων. Η οροφή του ναού είναι θολωτή στο κύριο χώρο του - στο μέσον του ναού - κι επίπεδη προς τις πλευρές. Γενικά διακοσμείται από απλά σχέδια, τόσο γεωμετρικά όσο κι ενός συγκεκριμένου τύπου λουλουδιού.
Φυσικά δεν διαθέτει την μεγαλοπρέπεια των μαρμάρινων ελληνικών ναών! Αλλά μας προϊδεάζει γι? αυτούς κι αντικατοπτρίζει το ενδιαφέρον για την κλασική ελληνική αρχαιότητα των ανθρώπων της εποχής που κατασκευάσθηκε!..
Είναι ένας ναός αφιερωμένος στον Απόλλωνα! Ακριβής αντιστοιχία με κάποιον ναό της αρχαιότητος δεν φαίνεται να υπάρχει. Ούτε και αναφέρεται κάτι τέτοιο. Οι γενικές αναφορές που συνοπτικά τον περιγράφουν, τον θέλουν να κατασκευάσθηκε με πρότυπο το Θησείο (ναό του Ηφαίστου) των Αθηνών. Φαίνεται όμως πως οι αναφορές αυτές είναι αρκετά αβάσιμες. Οι διαστάσεις, οι αναλογίες, ο προσανατολισμός του ναού κι άλλα στοιχεία δεν συντρέχουν ώστε να υποστηρίξουν την άποψη αυτή.
Εάν λάβουμε όμως υπ? όψιν μας τις παρακάτω παρατηρήσεις, τότε μάλλον πρόκειται για έναν ναό αφιερωμένο στον Υπερβόρειο Απόλλωνα, ή που αποσκοπούσε να συνδέσει δοξασίες για τον Απόλλωνα και τους Υπερβόρειους. Δοξασίες που η αρχαιοελληνική γραμματεία διέσωσε την ηχώ τους κι έφθασαν έως την εποχή μας.
Έτσι παρατηρούμε πως:
?Την εποχή της κατασκευής του ναού ήταν ευρύτατα διαδεδομένες θεωρίες Σουηδών διανοούμενων κι επιστημόνων (λ.χ. των Johannes Bureus, Georg Stiernhielm και Olof Rudbeck) που χαρακτήριζαν την Σκανδιναβία ως? κοιτίδα των Ελλήνων! Εταύτιζαν την Σκανδιναβία με τις «Υπερβόρειες χώρες» των αρχαίων ή και τοποθετούσαν έναν ναό του Απόλλωνος κάπου στο ύψος της παλαιάς πόλεως Ουψάλα. Ο Απόλλων - όχι δίχως λόγο - εταυτίζετο με τον φωτεινό, καλό, νεαρό κι ωραίο στην όψη θεό Balder των Σκανδιναβών. Βέβαια οι θεωρίες αυτές απορρίφθηκαν αργότερα ως φαντασιώσεις. Αλλά τότε ήταν πιστευτές.
? Μόλις μερικές δεκαετίες πριν την κατασκευή του ναού είχε «ανακαλυφθεί» ο ναός του Επικουρείου Απόλλωνος στις Βάσσες της Φιγαλείας (στην Αρκαδία). Ο ναός αυτός έχει προσανατολισμό από τον Βορρά προς τον Νότο. Ο πολύ ασυνήθιστος αυτός προσανατολισμός του - για τα αρχαιοελληνικά δεδομένα - έχει αποδοθεί στην σχέση του Απόλλωνα με τις «Υπερβόρειες χώρες».[2]
? Ο προσανατολισμός του ναού στο Söderfors είναι από τον Νότο προς τον Βορρά (ή καλύτερα με κλίση ΝΔ?ΒΑ). Ωστόσο οι πλευρές εισόδου/εξόδου στο ναού (με τους έξι κίονες) είναι συμμετρικές και κάθε πλευρά μπορεί να θεωρηθεί ως κύρια είσοδος. Παρουσιάζει, λοιπόν, ομοιότητα και αντιστοιχία με τον προσανατολισμό του ναού του Επικουρείου Απόλλωνος.
? Το 1796 εκδόθηκε στην Ουψάλα το σύνολο του ποιητικού έργου του Πινδάρου που στον τρίτο του Ολυμπιακό ύμνο αναφέρεται στον Απόλλωνα και τους Υπερβόρειους.
?Τα εγκαίνια του ναού έγιναν την ημέρα του θερινού ηλιοστασίου του 1797. Το θερινό ηλιοστάσιο συνδέεται με την λατρεία του ηλίου από τους κατοίκους του Βορρά στην αρχαιότητα. Μια παράδοση που έμμεσα συνεχίζεται έως τις ημέρες μας.
? Ο μήνας «Εκατομβαιών» ήταν ο μήνας του αττικού ημερολογίου που ακολουθούσε το θερινό Ηλιοστάσιο (23 Ιουνίου-23Ιουλίου) και ήταν αφιερωμένος στον Απόλλωνα, όπως και η γιορτή «Εκατόμβαια» γινόταν προς τιμήν του θεού. [3] Ο Απόλλων ως Φοίβος (= φωτεινός) των αρχαίων ήταν ο θεός του φωτός και που συχνά ταυτιζόταν με τον Ήλιο.
? Ο χώρος του ναού εχρησιμοποιήθη αρχικώς για μουσικές εκδηλώσεις. O Απόλλων ήταν (και) ο θεός της μουσικής.
Όλα τα παραπάνω συντρέχουν και οδηγούν στο συμπέρασμα πως ο ναός αυτός ήταν πρωτίστως αφιερωμένος στον Απόλλωνα και μάλιστα τον Υπερβόρειο.
Ο ναός σήμερα δεν είναι ευρύτερα γνωστός στην Σουηδία. Και βέβαια καθόλου στην Ελλάδα και τους Έλληνες. Φυσικά είναι σχεδόν άγνωστος ακόμη και στα μέλη της ελληνικής παροικίας της Σουηδίας, με εξαίρεση ίσως κάποιους παλαιότερους. Αν δεν αναζητηθεί ειδικά, δεν πρόκειται κανείς να βρει εύκολα πληροφορίες γι? αυτόν. Ακόμη και προσεγγίζοντας την περιοχή δεν υπάρχει κάποια ένδειξη ή ιδιαίτερη πινακίδα για την ύπαρξη αυτού του ναού. Ο ανύποπτος επισκέπτης τον διακρίνει ξαφνικά πίσω από την βλάστηση του «εγγλέζικου» πάρκου... Η ξαφνική θέα ενός αρχαιοελληνικού ναού μέσα στο δάσος (πάρκο), φαντάζει οπτασία, κάτι εξωπραγματικό και συνάμα εξωτικό! Απροσδόκητο, «τρελό» και ταυτόχρονα καταπληκτικό. Προσδίδει στην περιοχή και στο πάρκο ένα πολύ ιδιόμορφο κι εντυπωσιακό χαρακτήρα. Η παρουσία αυτού του ελληνικού ναού στο πάρκο, καλλιεργεί το συναίσθημα της γαλήνης και της ηρεμίας στην διάθεση του μοναχικού επισκέπτη. Διαφορετικά συναισθήματα προκαλούνται όμως στους επισκέπτες στην διάρκεια εορταστικών και μουσικών εκδηλώσεων που διοργανώνονται στον χώρο με πρωτοβουλία τοπικών πολιτιστικών συλλόγων.
Δεν λείπουν φυσικά και οι βανδαλισμοί σ? αυτόν το εκτεθειμένο κι αφύλακτο ναό. Το 2013, λ.χ. οι κίονες του ναού? ψεκάστηκαν με χρώμα, προκαλώντας την αγανάκτηση των κατοίκων της περιοχής που φροντίζουν την πολιτιστική τους κληρονομιά.
Στο Söderfors συνεχίζονται και στις ημέρες μας εορτές που σχετίζονται με την προχριστιανική λατρεία του Ηλίου, κυρίως την ημέρα του θερινού ηλιοστασίου (σε πολύ μικρότερη κλίμακα την ημέρα που συνδέεται με το χειμερινό). Απ? τον ναό αυτόν ξεκινά η παραδοσιακή πομπή για την μεταφορά και το στήσιμο του «στύλου του μεσοκαλόκαιρου». Ο στύλος αυτός έχει σχήμα σταυρού και είναι περιτυλιγμένος με φυλλοφόρα κλαδιά, ανθισμένα λουλούδια και δύο στεφάνια. Κι έτσι η νοερή σχέση του ναού με τον Υπερβόρειο Απόλλωνα παραμένει κάπως, ακόμη ισχυρή..
(*) Ευχαριστώ τον φίλο μου, Ανδρέα Μπούκα, εκ Σουηδίας, για τις πληροφορίες αυτού του άρθρου. Θυμίζω πως ο Α. Μπούκας κάνει αγώνα για να διατηρηθεί το Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού της Σουηδίας για το οποίο έχω γράψει πολλάκις: Λ.χ. «Το Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού Σουηδίας (Stöd Grekiskt Kulturcentrum) χρειάζεται την στήριξή όλων μας!» (εφημ. «Ελευθερία» Λονδίνου, 11.9.2014). «Το ελληνικό κράτος δεν στηρίζει το Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού της Σουηδίας! Ποιος θέλει να χαθούν τα αρχεία του εκεί αντιδικτατορικού αγώνα;» (εφ. Κόντρα-News, 7-8.11.14). Και «Η αναγκαστική έξωση του Κέντρου Ελληνικού Πολιτισμού Σουηδίας και η προφητική δήλωση του Σεφέρη» (εφ. Κόντρα-News, 6.4.2015)
Μεσόγειοι διέδωσαν την γεωργία στην Σουηδία, προ του 3000 π.Χ.
?καὶ ζώων ἔτι νεαρὸν κατ᾽ αἶσαν υἱὸν ἴδῃ τυχόντα στεφάνων Πυθίων. ὁ χάλκεος οὐρανὸς οὔ ποτ᾽ ἀμβατὸς αὐτῷ. ὅσαις δὲ βροτὸν ἔθνος ἀγλαΐαις ἁπτόμεσθα, περαίνει πρὸς ἔσχατον πλόον. ναυσὶ δ᾽ οὔτε πεζὸς ἰών <κεν> εὕροις ἐς Ὑπερβορέων ἀγῶνα θαυματὰν ὁδόν.(Πινδάρου Ωδαί, «Πύθια», 10,30-40)
Σουηδο-δανική έρευνα από επιστήμονες των Πανεπιστημίων της Ουψάλα και της Κοπεγχάγης, με επί κεφαλής τους Πόντους Σκόγκλουντ και Ματίας Γιάκομπσον, ανακάλυψαν στην Σκανδιναβία, 4 σκελετούς αρχαιότερους του 3.000 π.Χ.[4] Οι τρεις ήταν τροφοσυλλέκτες (στο νησί Γκότλαντ, Ν. της Στοκχόλμης) και ο άλλος ανήκε σε μία αγρότισσα (από την ηπειρωτική Σουηδία). Ανέλυσαν 249 εκατομμύρια ζεύγη γονιδιώματος και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο ένας σκελετός έχει γενετικές ομοιότητες με τους Νοτιο-Ευρωπαίους, σε αντίθεση με τους κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες, που είχαν ξεχωριστή γενετική υπογραφή.
Τ? αποτελέσματα της αναλύσεως δεν σταμάτησαν εδώ. Απέδειξαν ότι η διάδοσις της γεωργίας στην Β. Ευρώπη και την Σκανδιναβία έγινε με την γεωργική γνώση αποίκων, από την Ν. Ευρώπη, και που τελικώς η πρόσμιξίς τους διεμόρφωσε το γονιδιακό τοπίο όλης της σύγχρονης Ευρώπης! Άρα οι πρώτοι γεωργοί της Β. Ευρώπης ήταν εκ της Μεσογείου, καθώς παρουσίαζαν γενετικές ομοιότητες με τους σημερινούς πληθυσμούς Ελλάδος, Ιταλίας (Σαρδηνίας) και Κύπρου, λέει η έρευνα!
«Εάν η γεωργία είχε εξαπλωθεί αποκλειστικώς ως πολιτισμική διαδικασία, δεν θα περιμέναμε να βρούμε έναν αγρότη του Βορρά με τόσο μεγάλη γενετική συγγένεια με τους νότιους πληθυσμούς» σχολίασε ο εξελικτικός βιολόγος, Π. Σκόκγκλουντ, πρώτος συγγραφέας της δημοσιεύσεως.
Η ανακάλυψις «δένει» με το πλήθος των αναφορών των αρχαίων ελληνικών κειμένων περί Υπερβορείων, αλλά και με την ανακάλυψη των τάφων (του 15ου αι. π.Χ.) των Υπερβορείων παρθένων στην Δήλο των Κυκλάδων, από Γάλλους αρχαιολόγους.
ΠΗΓΗ: Η έρευνα με τίτλο «Origins and Genetic Legacy of Neolithic Farmers and Hunter-Gatherers in Europe» των Pontus Skoglund, Helena Malmström, Maanasa Raghavan, Jan Storå, Per Hall, Eske Willerslev, M. Thomas P. Gilbert, Anders Götherström, και Mattias Jakobsson δημοσιεύθηκε στο αμερικανικό περιοδικό «Science» (27.4.2012), το Γαλλικό Πρακτορείο και το «Nature»: http://www.sciencemag.org/content/336/6080/466
Ακολουθήστε το xronos.gr στο Google News
